ĐI TÌM CHÚA GIỮA CUỘC ĐỜI
SỔ TAY KHÁM PHÁ THIÊN CHÚA DÀNH CHO NGƯỜI CHƯA BIẾT CHÚA
Từ những câu hỏi của cuộc sống
đến cuộc gặp gỡ Đức Giê-su Ki-tô
Lm. Anmai, CSsR
ĐI TÌM CHÚA GIỮA CUỘC ĐỜI
Sổ tay khám phá Thiên Chúa dành cho người chưa biết Chúa
Lm. Anmai, CSsR
Tài liệu này được biên soạn mới với mục đích giới thiệu đức tin Công giáo bằng ngôn ngữ gần gũi, tôn trọng tự do và câu hỏi của người đọc.
MỤC LỤC
LỜI NGỎ
CÁCH SỬ DỤNG CUỐN SỔ TAY
CHƯƠNG 1. TÔI LÀ AI, VÀ TÔI SỐNG ĐỂ LÀM GÌ?
CHƯƠNG 2. CÓ THỂ BIẾT THIÊN CHÚA BẰNG CÁCH NÀO?
CHƯƠNG 3. THIÊN CHÚA LÀ AI?
CHƯƠNG 4. KINH THÁNH — MỘT CÂU CHUYỆN VỀ THIÊN CHÚA VÀ CON NGƯỜI
CHƯƠNG 5. ĐỨC GIÊ-SU — NGƯỜI LÀ AI?
CHƯƠNG 6. THẬP GIÁ VÀ PHỤC SINH — TÌNH YÊU CÓ TIẾNG NÓI CUỐI CÙNG
CHƯƠNG 7. TỘI LỖI, LƯƠNG TÂM VÀ KHẢ NĂNG BẮT ĐẦU LẠI
CHƯƠNG 8. CẦU NGUYỆN — NÓI VỚI THIÊN CHÚA BẰNG LÒNG CHÂN THÀNH
CHƯƠNG 9. ĐẠO CÔNG GIÁO LÀ GÌ?
CHƯƠNG 10. CÁC BÍ TÍCH — NHỮNG DẤU CHỈ CỦA ÂN SỦNG
CHƯƠNG 11. ĐỨC TIN GIỮA GIA ĐÌNH, CÔNG VIỆC VÀ XÃ HỘI
CHƯƠNG 12. KHI ĐAU KHỔ, THIÊN CHÚA Ở ĐÂU?
CHƯƠNG 13. CHẾT, HY VỌNG VÀ SỰ SỐNG ĐỜI ĐỜI
CHƯƠNG 14. TÔI CÓ THỂ BẮT ĐẦU TÌM CHÚA TỪ ĐÂU?
LỘ TRÌNH 7 NGÀY ĐẦU TIÊN
LỘ TRÌNH 30 NGÀY KHÁM PHÁ
NHỮNG CÂU HỎI THƯỜNG GẶP
LỜI KẾT — CÁNH CỬA VẪN ĐANG MỞ
TÀI LIỆU THAM KHẢO VÀ ĐỌC THÊM
LỜI NGỎ
Bạn đang cầm trên tay một cuốn sổ nhỏ nói về Thiên Chúa. Có thể bạn đã biết khá nhiều về tôn giáo; cũng có thể bạn chưa từng đọc Kinh Thánh, chưa từng bước vào nhà thờ, hoặc chỉ biết đạo Công giáo qua một vài hình ảnh, câu chuyện hay lời kể của người khác. Có thể bạn đang tò mò. Có thể bạn đang tìm một câu trả lời cho những điều khiến lòng mình thao thức. Cũng có thể bạn đang mệt mỏi và chỉ muốn biết liệu giữa cuộc đời rộng lớn này có một Đấng nào thực sự nhìn thấy mình hay không.
Cuốn sổ tay này được viết cho bạn, dù bạn đang ở đâu trên hành trình tìm kiếm. Bạn không cần phải giả vờ hiểu những điều mình chưa hiểu. Bạn không cần phải che giấu những câu hỏi, những nghi ngờ, những tổn thương hay những trải nghiệm không vui của mình. Bạn có quyền đặt câu hỏi. Bạn có quyền tìm hiểu từng bước. Đức tin chân thành không lớn lên nhờ sự ép buộc, nhưng nhờ cuộc gặp gỡ với chân lý và tình yêu.
Chúng tôi không mong bạn đọc xong một cuốn sách rồi lập tức có câu trả lời cho mọi vấn đề. Những câu hỏi lớn của đời người thường cần thời gian. Điều chúng tôi mong là bạn có thể dừng lại một chút, nhìn sâu hơn vào cuộc sống, lắng nghe những khát vọng trong lòng và thử mở một cánh cửa cho khả năng rằng Thiên Chúa đang tìm đến con người trước khi con người biết tìm đến Ngài.
Trong đức tin Công giáo, Thiên Chúa không phải là một ý tưởng lạnh lùng hay một quyền lực xa xôi chỉ chờ con người mắc lỗi để trừng phạt. Kitô giáo tuyên xưng Thiên Chúa là Đấng tạo dựng, yêu thương và mời gọi con người bước vào tương quan với Ngài. Tâm điểm của niềm tin ấy là Đức Giê-su Ki-tô: nơi cuộc đời, lời nói, cái chết và sự phục sinh của Người, các Ki-tô hữu nhận ra khuôn mặt và tình yêu của Thiên Chúa.
Bạn có thể đọc cuốn sách này theo thứ tự, mỗi ngày một bài, hoặc mở bất cứ trang nào đang chạm đến câu hỏi của mình. Hãy đọc chậm. Hãy suy nghĩ. Hãy trao đổi với người mà bạn tin tưởng. Nếu có điều gì chưa rõ, đừng ngại hỏi một linh mục hay một người hướng dẫn giáo lý có khả năng lắng nghe và giải thích.
Hành trình tìm kiếm không phải cuộc thi xem ai đến đích trước. Đó là hành trình học sống chân thật hơn, yêu thương hơn và tự do hơn. Nếu sau những trang sách này, bạn muốn tìm hiểu thêm về Đức Giê-su, muốn đọc một đoạn Tin Mừng, muốn bước vào một nhà thờ để ngồi yên vài phút, hay muốn trò chuyện với một người Công giáo trưởng thành trong đức tin, thì cánh cửa đầu tiên đã mở ra.
Bạn không cần phải có sẵn mọi câu trả lời mới được bắt đầu. Đôi khi, bước đầu tiên chỉ là một câu hỏi chân thành: “Nếu Chúa có thật, xin cho con biết Ngài là ai.”
CÁCH SỬ DỤNG CUỐN SỔ TAY
Mỗi bài trong cuốn sổ tay gồm một câu hỏi khởi đầu, một phần khám phá, một lời mời thực hành và đôi khi là một lời cầu nguyện ngắn. Những lời cầu nguyện được đề nghị hoàn toàn tùy chọn; bạn có thể đọc, sửa lại bằng ngôn ngữ của mình, hoặc chỉ ngồi yên suy nghĩ.
Đừng xem cuốn sách như một bài kiểm tra. Không có điểm số cho hành trình tìm kiếm của bạn. Nếu một ý tưởng khiến bạn băn khoăn, hãy ghi lại câu hỏi. Nếu một câu chuyện khiến bạn xúc động, hãy dành thời gian ở lại với câu chuyện ấy. Nếu bạn chưa tin, hãy thành thật với điều đó. Nếu bạn đã tin nhưng còn nghi ngờ, bạn cũng không cần che giấu. Điều quan trọng là tiếp tục tìm kiếm với lòng ngay thẳng.
Các trích dẫn Kinh Thánh trong sách được ghi theo tên sách và số chương, câu để bạn có thể tìm đọc bản Kinh Thánh Công giáo. Những trình bày giáo lý được viết theo hướng nhập môn; khi chuẩn bị học giáo lý dự tòng hoặc tìm hiểu các vấn đề chuyên sâu, bạn nên trao đổi với người có trách nhiệm mục vụ tại giáo xứ.
Cuốn sách không thay thế Kinh Thánh, Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo hay việc đồng hành trực tiếp. Nó chỉ là một người bạn nhỏ trên con đường dẫn bạn đến những nguồn ấy.
CHƯƠNG 1. TÔI LÀ AI, VÀ TÔI SỐNG ĐỂ LÀM GÌ?
Có những câu hỏi không dễ xuất hiện giữa tiếng ồn của một ngày bận rộn. Chúng thường trở về khi ta đứng trước một ngã rẽ, khi một người thân qua đời, khi một mối quan hệ đổ vỡ, khi thành công không đem lại niềm vui như mong đợi, hoặc khi đêm xuống và mọi người đã ngủ. Ta có thể có công việc, gia đình, bạn bè và những kế hoạch cho tương lai, nhưng vẫn thầm hỏi: “Rốt cuộc, cuộc đời mình có ý nghĩa gì?”
Câu hỏi ấy không phải dấu hiệu của sự yếu đuối. Nó cho thấy con người không chỉ muốn tồn tại; con người còn muốn hiểu vì sao mình hiện hữu. Chúng ta cần cơm ăn, mái nhà và sự an toàn, nhưng chúng ta cũng cần tình yêu, sự thật, lòng trung thành, vẻ đẹp và hy vọng. Có những điều không thể cân đo bằng tiền bạc mà vẫn làm cho cuộc đời đáng sống: một người ở lại bên ta trong lúc khó khăn, một lời xin lỗi chân thành, một bàn tay giúp đỡ người xa lạ, một sự tha thứ được trao sau nhiều năm tổn thương.
Đức tin Công giáo nhìn phẩm giá con người như điều không thể giản lược vào thành tích hay địa vị. Bạn không chỉ có giá trị khi thành công, khỏe mạnh, hữu ích hoặc được người khác công nhận. Trong cái nhìn Kitô giáo, mỗi người được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa và được mời gọi bước vào tương quan với Ngài. Điều đó không có nghĩa mọi hành động của chúng ta đều đúng; nó có nghĩa rằng ngay cả khi cần thay đổi, con người vẫn đáng được tôn trọng.
Nếu Thiên Chúa tạo dựng con người vì tình yêu, cuộc đời không phải một tai nạn vô nghĩa, cũng không phải cuộc chạy đua để chứng minh mình xứng đáng được yêu. Cuộc đời trở thành một lời mời gọi: đón nhận sự sống, học yêu thương, tìm kiếm sự thật, chịu trách nhiệm về lựa chọn và góp phần làm cho thế giới bớt lạnh lẽo.
Bạn không cần giải quyết toàn bộ ý nghĩa đời người trong hôm nay. Hãy bắt đầu bằng việc nhận ra điều gì thực sự quý giá với mình. Điều gì khiến bạn cảm thấy cuộc sống đáng sống? Bạn muốn người khác nhớ đến mình như một người thế nào? Có điều gì bạn cần sửa chữa, điều gì cần biết ơn, điều gì cần can đảm bắt đầu lại?
Dừng lại và suy nghĩ
– Khi nào tôi cảm thấy cuộc đời có ý nghĩa nhất?
– Tôi đang đo giá trị của mình bằng điều gì?
– Nếu hôm nay là cơ hội để bắt đầu lại, tôi muốn thay đổi điều gì?
Một bước nhỏ: Hãy dành mười phút viết ra ba điều làm bạn biết ơn và một điều bạn muốn sống tốt hơn trong tuần này.
Lời nguyện tùy chọn: “Lạy Thiên Chúa, nếu Ngài đang hiện diện trong cuộc đời con, xin giúp con hiểu rõ hơn giá trị của chính mình và biết dùng cuộc đời này để đem lại điều tốt đẹp cho người khác.”
Gợi ý đọc: Tv 8; St 1,26-31; Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, các số 355-361.
CHƯƠNG 2. CÓ THỂ BIẾT THIÊN CHÚA BẰNG CÁCH NÀO?
Khi nghe nói đến Thiên Chúa, có người lập tức tin; có người nghi ngờ; có người cho rằng đó là vấn đề không thể biết; cũng có người chưa bao giờ dành thời gian suy nghĩ. Những phản ứng ấy khác nhau, bởi mỗi người có lịch sử, trải nghiệm và cách nhìn riêng. Tìm hiểu Thiên Chúa không có nghĩa là phải tắt lý trí. Trái lại, hành trình đức tin có thể bắt đầu từ những câu hỏi nghiêm túc về thế giới, về lương tâm, về cái đẹp và về khát vọng sâu xa của con người.
Vũ trụ có trật tự và có thể được nghiên cứu bằng khoa học. Khoa học giúp chúng ta tìm hiểu những cơ chế, tiến trình và quy luật của thế giới tự nhiên. Câu hỏi về Thiên Chúa không nên được dùng để thay thế những lời giải thích khoa học còn thiếu. Đồng thời, việc nghiên cứu các cơ chế tự nhiên không tự động trả lời mọi câu hỏi triết học về ý nghĩa, nền tảng của hiện hữu hay lý do vì sao có một thế giới để chúng ta khám phá. Khoa học và đức tin có thể đối thoại, miễn là mỗi bên tôn trọng phương pháp và giới hạn của mình.
Người ta có thể suy nghĩ về nguồn gốc và trật tự của vũ trụ, về khả năng nhận biết chân lý, về lương tâm thúc đẩy ta phân biệt đúng sai, về khát vọng công lý vượt quá lợi ích riêng. Những điều ấy không phải là bằng chứng đơn giản buộc mọi người phải tin, nhưng có thể mở ra những câu hỏi triết học sâu xa. Đối với Kitô giáo, con người có thể nhận biết phần nào về Thiên Chúa qua công trình tạo dựng và khả năng lý trí; nhưng để biết Thiên Chúa muốn tự tỏ mình và mời gọi con người ra sao, Kitô giáo nói đến mạc khải, được thể hiện cách trọn vẹn nơi Đức Giê-su Ki-tô.
Bạn có thể hỏi: “Nếu Thiên Chúa muốn con người biết Ngài, tại sao Ngài không xuất hiện rõ ràng trước mắt mọi người?” Đây là câu hỏi nghiêm túc. Người Kitô hữu không nên trả lời bằng cách chế giễu người nghi ngờ hoặc giả vờ rằng mọi khó khăn đã được giải quyết. Đức tin không phải sở hữu tất cả lời giải thích. Đức tin là sự tín thác có lý do, được nuôi dưỡng qua việc tìm hiểu, cầu nguyện, kinh nghiệm sống và chứng tá của cộng đoàn.
Có một khác biệt giữa việc đóng cửa trước mọi khả năng và việc thành thật nói: “Tôi chưa biết.” Câu thứ hai có thể là khởi đầu của hành trình. Bạn không cần ép mình tin ngay. Bạn có thể đọc một đoạn Tin Mừng, tìm hiểu lập luận của người tin lẫn người không tin, trò chuyện với người có hiểu biết và quan sát xem điều gì giúp bạn sống chân thật, công bằng và yêu thương hơn.
Dừng lại và suy nghĩ
– Tôi hình dung Thiên Chúa như thế nào? Hình dung ấy đến từ đâu?
– Tôi có câu hỏi nào chưa dám nói ra?
– Tôi có sẵn lòng tìm hiểu trước khi kết luận không?
Một bước nhỏ: Viết ra ba câu hỏi lớn nhất của bạn về Thiên Chúa. Đừng vội trả lời. Hãy để chúng trở thành điểm khởi đầu cho hành trình.
Lời nguyện tùy chọn: “Lạy Thiên Chúa, con chưa biết rõ Ngài. Xin cho con biết tìm kiếm sự thật với lòng khiêm tốn, không sợ câu hỏi và không khép lòng trước điều chân thật.”
Gợi ý đọc: Rm 1,19-20; Cv 17,22-28; Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, các số 27-38.
CHƯƠNG 3. THIÊN CHÚA LÀ AI?
Trong nhiều hình dung phổ biến, Thiên Chúa có thể bị xem như một ông quan tòa ở rất xa, một quyền lực chỉ xuất hiện để phạt người có lỗi, hoặc một vị thần mà con người tìm đến khi cần được ban ơn. Những hình dung ấy có thể bắt nguồn từ trải nghiệm thật, từ cách người khác nói về tôn giáo hoặc từ những câu chuyện chưa đầy đủ. Kitô giáo mời gọi chúng ta đi sâu hơn: không bắt đầu bằng điều con người tưởng tượng về Thiên Chúa, nhưng bằng điều Thiên Chúa bày tỏ trong lịch sử cứu độ và đặc biệt nơi Đức Giê-su.
Người Công giáo tin chỉ có một Thiên Chúa, Đấng tạo dựng và gìn giữ muôn loài. Thiên Chúa không phải một vật thể nằm trong vũ trụ, cũng không phải một nguyên nhân cạnh tranh với các nguyên nhân tự nhiên. Ngài là nền tảng của mọi hiện hữu, vượt trên thế giới nhưng không xa lạ với thế giới. Nói Thiên Chúa là Đấng tạo dựng không có nghĩa chúng ta có thể dùng một câu trả lời tôn giáo để bỏ qua việc nghiên cứu thiên nhiên; điều đó có nghĩa thế giới và sự sống không tự giải thích hết ý nghĩa tối hậu của mình.
Điều làm nên nét đặc trưng của đức tin Kitô giáo là lời tuyên xưng: Thiên Chúa là tình yêu. Tình yêu ở đây không chỉ là cảm xúc dễ chịu, nhưng là sự thiện hảo tự hiến, trung thành và hướng đến sự sống của người khác. Thiên Chúa không cần con người để lấp đầy một thiếu thốn nơi Ngài. Theo đức tin Kitô giáo, Ngài tạo dựng vì tình yêu và mời gọi con người tự do đáp lại tình yêu ấy.
Tình yêu không có nghĩa Thiên Chúa xem điều xấu là điều tốt. Nếu một người làm tổn thương người khác, tình yêu không phải là giả vờ rằng chẳng có gì xảy ra. Tình yêu chân thật tìm kiếm sự thật, công lý, chữa lành, hoán cải và hòa giải. Vì thế, nói Thiên Chúa yêu con người không có nghĩa mọi lựa chọn đều vô hại, nhưng có nghĩa con người không bị giản lược thành lỗi lầm của mình và luôn được mời gọi trở về với điều thiện.
Người Công giáo tuyên xưng một Thiên Chúa duy nhất trong Ba Ngôi: Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Thần. Đây không phải là ba vị thần, cũng không phải một Thiên Chúa lần lượt đóng ba vai. Đây là mầu nhiệm trung tâm của đức tin Kitô giáo, được nhận biết qua mạc khải và đời sống của Đức Giê-su. Chúng ta không thể giải thích mầu nhiệm ấy bằng một ví dụ đời thường mà không làm mất đi phần nào ý nghĩa; những ví dụ chỉ có thể gợi mở chứ không thể thay thế giáo lý.
Nếu bạn mới bắt đầu tìm hiểu, không cần phải hiểu hết mầu nhiệm Ba Ngôi ngay hôm nay. Hãy bắt đầu bằng câu hỏi: Nếu Thiên Chúa là tình yêu, điều ấy có thể soi sáng cách tôi đối xử với người khác như thế nào? Một đức tin chân thật không chỉ nằm ở những gì ta nói về Thiên Chúa, nhưng còn thể hiện trong cách ta sống với người yếu thế, với gia đình, với người bất đồng và với chính mình.
Dừng lại và suy nghĩ
– Hình ảnh Thiên Chúa nào khiến tôi sợ hãi hoặc khó tin?
– Tình yêu có thể đi cùng sự thật và công lý như thế nào?
– Tôi có thể làm một việc cụ thể nào để yêu thương hơn hôm nay?
Lời nguyện tùy chọn: “Lạy Thiên Chúa là nguồn mạch sự sống, xin giúp con nhận ra Ngài không qua những hình ảnh méo mó, nhưng qua sự thật, lòng thương xót và tình yêu được thể hiện nơi Đức Giê-su.”
Gợi ý đọc: Xh 3,1-15; 1 Ga 4,7-16; Mt 11,25-30; Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, các số 199-267.
CHƯƠNG 4. KINH THÁNH — MỘT CÂU CHUYỆN VỀ THIÊN CHÚA VÀ CON NGƯỜI
Kinh Thánh không phải một cuốn sách duy nhất được viết trong một ngày, cũng không phải tập hợp những câu nói rời rạc để dùng làm khẩu hiệu. Đó là một thư viện gồm nhiều sách, được hình thành qua nhiều thời kỳ, với nhiều thể loại văn chương và bối cảnh lịch sử. Trong Kinh Thánh có lịch sử, luật lệ, thơ ca, lời cầu nguyện, ngôn sứ, Tin Mừng và thư từ của các Tông đồ. Đọc Kinh Thánh cần chú ý thể loại, bối cảnh và ý nghĩa mà bản văn muốn truyền đạt.
Đối với người Kitô hữu, Kinh Thánh là Lời Thiên Chúa được ghi lại dưới sự linh hứng của Chúa Thánh Thần qua các tác giả nhân loại. Điều đó không có nghĩa mọi đoạn đều được viết theo cách thức giống nhau, hay mọi câu đều là một mô tả khoa học hiện đại. Đọc Kinh Thánh cách có trách nhiệm là tìm hiểu điều bản văn muốn nói, nhận ra bối cảnh lịch sử và văn chương, đồng thời đọc từng phần trong toàn bộ câu chuyện đức tin.
Câu chuyện lớn của Kinh Thánh bắt đầu với công trình tạo dựng, nói về phẩm giá con người, sự đổ vỡ do tội lỗi, lời hứa và giao ước của Thiên Chúa với dân Người, hành trình giải phóng, lời kêu gọi của các ngôn sứ, rồi hướng đến Đức Giê-su Ki-tô. Tân Ước kể về cuộc đời và sứ vụ của Đức Giê-su, cái chết và sự phục sinh của Người, sự hình thành của cộng đoàn các môn đệ và sứ mạng loan báo Tin Mừng.
Nếu bạn chưa từng đọc Kinh Thánh, đừng cảm thấy phải bắt đầu từ trang đầu và đọc liên tục hết mọi sách. Một điểm khởi đầu tốt là Tin Mừng theo thánh Lu-ca hoặc thánh Mác-cô. Hãy đọc mỗi lần một đoạn ngắn. Để ý xem Đức Giê-su gặp ai, Người nói gì, Người làm gì và người nghe phản ứng ra sao. Đừng chỉ hỏi “đoạn này dạy điều gì?” mà còn hỏi “đoạn này cho tôi thấy điều gì về Thiên Chúa và con người?”
Bạn có thể gặp những đoạn khó, những hình ảnh xa lạ hoặc những câu khiến mình băn khoăn. Hãy ghi lại và tìm một lời giải thích đáng tin cậy. Không nên lấy một câu tách khỏi bối cảnh để kết luận về toàn bộ đức tin. Kinh Thánh được đọc trong truyền thống sống động của Hội Thánh, với sự nghiên cứu, cầu nguyện và đối thoại.
Thực hành đọc một đoạn Tin Mừng
1. Đọc chậm đoạn văn một lần.
2. Đọc lần thứ hai và chú ý một từ hoặc một hành động.
3. Tự hỏi: Tôi thấy điều gì về Đức Giê-su?
4. Tự hỏi: Đoạn này gợi cho tôi câu hỏi nào?
5. Nếu muốn, kết thúc bằng một lời cầu nguyện thật đơn sơ.
Gợi ý đọc: Lc 15,11-32; Mc 2,1-12; Ga 1,1-18; Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, các số 101-141.
CHƯƠNG 5. ĐỨC GIÊ-SU — NGƯỜI LÀ AI?
Có nhiều người biết tên Đức Giê-su, nhưng biết một cái tên không đồng nghĩa với việc hiểu con người ấy. Với người Kitô hữu, Đức Giê-su không chỉ là một nhà luân lý hay một nhân vật đáng kính trong lịch sử. Người là trung tâm của đức tin: Con Thiên Chúa làm người, Đấng bày tỏ Chúa Cha và mở ra con đường giao hòa giữa Thiên Chúa với nhân loại.
Các Tin Mừng không giới thiệu Đức Giê-su như một người xa cách những vấn đề của đời sống. Người bước vào làng mạc, nhà cửa, bữa ăn, những cuộc tranh luận và nỗi đau của con người. Người chạm đến người bệnh, lắng nghe người bị gạt ra bên lề, đón nhận những người bị coi là tội lỗi và mời gọi họ hoán cải. Người dạy yêu kẻ thù, tha thứ, sống chân thật, đừng biến tiền bạc thành chủ nhân và đừng dùng tôn giáo để che giấu lòng kiêu ngạo.
Đức Giê-su vừa trao ban lòng thương xót vừa nói sự thật. Người không gọi điều xấu là tốt, nhưng cũng không coi người có lỗi là người không còn hy vọng. Trong câu chuyện người phụ nữ bị tố cáo, trong cuộc gặp gỡ Da-kêu, trong dụ ngôn người cha nhân hậu, ta thấy lời mời gọi trở về luôn đi cùng khả năng bắt đầu lại. Đó không phải sự dễ dãi, mà là tình yêu mở đường cho hoán cải.
Người Công giáo tuyên xưng Đức Giê-su là Thiên Chúa thật và người thật. Đây là mầu nhiệm trung tâm, không chỉ là một nhận định về nhân vật lịch sử. Trong Người, Thiên Chúa bước vào lịch sử nhân loại, chia sẻ thân phận con người nhưng không phạm tội. Người biết mệt mỏi, đói khát, tình bạn, nước mắt và nỗi đau. Vì thế, khi người Kitô hữu nói rằng Thiên Chúa gần gũi con người, họ nhìn lên Đức Giê-su.
Bạn có thể bắt đầu tìm hiểu Người không bằng việc cố ghi nhớ mọi khái niệm, nhưng bằng cách đọc các câu chuyện Tin Mừng. Hãy quan sát cách Người đối xử với người khác. Người dành sự quan tâm cho ai? Người phản đối điều gì? Người mời gọi người ta thay đổi ra sao? Điều gì trong lời nói và hành động của Người khiến bạn bị chất vấn hoặc được an ủi?
Đức tin không phải chỉ biết thông tin về Đức Giê-su. Đối với người Kitô hữu, đích đến là gặp gỡ và bước theo Người. Nhưng cuộc gặp gỡ ấy không thể bị áp đặt. Bạn có thể bắt đầu bằng việc lắng nghe câu chuyện của Người và tự hỏi liệu con đường Người đề nghị có giúp con người sống trong chân lý, tự do và tình yêu hay không.
Dừng lại và suy nghĩ
– Tôi đã nghe câu chuyện nào về Đức Giê-su?
– Nhân vật nào trong Tin Mừng khiến tôi thấy gần gũi?
– Nếu có thể hỏi Đức Giê-su một câu, tôi sẽ hỏi điều gì?
Một bước nhỏ: Đọc Mc 10,46-52, câu chuyện anh mù Ba-ti-mê. Hãy chú ý cách Đức Giê-su dừng lại, hỏi và lắng nghe người đang kêu xin.
Gợi ý đọc: Lc 4,16-21; Lc 19,1-10; Ga 14,1-11; Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, các số 422-455.
CHƯƠNG 6. THẬP GIÁ VÀ PHỤC SINH — TÌNH YÊU CÓ TIẾNG NÓI CUỐI CÙNG
Thập giá là hình ảnh trung tâm của Kitô giáo, nhưng nếu chỉ nhìn như một biểu tượng trang trí, chúng ta có thể bỏ lỡ điều cốt yếu. Đức Giê-su đã bị kết án và chịu đóng đinh trong một bối cảnh lịch sử cụ thể. Đối với đức tin Kitô giáo, cái chết của Người không phải một tai nạn vô nghĩa hay thất bại cuối cùng, nhưng là sự tự hiến vì tình yêu và hành động cứu độ của Thiên Chúa dành cho nhân loại.
Nói về thập giá không có nghĩa ca ngợi đau khổ như thể đau khổ tự nó là điều tốt. Bạo lực, lạm dụng, bất công và sự tàn nhẫn vẫn là điều phải chống lại. Không ai có quyền dùng thập giá để buộc người bị hại im lặng, ở lại trong môi trường nguy hiểm hoặc chấp nhận sự bất công. Đức Giê-su không dạy con người tôn thờ bạo lực; Người bày tỏ một tình yêu trung thành đến cùng và vạch trần sự dữ của lòng người.
Người Kitô hữu tin rằng Thiên Chúa không đứng ngoài nỗi đau nhân loại. Nơi Đức Giê-su, Thiên Chúa đi vào sự mong manh của thân phận con người. Thập giá không giải thích hết mọi câu hỏi về đau khổ, nhưng cho thấy đau khổ không khiến Thiên Chúa trở nên xa lạ với con người. Khi ta đứng bên một người đang đau buồn, ta không nhất thiết phải đưa ra lời giải thích. Đôi khi, sự hiện diện trung thành và lòng cảm thông là điều cần thiết nhất.
Phục sinh là lời tuyên xưng rằng Thiên Chúa đã làm cho Đức Giê-su sống lại từ cõi chết. Đây không đơn giản là câu chuyện “điều tốt chiến thắng điều xấu” theo nghĩa tượng trưng. Đối với Kitô giáo, phục sinh là biến cố nền tảng mở ra niềm hy vọng vượt qua sự chết. Các môn đệ, vốn sợ hãi và tan tác sau cuộc khổ nạn, đã trở thành những người loan báo rằng Đức Giê-su đang sống. Niềm tin ấy làm thay đổi cách họ hiểu cuộc đời, cái chết và sứ mạng của mình.
Hy vọng phục sinh không hứa rằng người có đức tin sẽ không khóc, không bệnh tật hay không gặp bất công. Hy vọng ấy nói rằng sự dữ không có quyền định nghĩa toàn bộ con người và sự chết không phải lời cuối cùng trong kế hoạch của Thiên Chúa. Chính niềm hy vọng này thúc đẩy người Kitô hữu chăm sóc người đau khổ, bảo vệ sự sống, xây dựng hòa bình và không đầu hàng trước điều ác.
Dừng lại và suy nghĩ
– Tôi đã từng gặp ai ở lại với mình trong lúc đau khổ?
– Tôi có đang dùng lời nói tôn giáo để né tránh nỗi đau của người khác không?
– Hy vọng có thể giúp tôi thực hiện một việc tốt nào ngay hôm nay?
Lời nguyện tùy chọn: “Lạy Đức Giê-su, nếu thập giá là dấu chỉ tình yêu của Ngài, xin ở gần những người đang đau khổ. Xin giúp con không làm ngơ trước nỗi đau và biết đem hy vọng đến bằng những hành động cụ thể.”
Gợi ý đọc: Lc 23–24; Ga 20; 1 Cr 15,12-22; Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, các số 599-658.
CHƯƠNG 7. TỘI LỖI, LƯƠNG TÂM VÀ KHẢ NĂNG BẮT ĐẦU LẠI
Từ “tội lỗi” có thể khiến nhiều người nghĩ ngay đến sự kết án, mặc cảm hoặc nỗi sợ bị trừng phạt. Nhưng để hiểu đức tin Công giáo, cần nhìn sâu hơn. Tội lỗi không chỉ là vi phạm một danh sách quy định; đó còn là sự quay lưng với tình yêu, sự thật và điều thiện, làm tổn thương tương quan với Thiên Chúa, với người khác và với chính mình.
Lương tâm là khả năng nhận ra điều thiện và điều xấu, nhưng lương tâm không tự động đúng trong mọi hoàn cảnh. Nó cần được đào luyện bằng sự thật, kinh nghiệm, giáo dục, đối thoại và việc suy xét nghiêm túc. Có người cảm thấy tội lỗi vì đã làm điều xấu; cũng có người bị dằn vặt bởi những điều không phải lỗi của mình. Vì thế, cần phân biệt trách nhiệm thật sự với mặc cảm vô căn cứ. Khi gặp những tổn thương sâu sắc hoặc sự lo âu kéo dài, việc tìm sự hỗ trợ chuyên môn có thể rất cần thiết; chăm sóc tâm lý không đối nghịch với đức tin.
Tội lỗi có hậu quả. Một lời dối trá có thể làm mất lòng tin; sự ích kỷ có thể làm gia đình rạn nứt; tham nhũng có thể khiến người nghèo chịu thiệt thòi; bạo lực có thể để lại vết thương lâu dài. Nói Thiên Chúa tha thứ không có nghĩa hậu quả tự biến mất hoặc người gây tổn thương không cần chịu trách nhiệm. Sự hoán cải thật sự bao gồm việc nhìn nhận sự thật, xin lỗi khi thích hợp, sửa chữa thiệt hại có thể sửa chữa và thay đổi cách sống.
Điều làm nên niềm hy vọng Kitô giáo là Thiên Chúa không đóng kín cánh cửa trước người biết trở về. Trong dụ ngôn người cha nhân hậu, người con đã đi xa, làm hỏng nhiều điều và cuối cùng nhận ra mình cần trở về. Người cha chạy ra đón con, nhưng câu chuyện không ca ngợi sự hoang phí; nó cho thấy tình yêu có thể mở đường cho một khởi đầu mới. Sự tha thứ không làm quá khứ chưa từng xảy ra, nhưng có thể thay đổi cách ta bước vào tương lai.
Trong Hội Thánh Công giáo, Bí tích Hòa giải là nơi người đã chịu phép Rửa tội xưng thú tội lỗi, đón nhận ơn tha thứ của Thiên Chúa qua thừa tác vụ linh mục và được mời gọi hòa giải với Thiên Chúa cũng như Hội Thánh. Người chưa là Công giáo có thể tìm hiểu ý nghĩa bí tích này, nhưng không cần giả vờ đã hiểu hoặc thực hành điều mình chưa được hướng dẫn. Hãy hỏi một linh mục nếu muốn biết thêm.
Dừng lại và suy nghĩ
– Có điều gì tôi cần thành thật nhìn nhận?
– Tôi có thể xin lỗi hoặc sửa chữa điều gì?
– Tôi đang mang mặc cảm nào cần được phân định và chia sẻ với người đáng tin cậy?
Một bước nhỏ: Nếu bạn đã làm tổn thương ai, hãy suy nghĩ cách nhận trách nhiệm an toàn và chân thành. Đừng dùng lời xin lỗi để gây áp lực buộc người bị tổn thương phải tha thứ ngay.
Gợi ý đọc: Lc 15,11-32; Ga 8,1-11; Tv 51; Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, các số 1846-1876.
CHƯƠNG 8. CẦU NGUYỆN — NÓI VỚI THIÊN CHÚA BẰNG LÒNG CHÂN THÀNH
Nhiều người nghĩ cầu nguyện là phải biết đọc những kinh dài, phải có một tư thế đặc biệt hoặc phải hiểu hết ngôn ngữ tôn giáo. Nhưng ở bước đầu, cầu nguyện có thể đơn giản là dành một khoảng lặng để thành thật với Thiên Chúa, nếu bạn muốn mở lòng với Ngài. Bạn có thể nói lời cảm ơn, thưa điều đang làm mình lo lắng, xin được soi sáng hoặc thú nhận rằng mình chưa biết phải nói gì.
Cầu nguyện không phải công thức để buộc Thiên Chúa thực hiện điều ta muốn. Người cầu nguyện vẫn có thể gặp bệnh tật, thất bại và những câu hỏi chưa có lời giải. Trong đức tin Kitô giáo, cầu nguyện là tương quan, không phải giao dịch. Ta có thể xin ơn, nhưng cũng học lắng nghe, phân định và đón nhận sự thật, kể cả khi câu trả lời không giống điều mình mong đợi.
Đức Giê-su dạy các môn đệ cầu nguyện bằng kinh Lạy Cha. Lời kinh ấy hướng con người đến Thiên Chúa là Cha, đến Nước của Ngài, đến lương thực hằng ngày, sự tha thứ và sức mạnh trước cám dỗ. Cầu nguyện vì thế không tách ta khỏi đời sống. Nếu ta xin lương thực hằng ngày, ta cũng được mời gọi quan tâm đến người thiếu ăn. Nếu ta xin tha thứ, ta cũng được mời gọi học tha thứ và chịu trách nhiệm. Nếu ta xin Nước Chúa trị đến, ta không thể thờ ơ trước bất công.
Bạn có thể thử một cách cầu nguyện đơn giản trong năm phút. Ngồi ở nơi yên tĩnh. Hít thở bình thường. Nhìn lại ngày sống và gọi tên một điều khiến bạn biết ơn, một điều làm bạn lo lắng và một điều bạn muốn thay đổi. Nếu muốn, hãy thưa: “Lạy Chúa, con chưa biết rõ Ngài. Xin giúp con sống trong sự thật và biết yêu thương.” Sau đó ngồi yên một lúc. Đừng lo nếu bạn không cảm thấy điều gì đặc biệt. Cầu nguyện không được đo bằng cảm xúc mạnh hay những trải nghiệm khác thường.
Nếu bạn không tin hoặc chưa chắc có Thiên Chúa, bạn vẫn có thể xem đây như một thử nghiệm của sự thành thật: dành ít phút suy nghĩ về điều thiện, sự thật và ý nghĩa đời mình. Không cần giả vờ có niềm tin mà mình chưa có. Hãy để sự tìm kiếm diễn ra tự do.
Một lời cầu nguyện dành cho người mới bắt đầu
“Lạy Thiên Chúa, nếu Ngài đang nghe con, xin giúp con biết tìm kiếm điều chân thật. Xin cho con can đảm nhìn lại cuộc đời, biết nhận ra điều tốt đẹp, biết sửa điều sai và biết quan tâm đến người khác. Con chưa hiểu hết về Ngài, nhưng con muốn mở lòng trước sự thật. Amen.”
Gợi ý đọc: Mt 6,5-13; Lc 11,1-13; Tv 23; Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, các số 2558-2865.
CHƯƠNG 9. ĐẠO CÔNG GIÁO LÀ GÌ?
Đạo Công giáo không chỉ là một tập hợp các nghi lễ, cũng không đơn giản là những quy tắc để phân biệt người tốt với người xấu. Cốt lõi của Kitô giáo là đón nhận tình yêu Thiên Chúa được bày tỏ nơi Đức Giê-su Ki-tô, tin vào Người, bước theo Người và sống trong cộng đoàn những người cùng tuyên xưng đức tin ấy. Giáo lý giúp người tín hữu hiểu điều mình tin, cử hành điều mình tin, sống điều mình tin và biết làm chứng cho điều mình tin.
Người Công giáo tin vào một Thiên Chúa duy nhất trong Ba Ngôi: Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Thần. Họ tin Đức Giê-su Ki-tô là Con Thiên Chúa làm người, đã chịu chết và sống lại để cứu độ nhân loại. Họ tin Chúa Thánh Thần hoạt động trong Hội Thánh và trong đời sống các tín hữu. Họ tin Hội Thánh được quy tụ để thờ phượng Thiên Chúa, sống hiệp thông, phục vụ con người và loan báo Tin Mừng.
Hội Thánh không có nghĩa mọi thành viên đều hoàn hảo. Người Công giáo vẫn có thể sai lầm, gây tổn thương hoặc sống trái với điều mình tuyên xưng. Những thất bại ấy cần được nhìn nhận nghiêm túc, không nên che giấu hay biện minh. Nhưng lỗi lầm của một người không tự động làm mất giá trị của mọi lời dạy về tình yêu, công lý hay sự thật. Người tìm hiểu Công giáo có quyền đặt câu hỏi, tìm hiểu lịch sử và phân biệt giữa giáo huấn chính thức với hành vi cụ thể của từng cá nhân.
Đức Maria giữ một vị trí đặc biệt trong đức tin Công giáo vì Mẹ là mẹ của Đức Giê-su theo xác phàm và là mẫu gương của lòng tin đáp lại lời Thiên Chúa. Người Công giáo tôn kính Đức Maria, nhưng không thờ phượng Mẹ như Thiên Chúa. Việc tôn kính các thánh cũng không thay thế việc thờ phượng Thiên Chúa; các thánh được nhìn như những người đã sống đức tin và là chứng nhân của ân sủng.
Nhà thờ là nơi cộng đoàn quy tụ để cầu nguyện, nghe Lời Chúa và cử hành các bí tích. Người chưa theo đạo vẫn có thể tìm hiểu, tham dự những buổi gặp gỡ phù hợp và hỏi cách cư xử khi đến nhà thờ. Nếu đến dự Thánh lễ, bạn có thể ngồi yên quan sát và lắng nghe. Khi đến phần Rước lễ, nếu chưa là người Công giáo hoặc chưa được hướng dẫn, bạn nên ở tại chỗ và tôn trọng thực hành của Hội Thánh; có thể hỏi người hướng dẫn sau Thánh lễ.
Dừng lại và suy nghĩ
– Tôi đã biết gì về người Công giáo, và điều nào chỉ là nghe kể?
– Tôi có câu hỏi nào về nhà thờ, Đức Maria hay các bí tích?
– Tôi có thể tìm một nguồn giải thích đáng tin cậy nào?
Gợi ý đọc: Cv 2,42-47; Mt 28,16-20; Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, các số 748-975.
CHƯƠNG 10. CÁC BÍ TÍCH — NHỮNG DẤU CHỈ CỦA ÂN SỦNG
Trong đời sống con người, những điều sâu xa thường được diễn tả qua dấu chỉ hữu hình: một chiếc nhẫn nói lên giao ước, một cái ôm diễn tả sự đón nhận, một bữa ăn làm nên tình thân. Trong đức tin Công giáo, các bí tích là những dấu chỉ hữu hiệu của ân sủng do Đức Ki-tô thiết lập và được trao phó cho Hội Thánh. Qua các bí tích, người tín hữu được tham dự vào sự sống của Đức Ki-tô và được nâng đỡ trong hành trình đức tin.
Hội Thánh Công giáo cử hành bảy bí tích: Rửa tội, Thêm sức, Thánh Thể, Hòa giải, Xức dầu bệnh nhân, Truyền chức thánh và Hôn phối. Mỗi bí tích gắn với một khía cạnh của hành trình Kitô hữu. Rửa tội là cửa ngõ bước vào đời sống Kitô giáo; Thêm sức củng cố ơn Chúa Thánh Thần; Thánh Thể là trung tâm đời sống phụng vụ; Hòa giải trao ban ơn tha thứ; Xức dầu bệnh nhân nâng đỡ người đau yếu; Truyền chức thánh phục vụ sứ mạng của Hội Thánh; Hôn phối thánh hóa giao ước vợ chồng.
Đối với người chưa biết Chúa, các bí tích có thể còn xa lạ. Bạn không cần học thuộc tất cả ngay lập tức. Hãy bắt đầu bằng việc hiểu rằng Công giáo không xem đức tin chỉ là ý tưởng trong đầu. Con người là thân xác và tinh thần, sống trong lịch sử và cộng đoàn; vì thế, đức tin được diễn tả qua những dấu chỉ cụ thể, lời nói, cử chỉ, nước, dầu, bánh, rượu và lời cầu nguyện của Hội Thánh.
Bí tích không phải phép thuật và không phải công cụ để điều khiển Thiên Chúa. Việc cử hành bí tích không miễn trừ người tín hữu khỏi trách nhiệm sống yêu thương, công bằng và chân thật. Trái lại, ân sủng mời gọi con người đáp lại bằng đời sống được đổi mới. Nếu một người lãnh nhận bí tích mà vẫn cố tình sống ích kỷ hoặc gây tổn thương, người ấy cần trở về với ý nghĩa sâu xa của điều mình đã cử hành.
Nếu bạn muốn tìm hiểu đạo, hãy trao đổi với linh mục hoặc người phụ trách giáo lý dự tòng về tiến trình chuẩn bị. Việc lãnh nhận bí tích cần được thực hiện theo quy định của Hội Thánh và trong sự tự do, hiểu biết, chuẩn bị thích hợp; không nên coi đó là một thủ tục cần hoàn thành vội vàng.
Dừng lại và suy nghĩ
– Tôi từng chứng kiến nghi thức Công giáo nào?
– Tôi muốn hiểu sâu hơn bí tích nào?
– Tôi có thể hỏi ai để được giải thích rõ ràng?
Gợi ý đọc: Mt 28,19; Lc 22,14-20; Ga 3,1-8; Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, các số 1113-1666.
CHƯƠNG 11. ĐỨC TIN GIỮA GIA ĐÌNH, CÔNG VIỆC VÀ XÃ HỘI
Một đức tin chỉ tồn tại trong nhà thờ mà không ảnh hưởng đến cách con người sống ở nhà, nơi làm việc và ngoài xã hội sẽ trở thành một đức tin chưa trưởng thành. Theo Kitô giáo, gặp gỡ Thiên Chúa phải mở ra một cách sống mới: tôn trọng phẩm giá người khác, trung thực trong công việc, chăm sóc người yếu thế, bảo vệ sự sống, thực hành công bằng và xây dựng hòa bình.
Trong gia đình, đức tin không phải chiếc cớ để một người áp đặt quyền lực lên người khác. Yêu thương không có nghĩa kiểm soát, và tha thứ không có nghĩa dung túng bạo lực. Một gia đình biết lắng nghe, nhận lỗi, tôn trọng ranh giới lành mạnh và cùng nhau tìm sự trợ giúp khi cần thiết đang thực hành những giá trị gần với Tin Mừng. Người có đạo không được miễn khỏi việc học cách giao tiếp, chịu trách nhiệm và tôn trọng phẩm giá của từng thành viên.
Trong công việc, người Kitô hữu được mời gọi sống trung thực, không bóc lột, không gian dối và không coi người nghèo chỉ là phương tiện. Đạo đức không thể chỉ được đo bằng lời cầu nguyện hay việc tham dự nghi lễ, mà còn bằng cách ta đối xử với người không thể đem lại lợi ích cho mình. Một người quản lý có thể làm chứng cho đức tin bằng sự công bằng; một người lao động bằng sự tận tâm; một người kinh doanh bằng việc tôn trọng khách hàng và người cộng tác.
Trong xã hội, đức tin mời gọi người tín hữu quan tâm đến công ích, người nghèo, người di dân, người khuyết tật, người già, trẻ em và những người bị loại trừ. Bảo vệ môi trường cũng là một phần của trách nhiệm đối với công trình tạo dựng và các thế hệ tương lai. Không ai có thể giải quyết mọi vấn đề một mình, nhưng mỗi người có thể chọn một hành động cụ thể: giảm lãng phí, giúp người cần trợ giúp, không lan truyền tin giả, lên tiếng trước bất công bằng cách có trách nhiệm.
Điều quan trọng là không dùng tôn giáo để tự cho mình cao hơn người khác. Đức tin chân thật làm con người khiêm tốn hơn, biết mình cũng cần được tha thứ và biết lắng nghe người khác. Người chưa theo đạo có thể nhận ra giá trị của Tin Mừng trước hết qua cách người Kitô hữu sống, chứ không chỉ qua những lời họ nói.
Thực hành trong tuần
– Trong gia đình: lắng nghe một người mà không ngắt lời.
– Trong công việc: chọn sự thật dù việc ấy không thuận lợi.
– Trong xã hội: làm một việc tốt kín đáo, không đòi được ghi nhận.
– Trên mạng: kiểm chứng trước khi chia sẻ thông tin có thể gây hại.
Gợi ý đọc: Mt 5,13-16; Mt 25,31-46; Gc 2,14-18; Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, các số 1928-1948 và 2419-2463.
CHƯƠNG 12. KHI ĐAU KHỔ, THIÊN CHÚA Ở ĐÂU?
Đây có lẽ là một trong những câu hỏi khó nhất đối với người tin cũng như người chưa tin: nếu Thiên Chúa tốt lành và quyền năng, tại sao có đau khổ, bệnh tật, chiến tranh, thiên tai và những điều bất công? Không có câu trả lời ngắn gọn nào có thể làm nhẹ đi nỗi đau của người vừa mất người thân, người đang chống chọi với bệnh tật hay người từng bị phản bội. Trước nỗi đau thật, những lời giải thích vội vàng đôi khi làm người ta tổn thương thêm.
Kitô giáo không dạy rằng mọi đau khổ đều là hình phạt trực tiếp của Thiên Chúa. Đức Giê-su đã phản đối cách suy nghĩ đơn giản rằng người gặp tai họa hẳn đã phạm tội nặng hơn người khác. Đau khổ có nhiều nguyên nhân: giới hạn của thân phận, bệnh tật, những lựa chọn gây hại của con người, sự bất công trong xã hội và những biến cố mà ta không thể kiểm soát. Cần phân biệt nguyên nhân cụ thể của một biến cố với câu hỏi sâu xa về sự dữ trong thế giới.
Khi một người đau khổ, điều đầu tiên cần làm thường không phải là giải thích tại sao chuyện ấy xảy ra, mà là ở bên họ, lắng nghe và giúp đỡ trong khả năng có thể. Người đang tang chế không cần nghe rằng họ phải mạnh mẽ ngay. Người bị bạo lực không cần bị khuyên im lặng để giữ hòa khí. Người mắc bệnh không cần bị hứa hẹn chắc chắn rằng chỉ cần đủ đức tin là sẽ khỏi bệnh. Cầu nguyện có thể nâng đỡ, nhưng không thay thế việc chăm sóc y tế, bảo vệ an toàn và hỗ trợ tâm lý khi cần.
Đối với Kitô hữu, thập giá Đức Giê-su là dấu chỉ rằng Thiên Chúa không đứng ngoài nỗi đau con người. Phục sinh là niềm hy vọng rằng sự dữ và sự chết không có tiếng nói cuối cùng. Tuy nhiên, niềm hy vọng ấy không xóa bỏ quyền được than khóc, đặt câu hỏi hay tìm sự trợ giúp. Trong Kinh Thánh, nhiều lời cầu nguyện là tiếng kêu than chân thật trước Thiên Chúa. Đức tin không đòi con người phải giả vờ bình an khi lòng đang tan vỡ.
Nếu bạn đang đau khổ, hãy cho phép mình nhận sự giúp đỡ. Hãy nói chuyện với người đáng tin cậy, tìm hỗ trợ chuyên môn nếu cần, và đừng nghĩ mình phải chịu đựng một mình. Nếu bạn muốn cầu nguyện, có thể chỉ thưa: “Lạy Chúa, con không hiểu. Xin ở với con và giúp con đi qua ngày hôm nay.” Đôi khi, bước kế tiếp không phải giải quyết cả cuộc đời, mà chỉ là tìm đủ sức để bước thêm một ngày và đón nhận bàn tay đang chìa ra.
Dừng lại và suy nghĩ
– Khi gặp đau khổ, tôi thường phản ứng thế nào?
– Tôi có thể hiện diện bên ai đang đau khổ mà không vội phán xét?
– Tôi cần tìm sự trợ giúp nào cho chính mình?
Gợi ý đọc: Ga 11,17-36; Tv 13; Rm 8,18-39; Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, các số 309-314.
CHƯƠNG 13. CHẾT, HY VỌNG VÀ SỰ SỐNG ĐỜI ĐỜI
Con người biết mình sẽ chết, nhưng thường tránh nói về cái chết. Chúng ta có thể dành nhiều năm chuẩn bị cho sự nghiệp, nhà cửa và tương lai, nhưng lại ít khi tự hỏi điều gì làm cuộc đời đáng sống khi thời gian hữu hạn. Cái chết khiến ta nhận ra rằng không phải mọi điều đều có thể trì hoãn. Một lời xin lỗi, một cuộc hòa giải, một lời cảm ơn hay một hành động yêu thương có thể cần được thực hiện hôm nay.
Đức tin Công giáo không xem cái chết là điều tốt đẹp tự nó, bởi cái chết gắn với nỗi chia lìa và đau buồn. Nhưng Kitô giáo tuyên xưng niềm hy vọng vào sự sống đời đời nhờ Đức Giê-su Ki-tô đã chết và sống lại. Sự sống đời đời không chỉ là kéo dài vô tận cuộc sống hiện tại; đó là sự hiệp thông trọn vẹn với Thiên Chúa, nơi con người được giải thoát khỏi tội lỗi và sự chết. Đây là niềm hy vọng đức tin, không phải một điều có thể chứng minh bằng những quan sát thông thường như một sự kiện trong phòng thí nghiệm.
Niềm tin vào sự sống đời đời không làm người Kitô hữu coi nhẹ cuộc sống hiện tại. Trái lại, vì tin mỗi người có phẩm giá và được mời gọi đến sự sống với Thiên Chúa, người tín hữu càng có lý do chăm sóc người bệnh, bảo vệ người yếu thế, chống lại bạo lực và sống có trách nhiệm. Hy vọng đời sau không phải cái cớ để trốn tránh trách nhiệm đời này.
Đối diện với cái chết cũng giúp ta xét lại điều mình đang theo đuổi. Có những thành công rồi sẽ qua, nhưng lòng trung thành, sự tử tế và tình yêu có thể để lại dấu ấn lâu dài trong cuộc đời người khác. Điều đó không có nghĩa ta phải sống trong sợ hãi hoặc liên tục nghĩ đến cái chết. Đó là lời mời gọi sống tỉnh thức, biết điều gì quan trọng và không lãng phí cuộc đời vào những cuộc tranh giành vô nghĩa.
Nếu bạn vừa mất người thân, hãy cho mình thời gian để đau buồn. Không có một thời hạn giống nhau cho tất cả mọi người. Người Kitô hữu có thể cầu nguyện cho người đã qua đời và phó thác họ cho lòng thương xót của Thiên Chúa; đồng thời, người đang đau buồn vẫn cần được lắng nghe và nâng đỡ. Đừng ép bản thân phải hết đau chỉ vì người khác cho rằng bạn nên mạnh mẽ.
Dừng lại và suy nghĩ
– Nếu biết thời gian của mình có giới hạn, tôi muốn dành nhiều thời gian hơn cho điều gì?
– Có mối tương quan nào tôi cần hàn gắn?
– Tôi muốn để lại điều gì tốt đẹp cho người khác?
Gợi ý đọc: Ga 11,25-26; 1 Cr 15,35-58; Kh 21,1-5; Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, các số 988-1065.
CHƯƠNG 14. TÔI CÓ THỂ BẮT ĐẦU TÌM CHÚA TỪ ĐÂU?
Sau khi đọc về Thiên Chúa, Đức Giê-su, Kinh Thánh và Hội Thánh, có thể bạn vẫn còn nhiều câu hỏi. Điều đó bình thường. Một cuốn sách không thể thay thế toàn bộ hành trình tìm hiểu. Nếu bạn muốn tiến thêm một bước, hãy chọn những việc nhỏ, rõ ràng và tự do.
Bước thứ nhất là tiếp tục đọc Tin Mừng. Bạn có thể bắt đầu với Tin Mừng theo thánh Mác-cô vì sách tương đối ngắn và kể lại hoạt động của Đức Giê-su với nhịp điệu trực tiếp. Đừng cố đọc thật nhanh. Hãy chọn một đoạn ngắn mỗi ngày, ghi lại câu hỏi và tìm hiểu bối cảnh khi cần.
Bước thứ hai là trò chuyện với một người Công giáo mà bạn cảm thấy có thể tin cậy. Hãy tìm người biết lắng nghe, không chế giễu câu hỏi của bạn và không gây áp lực buộc bạn quyết định ngay. Nếu muốn tìm hiểu chính thức, bạn có thể liên hệ giáo xứ gần nơi mình sống và hỏi về chương trình giáo lý dự tòng dành cho người trưởng thành.
Bước thứ ba là đến nhà thờ nếu bạn thấy phù hợp. Bạn có thể đến vào giờ mở cửa, ngồi yên một lúc và quan sát. Nếu muốn dự Thánh lễ, hãy hỏi trước về thời gian và cách tham dự. Bạn không cần phải biết mọi cử chỉ hay lời đáp ngay từ lần đầu. Hãy tôn trọng không gian thờ phượng và hỏi người hướng dẫn khi có điều chưa rõ.
Bước thứ tư là thử cầu nguyện bằng lời của chính mình, nếu bạn muốn. Bạn không cần tạo ra cảm xúc đặc biệt. Có thể chỉ là một lời xin được soi sáng, một lời cảm ơn, hoặc một phút thinh lặng. Hãy chân thành với những gì mình đang nghĩ và cảm nhận.
Bước thứ năm là quan sát hoa trái của hành trình. Việc tìm hiểu đức tin không chỉ nhằm thu thập kiến thức. Hãy tự hỏi liệu mình có trở nên chân thật hơn, biết lắng nghe hơn, có trách nhiệm hơn, có lòng trắc ẩn hơn hay không. Những thay đổi ấy không thay thế chân lý giáo lý, nhưng là những hoa trái quan trọng của một đời sống được soi sáng bởi Tin Mừng.
Bạn không cần hứa trước điều mình chưa sẵn sàng. Hãy tìm hiểu một cách nghiêm túc, tự do và có trách nhiệm. Nếu một ngày bạn muốn trở thành người Công giáo, giáo lý dự tòng sẽ giúp bạn hiểu đức tin, phụng vụ, luân lý và đời sống cộng đoàn trước khi lãnh nhận các bí tích khai tâm Kitô giáo theo quy định của Hội Thánh.
Một lời nguyện mở đầu
“Lạy Thiên Chúa, con đang tìm kiếm. Xin dẫn con đến gần sự thật. Xin cho con gặp được những người biết lắng nghe và hướng dẫn con bằng lòng tôn trọng. Xin giúp con không sợ những câu hỏi, không vội vàng kết luận và không ngừng học sống yêu thương. Nếu Ngài đang mời gọi con, xin cho con đủ tự do và can đảm để đáp lại. Amen.”
Gợi ý đọc: Ga 1,35-39; Mc 1,14-20; Mt 7,7-11.
LỘ TRÌNH 7 NGÀY ĐẦU TIÊN
Ngày 1 — Dừng lại: Dành mười phút yên tĩnh. Viết ra điều bạn đang tìm kiếm trong cuộc sống.
Ngày 2 — Biết ơn: Ghi lại ba điều tốt đẹp bạn đã nhận được và một người bạn muốn cảm ơn.
Ngày 3 — Đọc Tin Mừng: Đọc Mc 2,1-12. Quan sát cách Đức Giê-su nhìn người đau yếu và phản ứng của những người xung quanh.
Ngày 4 — Đối diện câu hỏi: Viết ba câu hỏi của bạn về Thiên Chúa. Chưa cần tìm câu trả lời ngay.
Ngày 5 — Thực hành yêu thương: Làm một việc tốt cụ thể cho người khác mà không mong được khen.
Ngày 6 — Tìm hiểu: Đọc lại một chương trong cuốn sổ tay và tìm một nguồn đáng tin cậy để hiểu sâu hơn.
Ngày 7 — Nhìn lại: Tự hỏi điều gì đã khiến bạn suy nghĩ, điều gì vẫn chưa rõ và bạn muốn tìm hiểu bước tiếp theo nào.
Đây không phải một chương trình bảo đảm tạo ra trải nghiệm thiêng liêng đặc biệt. Đó chỉ là lời mời dành thời gian cho sự thật, lòng biết ơn và tình yêu.
LỘ TRÌNH 30 NGÀY KHÁM PHÁ
Bạn có thể sử dụng danh sách này như một hành trình linh hoạt. Nếu bỏ lỡ một ngày, hãy tiếp tục khi thuận tiện.
Tuần thứ nhất — Những câu hỏi của cuộc đời
Ngày 1: Tôi là ai?
Ngày 2: Điều gì làm cuộc đời có ý nghĩa?
Ngày 3: Tôi tìm kiếm hạnh phúc ở đâu?
Ngày 4: Tôi đang mang nỗi lo nào?
Ngày 5: Tôi biết ơn điều gì?
Ngày 6: Tôi muốn thay đổi điều gì?
Ngày 7: Nhìn lại tuần đầu tiên.
Tuần thứ hai — Làm quen với Đức Giê-su
Ngày 8: Mc 1,16-20 — lời mời gọi bước theo.
Ngày 9: Mc 2,1-12 — chữa lành và tha thứ.
Ngày 10: Lc 10,25-37 — người Samari nhân hậu.
Ngày 11: Lc 15,11-32 — người cha nhân hậu.
Ngày 12: Lc 19,1-10 — Đức Giê-su gặp Da-kêu.
Ngày 13: Mc 10,46-52 — Đức Giê-su dừng lại lắng nghe.
Ngày 14: Ghi lại điều bạn khám phá về Đức Giê-su.
Tuần thứ ba — Tìm hiểu đức tin
Ngày 15: Thiên Chúa là ai?
Ngày 16: Kinh Thánh là gì?
Ngày 17: Vì sao Đức Giê-su chịu chết?
Ngày 18: Người Kitô hữu tin gì về phục sinh?
Ngày 19: Cầu nguyện là gì?
Ngày 20: Hội Thánh là gì?
Ngày 21: Ghi lại những điều còn thắc mắc.
Tuần thứ tư — Đưa điều đã khám phá vào cuộc sống
Ngày 22: Thực hành lắng nghe.
Ngày 23: Xin lỗi khi cần thiết.
Ngày 24: Giúp đỡ một người đang gặp khó khăn.
Ngày 25: Kiểm chứng trước khi chia sẻ thông tin.
Ngày 26: Dành thời gian cho người thân.
Ngày 27: Tìm hiểu giờ lễ hoặc chương trình dự tòng tại một giáo xứ nếu bạn muốn.
Ngày 28: Trao đổi với người đáng tin cậy về câu hỏi đức tin.
Ngày 29: Đọc lại phần đã chạm đến mình nhất.
Ngày 30: Quyết định bước tiếp theo một cách tự do và có trách nhiệm.
Bạn không cần kết thúc ba mươi ngày bằng một quyết định lớn. Có thể bước tiếp theo chỉ là đọc thêm một Tin Mừng, đặt một câu hỏi hoặc tham dự một buổi tìm hiểu. Hành trình chân thật không cần bị thúc ép.
NHỮNG CÂU HỎI THƯỜNG GẶP
Tôi chưa tin Thiên Chúa. Tôi có nên đọc cuốn sách này không?
Có. Cuốn sách dành cho người đang tìm hiểu, kể cả người còn nghi ngờ hoặc chưa tin. Bạn không cần giả vờ có niềm tin.
Tôi từng gặp người có đạo sống không tốt. Điều đó có nghĩa gì?
Hành vi sai trái cần được nhìn nhận và xử lý nghiêm túc. Không nên dùng tôn giáo để bao che. Đồng thời, cần phân biệt hành vi của từng người với nội dung giáo huấn mà họ có thể đã không sống đúng.
Nếu tôi cầu nguyện mà không cảm thấy gì thì sao?
Không có cảm xúc đặc biệt không có nghĩa bạn đã thất bại. Cầu nguyện không phải một kỹ thuật tạo cảm giác. Hãy thành thật, kiên nhẫn và tìm hiểu ý nghĩa của việc cầu nguyện.
Tin Chúa có khiến mọi khó khăn biến mất không?
Không. Đức tin không bảo đảm một cuộc sống không bệnh tật, mất mát hay thất bại. Kitô giáo hứa ban niềm hy vọng, sự đồng hành thiêng liêng và một con đường sống trong tình yêu, chứ không hứa mọi mong muốn sẽ được đáp ứng theo ý mình.
Tôi có thể đến nhà thờ dù chưa theo đạo không?
Bạn có thể tìm hiểu và tham dự những sinh hoạt phù hợp. Hãy hỏi giáo xứ về giờ mở cửa, giờ lễ và cách tham dự. Khi chưa được hướng dẫn, bạn không nên tự ý lãnh nhận các bí tích.
Tôi phải quyết định theo đạo ngay sau khi học không?
Không nên bị ép buộc. Việc tìm hiểu cần có thời gian, tự do và sự chuẩn bị. Nếu muốn tiến xa hơn, hãy trao đổi với người phụ trách giáo lý dự tòng.
Tôi có thể vừa đặt câu hỏi vừa tiếp tục tìm hiểu không?
Có. Những câu hỏi chân thành có thể giúp bạn hiểu sâu hơn. Hãy tìm câu trả lời từ Kinh Thánh, giáo lý chính thức, những người có hiểu biết và các nguồn đáng tin cậy.
Tôi nên bắt đầu đọc Kinh Thánh từ đâu?
Bạn có thể bắt đầu với Tin Mừng theo thánh Mác-cô hoặc Lu-ca. Đọc từng đoạn ngắn và ghi lại câu hỏi. Khi gặp đoạn khó, hãy tìm hiểu bối cảnh thay vì vội kết luận.
LỜI KẾT — CÁNH CỬA VẪN ĐANG MỞ
Có thể bạn đã đọc đến những trang cuối cùng mà vẫn chưa biết chắc mình nghĩ gì về Thiên Chúa. Điều đó không làm cho hành trình của bạn trở nên vô ích. Có những điều cần thời gian để hiểu; có những vết thương cần được chăm sóc; có những câu hỏi phải được đặt lại nhiều lần. Điều quan trọng là bạn đã dành thời gian lắng nghe những câu hỏi sâu xa của mình và mở lòng tìm hiểu một truyền thống đức tin đã nâng đỡ biết bao người qua nhiều thế hệ.
Đức tin Công giáo không chỉ mời gọi bạn chấp nhận một số mệnh đề, nhưng mời bạn khám phá Đức Giê-su Ki-tô. Hãy đọc câu chuyện của Người. Hãy nhìn cách Người đối xử với người nghèo, người đau khổ, người bị loại trừ và người đang cần một khởi đầu mới. Hãy lắng nghe lời Người mời gọi yêu thương, tha thứ, sống trong sự thật và đặt Thiên Chúa lên trên những thần tượng của quyền lực, tiền bạc hay danh vọng.
Nếu bạn muốn đi tiếp, hãy tìm một cộng đoàn biết đón tiếp, một linh mục biết lắng nghe hoặc một người hướng dẫn giáo lý biết tôn trọng tự do của bạn. Hãy đặt câu hỏi. Hãy đọc Kinh Thánh. Hãy tìm hiểu giáo lý. Hãy quan sát xem đức tin được sống như thế nào trong những con người bình thường, với cả những giới hạn và nỗ lực hoán cải của họ.
Và nếu hôm nay bạn chỉ có thể nói một câu rất nhỏ, câu ấy vẫn có thể là khởi đầu: “Lạy Chúa, nếu Chúa có thật, xin giúp con nhận ra Ngài.” Không ai có thể thay bạn thực hiện hành trình tìm kiếm. Nhưng bạn cũng không cần đi một mình.
Mong rằng cuốn sổ tay này không khép lại câu hỏi của bạn, nhưng giúp câu hỏi ấy trở nên sâu sắc hơn; không ép bạn đi đến một quyết định vội vàng, nhưng mở ra một con đường; không thay thế cuộc gặp gỡ với Đức Giê-su, nhưng giúp bạn có thêm can đảm để tìm kiếm Người.
Cánh cửa vẫn đang mở. Bạn có thể bước thêm một bước, khi bạn sẵn sàng.
Lm. Anmai, CSsR
TÀI LIỆU THAM KHẢO VÀ ĐỌC THÊM
- Tổng Giáo phận Hà Nội, chuyên mục Giáo lý dành cho người trưởng thành: https://www.tonggiaophanhanoi.org/category/song-dao/giao-ly-cho-nguoi-truong-thanh/
- Tổng Giáo phận Hà Nội, Chương trình Giáo lý Năm Mục vụ 2026, chủ đề “Dạy giáo lý gắn liền với Lời loan báo đầu tiên”: https://www.tonggiaophanhanoi.org/chuong-trinh-giao-ly-nam-muc-vu-2026/
- Hội Thánh Công giáo, Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo. Có thể tra cứu bản tiếng Anh tại: https://www.vatican.va/archive/ENG0015/_INDEX.HTM
- Đức Giáo hoàng Phan-xi-cô, Tông huấn Evangelii Gaudium (Niềm vui Tin Mừng): https://www.vatican.va/content/francesco/en/apost_exhortations/documents/papa-francesco_esortazione-ap_20131124_evangelii-gaudium.html
- Công đồng Vaticanô II, Hiến chế tín lý Dei Verbum về Mạc khải của Thiên Chúa: https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19651118_dei-verbum_en.html
- Công đồng Vaticanô II, Hiến chế mục vụ Gaudium et Spes về Hội Thánh trong thế giới ngày nay: https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19651207_gaudium-et-spes_en.html
