NGÀY THỨ SÁU. THẬP GIÁ: ĐỜI ĐƯỢC KÉO VÀO TU TẬN CÙNG
Hướng cầu nguyện
Cha hãy bắt đầu ngày thứ sáu bằng cách đứng thật lâu trước một cây thánh giá. Đừng vội tìm một ý tưởng để suy niệm, cũng đừng vội nghĩ đến bài giảng Thứ Sáu Tuần Thánh, đến chặng đàng thánh giá đã tổ chức cho giáo xứ, hay đến những người đang cần Cha an ủi. Hôm nay, trước khi nói với ai về thập giá, Cha hãy đứng đó như một người cần được cứu. Người chịu đóng đinh không nhìn Cha như một nhân viên mục vụ đang đến nhận thêm nhiệm vụ. Người nhìn Cha như Simon, như Phêrô, như người môn đệ được yêu mến: một người đã được gọi, đã yêu, đã nhiều lần yếu đuối, và vẫn cần để cho tình yêu của Người đi vào tận những nơi mình thường giấu kín. Cha có thể đã cử hành thánh lễ hàng nghìn lần, đã giơ cao Mình Thánh, đã chạm môi vào chén thánh, đã đọc những lời rất lớn về hy tế và ơn cứu độ. Nhưng không ai đứng gần thập giá lâu đến mức không còn cần quỳ xuống. Sự quen thuộc với các dấu thánh đôi khi làm người ta quên mình đang ở trước một mầu nhiệm có thể thay đổi cả đời mình. Vì thế, hôm nay Cha hãy xin một ơn rất đơn sơ: được nhìn Đấng chịu đóng đinh mà không dùng một ý tưởng đạo đức nào để tránh ánh mắt Người.
Thập giá là nơi những gì ta vẫn gọi là “đời trong tu” bị đưa ra ánh sáng. Ở đó, mọi thứ từng giúp một người cảm thấy mình quan trọng đều mất tiếng nói: chức danh, uy tín, khả năng giảng thuyết, số người quý mến, công trình đã xây, những lần hy sinh đã được ghi nhận, cả hình ảnh đẹp về chính mình. Đức Giêsu bị lột áo. Người không còn một chỗ đứng an toàn trước mắt thiên hạ. Những người từng tung hô có thể đã im tiếng hoặc đổi giọng. Các môn đệ phần lớn đã bỏ chạy. Người đi qua nỗi đau của thân xác, nỗi cô quạnh của một người bị phản bội, và sự nhục nhã của một bản án công khai. Cha đừng làm cảnh ấy hiền đi quá sớm. Nếu biến thập giá thành một hình trang trí quen mắt, Cha sẽ không còn thấy sự dữ đã làm gì với một thân người, cũng không còn thấy tình yêu của Thiên Chúa đã đi xa đến đâu. Đức Giêsu không cứu thế gian từ một vị trí đứng ngoài nỗi đau của thế gian. Người để cho bạo lực, tội lỗi, sợ hãi và bất công của con người trút xuống mình; rồi ngay tại nơi ấy, Người vẫn yêu, vẫn trao phó, vẫn mở đường trở về với Chúa Cha.
Linh mục đứng trước thập giá cần nhớ một điều vừa giải thoát vừa khó chấp nhận: Cha không phải Đấng Cứu Độ. Cha không thêm một hy tế khác vào hy tế của Đức Kitô. Khi cử hành thánh lễ, Cha được đưa vào hy tế duy nhất của Người và được trao việc phục vụ để dân Chúa cũng hiệp thông với hy tế ấy. Đây là ân huệ lớn lao, nhưng không phải giấy phép để biến đời mình thành trung tâm. Nếu quên Đức Kitô là Đấng cứu độ, một ngày nào đó Cha sẽ nói, bằng lời hoặc bằng nét mặt: “Tôi đã chịu quá đủ cho giáo xứ này. Tôi đã hy sinh cả đời mà chẳng ai hiểu.” Trong những lời ấy có thể có một nỗi đau thật, cần được nghe và được chăm sóc. Nhưng cũng có thể có một đòi hỏi âm thầm: vì tôi đã chịu khổ, người khác phải nhìn nhận tôi, phải nghe tôi, phải biết ơn tôi. Thập giá của Đức Kitô không phủ nhận nỗi mệt của Cha. Thập giá giúp Cha đem nỗi mệt ấy về đúng chỗ, để nó không trở thành món nợ Cha bắt người khác trả.
Có những ngày Cha phải chịu khổ vì đã trung thành với một điều đúng. Cha bênh một người yếu thế và bị người có ảnh hưởng trách móc. Cha nói thật về một việc sai và mất đi sự thuận tiện. Cha kiên nhẫn với một gia đình đang tan vỡ dù không ai thấy những giờ lắng nghe. Cha ở lại với người bệnh vào lúc mình đã kiệt sức. Cha không đáp trả một lời vu khống bằng cách phơi bày điều riêng tư của người khác. Những đau khổ ấy có thể đưa Cha đến gần Đức Kitô. Nhưng cũng có những ngày Cha đau vì ý mình không được chọn, vì người khác làm tốt một việc mình từng làm, vì một lời góp ý chạm vào lòng tự ái, vì giáo dân không biết ơn theo cách mình mong, vì bề trên giao cho mình một nơi ít được chú ý. Nỗi đau trong những trường hợp ấy vẫn là nỗi đau thật; đừng khinh thường nó. Chỉ đừng vội đặt cho nó một cái tên thánh. Đau vì tình yêu bị thử thách và đau vì cái tôi bị từ chối thường trộn vào nhau trong cùng một biến cố. Người phân định không phải người lập tức nhận ra mình hoàn toàn trong sạch, mà là người đủ thật để thưa: “Lạy Chúa, trong nỗi đau này có phần nào thuộc về tình yêu, phần nào thuộc về lòng kiêu hãnh của con? Xin chỉ cho con thấy, và xin đừng để con sợ sự thật.”
Cha cũng hãy coi chừng một cách trốn thập giá rất kín: nói về thập giá liên tục mà không đụng vào thập giá của mình. Cha có thể khuyên giáo dân nhẫn nhục, trong khi mình không chịu nổi một ý kiến trái chiều. Cha có thể giảng về tha thứ, trong khi vẫn âm thầm trừng phạt người đã làm mình mất mặt. Cha có thể yêu cầu cộng đoàn sống đơn sơ, trong khi mỗi tiện nghi riêng đều có lý do để được giữ lại. Cha có thể nói rất cảm động về Đức Giêsu bị bỏ rơi, nhưng vội tránh một anh em linh mục đang cô độc vì sợ câu chuyện của anh ấy làm mình mất thời gian. Không cần kết án mình khi nhận ra những khoảng cách ấy. Hãy nhìn thẳng vào chúng. Thập giá không phải sân khấu để Cha chứng minh mình đã nên thánh; đó là nơi Cha được phép thôi chứng minh. Người chịu đóng đinh biết rõ Cha hơn Cha biết chính mình, và Người vẫn gọi Cha đến gần.
Ngược lại, Cha cũng đừng dùng thập giá để hợp thức hóa mọi sự làm mình tổn thương. Không phải cứ chịu đựng càng lâu thì càng giống Chúa. Có những xung đột cần một cuộc đối thoại thẳng thắn. Có những gánh nặng cần được chia. Có những lối làm việc thiếu công bằng cần được sửa. Có những dấu hiệu kiệt sức đòi Cha nghỉ ngơi và tìm sự giúp đỡ. Có những lời xúc phạm không nên được khuyến khích bằng sự im lặng kéo dài. Đức Giêsu đã vác thập giá được trao cho Người; Người không đòi môn đệ tự chế thêm thập giá để chứng minh lòng đạo đức. Phân định ở đây rất khó, vì người muốn chạy trốn và người đã quá quen chịu đựng đều có thể dùng cùng một thứ ngôn ngữ đạo đức. Bởi vậy, Cha cần cầu nguyện, cần một người đồng hành đủ chân thành, và khi thích hợp, cần cả sự hỗ trợ chuyên môn. Xin Cha đừng xem việc xin giúp đỡ là một thất bại của đời linh mục. Người ta không phục vụ đoàn chiên tốt hơn nhờ bỏ mặc những vết thương của chính mình.
Hãy đưa vào giờ cầu nguyện hôm nay một nỗi đau mục vụ có tên. Đừng nói chung rằng “con đang chịu nhiều thập giá”. Hãy nói rõ với Chúa: con đau vì lời nói nào, vì ai, từ khi nào; con đã mong người ấy làm gì; điều gì nơi con bị chạm tới; con đã đáp lại ra sao. Cha có thể thấy mình đã làm hết sức mà vẫn bất lực trước bệnh tật của một em bé, trước cuộc hôn nhân đổ vỡ, trước người trẻ bỏ cộng đoàn, trước một người nghèo không biết ngày mai lấy gì ăn. Cha có thể thấy mình tức giận vì đã cố xây dựng sự hiệp nhất mà chỉ nhận lại nghi kỵ. Cha có thể xấu hổ vì nhận ra chính mình đã góp phần vào một cuộc đổ vỡ. Hãy đem tất cả đến trước nhà tạm, không biện hộ quá nhanh, cũng không tự kết án quá nhanh. Nếu trong chuyện ấy có tội, hãy gọi nó là tội và tìm đến bí tích Hòa Giải. Nếu có một bổn phận sửa sai, hãy làm điều có thể làm. Nếu có một mất mát không thể lấy lại, hãy để mình khóc. Thiên Chúa không đòi Cha biến nước mắt thành một câu kết đẹp trước khi Người đến gần.
Thập giá cũng xét lại cách Cha đối xử với những người đang đau. Khi một người mẹ kể chuyện con mình nghiện ngập, chị ấy chưa cần một bài giải thích về giá trị cứu độ của đau khổ. Khi một người vừa mất vợ đến nhà xứ, ông ấy có thể cần một chiếc ghế, một ly nước, và một người ngồi yên với mình. Khi một giáo dân kể rằng họ đã bị tổn thương bởi lời nói hoặc cách hành xử của một người có chức vụ trong Hội Thánh, xin Cha đừng vội bảo vệ hình ảnh của cơ chế bằng cách nghi ngờ họ. Người đứng dưới thập giá phải học nghe tiếng kêu của người chịu đau. Có lúc Cha sẽ cần giải thích, hướng dẫn, can thiệp hoặc tìm người có trách nhiệm giải quyết; nhưng trước hết, hãy cho họ biết nỗi đau của họ đã được nghe. Đức Giêsu chịu đóng đinh không trao cho mục tử quyền yêu cầu người khác im lặng để cảnh thập giá trông đẹp hơn.
Trên đồi Canvê, Đức Giêsu không chịu đau trong một sự cô lập do Người tôn thờ. Có Đức Maria đứng đó. Có người môn đệ được yêu mến. Có những phụ nữ đã theo Người đến tận nơi nhiều người khác không dám đến. Sự hiện diện ấy không cất đi đinh sắt, nhưng giữ cho tình yêu có những khuôn mặt cụ thể giữa giờ tối nhất. Cha là linh mục, nhưng Cha vẫn là con người cần có người mẹ, người anh em, người bạn, một cộng đoàn biết cầu nguyện và biết nói thật. Đừng đợi đến khi mình gãy mới tìm một người để nói. Đừng gọi sự khép kín là sức mạnh nội tâm. Đừng nghĩ rằng vì Cha thường nghe người khác xưng tội, Cha có thể tự làm người giải tội cho mình; vì Cha thường đỡ người khác đứng dậy, Cha không cần ai đỡ mình. Một linh mục cô độc lâu ngày có thể bắt đầu tự kể đời mình như câu chuyện của một anh hùng bị mọi người phụ bạc. Câu chuyện ấy dễ tin nhất khi không còn ai đủ gần để hỏi lại. Tình huynh đệ bảo vệ Cha bằng những điều nhỏ: một bữa cơm không công việc, một cuộc gọi không nhờ vả, một lần dám kể rằng mình đang buồn, một người bạn có thể bảo Cha rằng Cha đã đúng ở điều này và sai ở điều kia.
Cha hãy nhìn Đức Maria dưới chân thập giá mà học cách ở lại. Mẹ không thể gỡ Con xuống trước giờ. Mẹ không có một lời giải thích làm cho nỗi đau trở nên nhẹ. Mẹ đứng đó. Có những hoàn cảnh mục vụ Cha cũng không sửa được: một người đang hấp hối, một gia đình cố chấp không chịu hòa giải, một đứa trẻ phải chịu hậu quả từ lựa chọn của người lớn, một anh em linh mục đi qua thời gian khủng hoảng mà Cha không thể thay anh quyết định. Ở lại không có nghĩa là làm như mình có quyền năng giải quyết mọi chuyện. Ở lại là không rút tình yêu đi chỉ vì mình bất lực. Cũng có lúc ở lại đòi Cha thừa nhận giới hạn, mời thêm người có khả năng giúp, và để người khác làm phần việc Cha không làm được. Dưới thập giá, lòng trung thành không giống vẻ toàn năng. Nó giống một người vẫn hiện diện.
Rồi Cha hãy nhìn người môn đệ. Anh đã từng tựa đầu vào lòng Thầy trong bữa ăn; giờ đây anh đứng trước thân thể Thầy bị thương. Tình bạn với Đức Giêsu phải đi được từ phòng tiệc đến đồi Sọ. Đời linh mục cũng vậy. Những giờ cầu nguyện êm đềm là ân huệ; những ngày khô khan không chứng minh Chúa đã bỏ Cha. Có thể hôm nay Cha cầu nguyện mà chẳng thấy gì ngoài mệt mỏi, đọc Tin Mừng mà chẳng nảy ra một ý hay, quỳ trước Thánh Thể mà tâm trí chỉ chạy về việc chưa xong. Xin đừng vì thế mà kết luận cuộc gặp gỡ đã thất bại. Có những lúc tình yêu chỉ nói được bằng việc ở lại đủ lâu và thưa rất ít: “Lạy Chúa Giêsu, con ở đây.” Nếu Cha không thể nói cả câu ấy, hãy để lời kinh của Hội Thánh đỡ lời Cha. Thập giá dạy người cầu nguyện rằng sự trung thành không luôn có cảm giác sốt sắng.
Từ cạnh sườn Đức Kitô, máu và nước chảy ra. Cha đã đọc và đã giảng về dấu chỉ ấy nhiều lần. Hôm nay hãy để mình trở thành người khát đứng trước nguồn nước. Cha có thể trao các bí tích cho người khác trong nhiều năm mà dần dần chỉ còn cảm nhận chúng như những việc phải sắp xếp: giờ rửa tội, giờ giải tội, giờ xức dầu, giờ lễ, giấy tờ, người phụ trách, những trục trặc phút cuối. Công việc là thật; sự mệt cũng thật. Nhưng nếu chính Cha không còn sống nhờ ân sủng mình phục vụ, việc thánh sẽ trở nên nặng như đá. Hãy hỏi mình lần cuối Cha lãnh nhận bí tích Hòa Giải với sự thật của một người con, chứ không chỉ để hoàn tất một nếp đạo đức, là khi nào. Lần cuối Cha bước lên bàn thờ và đặt vào đó một điều mình thật sự chưa thể tự chữa lành, là khi nào. Lần cuối Cha nhìn một người lãnh nhận Mình Thánh mà nhớ rằng chính Cha cũng sống nhờ cùng một tấm bánh, là khi nào. Nguồn nước ấy dành cho Cha nữa.
Mỗi thánh lễ đưa Cha trở lại thập giá, nhưng không phải để Cha đóng lại đời mình trong đau khổ. Hy tế của Đức Kitô mở ra sự sống mới. Bánh được bẻ ra để trao đi; chén được nâng lên để nhiều người được dự phần. Nếu Cha để Đức Kitô đón nhận đời mình, cả những điều rất thường của ngày hôm nay cũng có thể được đặt trên bàn thờ: một lời xin lỗi Cha cần nói, một công việc âm thầm không ai khen, một cơn bực mà Cha chọn không trút lên người bên cạnh, một cuộc viếng thăm người bệnh, một buổi chiều dành để nghỉ ngơi cho khỏi đối xử tệ với mọi người vì kiệt sức. Dâng mình không phải là liên tục làm nhiều hơn. Có lúc dâng mình là làm một việc cần thiết với trái tim tự do; có lúc là ngừng một việc để nhớ mình là thụ tạo, còn Thiên Chúa vẫn đang chăm sóc dân Người.
Thập giá cũng giải thoát Cha khỏi nhu cầu phải có một câu trả lời đẹp cho mọi thất bại. Có những người Cha đã đồng hành nhiều năm rồi họ vẫn rời Hội Thánh. Có người Cha yêu thương vẫn chết. Có một quyết định mục vụ Cha từng tin là đúng, sau này nhìn lại mới thấy mình đã thiếu khôn ngoan. Có một tương quan không thể trở lại như trước dù Cha đã xin lỗi. Đứng trước những điều ấy, Cha có thể muốn tìm ngay một ý nghĩa để khỏi phải đau. Nhưng Thứ Sáu Tuần Thánh có khoảng lặng riêng của nó. Hội Thánh không nhảy từ đồi Sọ sang sáng Phục Sinh bằng một câu nói vội. Cha được phép ở trong khoảng lặng ấy với Đức Kitô. Cha được phép thú nhận: “Con chưa hiểu.” Niềm tin không đòi Cha gọi thất bại là thành công. Niềm tin đưa Cha đến chỗ phó thác cả những điều chưa có lời giải vào tay Chúa Cha.
Và xin Cha nhớ: “vác thập giá mình” không có nghĩa là đặt thập giá lên vai người khác. Nếu sự nóng nảy của Cha khiến người trong nhà xứ sống sợ sệt, Cha cần sửa tính nóng, chứ không thể bảo họ thông phần khổ nạn. Nếu một cộng tác viên bị giao việc quá sức vì Cha không muốn thay đổi cách điều hành, đó không phải thập giá họ có bổn phận im lặng gánh. Nếu một người bị đối xử bất công mà Cha bảo họ cứ nhẫn nhục để giữ yên mặt ngoài cộng đoàn, Cha đang dùng ngôn ngữ đạo đức để che một vết thương cần được chữa. Thập giá của Đức Kitô bộc lộ sự thật. Càng đứng gần Người, Cha càng phải cẩn thận với quyền mình đang có, với lời mình nói, với những tổn thương người khác không dám kể. Đôi khi việc yêu mến thập giá hôm nay bắt đầu bằng câu rất khó: “Tôi đã làm anh chị đau. Xin tha lỗi. Tôi sẽ sửa.”
Sau cùng, Cha hãy ở lại trước Đức Giêsu chịu đóng đinh mà không cố tỏ ra mạnh. Người không cần Cha đóng vai người mục tử không bao giờ mỏi. Người cũng không muốn Cha bỏ chạy mỗi khi tình yêu đòi một cái giá. Người mời Cha đến với con người thật của mình: có lòng quảng đại và có lòng tự ái, có đức tin và có sợ hãi, có những năm tháng phục vụ đáng tạ ơn và có những điều phải sám hối. Ở đó, Cha có thể thôi đếm mình đã chịu bao nhiêu và bắt đầu nhìn Người đã yêu đến đâu. Từ ánh nhìn ấy, Cha sẽ dần biết thập giá nào cần vác, gánh nặng nào cần đặt xuống, người nào cần đến gần, ai là người Cha cần cho phép đến gần mình. Cha sẽ không phân định mọi điều trong một giờ cầu nguyện. Nhưng Cha có thể trao cho Chúa một điều thật hôm nay. Một điều thật đã là một khởi đầu lớn.
“Ước chi tôi chẳng hãnh diện về điều gì, ngoài thập giá Đức Giêsu Kitô, Chúa chúng ta.” (x. Gl 6,14)
Xét mình
Khổ hiện tại của Cha đang làm Cha mềm lòng hơn trước nỗi khổ của người khác, hay khiến Cha ngày càng cứng và dễ trách móc? Trong điều Cha gọi là thập giá, có phần nào phát sinh từ sự trung thành với Tin Mừng, phần nào phát sinh từ tính khí, lựa chọn thiếu khôn ngoan hoặc lòng tự ái của Cha? Cha có đang kể sự hy sinh của mình để được biết ơn, hay âm thầm dùng nó làm lý do để đối xử khắc nghiệt với người khác? Có nỗi đau nào Cha chưa từng nói thật với Chúa, với cha giải tội hoặc với một người đồng hành đáng tin? Cha có đang yêu cầu ai đó chịu đựng điều bất công mà Cha có trách nhiệm sửa? Máu và nước từ cạnh sườn Đức Kitô còn là nguồn sống của Cha, hay các bí tích đã dần chỉ còn là những việc Cha làm cho người khác? Hôm nay Cha cần xin lỗi ai, xin giúp đỡ điều gì, và trao lại gánh nặng nào cho Đấng Cứu Độ?
Xin ơn ngày thứ sáu
Lạy Chúa Giêsu chịu đóng đinh, xin cho con ơn đứng dưới chân thập giá của Chúa mà không đóng kịch, không bỏ chạy. Xin dạy con nhận ra điều gì con phải can đảm gánh vác, điều gì con phải thành thật sửa đổi, điều gì con cần để người khác giúp mình, và điều gì con phải thôi giữ lấy như thể con là Đấng cứu độ. Khi đau khổ làm con khép lòng, xin mở lòng con. Khi lòng tự ái khiến con nhân danh Chúa để kể công, xin đưa con trở lại sự thật. Khi con mệt đến mức không còn biết cầu nguyện, xin cho con đủ tin tưởng để ở lại bên Chúa. Xin cho con đón nhận tình yêu chảy ra từ cạnh sườn Chúa trước khi đem tình yêu ấy đến cho người khác. Và xin cho đoàn chiên gặp nơi con một mục tử biết yêu thương, biết nhận lỗi, biết nhờ giúp đỡ, biết ở lại với người đau khổ, vì chính con đã học đứng lại bên Chúa trong giờ thập giá. Amen.
