AI: GÓC NHÌN CÔNG GIÁO – CẢNH BÁO VỀ VIỆC SỬ DỤNG CÔNG NGHỆ SỐ TRONG CẦU NGUYỆN VÀ TÌM KIẾM VĂN BẢN CỔ, NHƯNG CẦN THẬN TRỌNG
TRONG THỜI ĐẠI CÔNG NGHỆ SỐ ĐANG PHÁT TRIỂN CHÓNG MẶT NGÀY NAY, TRÍ TUỆ NHÂN TẠO (AI) ĐÃ TRỞ thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày của con người. Từ việc hỗ trợ tìm kiếm thông tin, giải trí, đến thậm chí là các hoạt động tinh thần và tôn giáo, AI đang len lỏi vào mọi ngóc ngách. Tuy nhiên, từ góc nhìn Công giáo, việc áp dụng công nghệ này cần được xem xét kỹ lưỡng, đặc biệt trong lĩnh vực cầu nguyện và tìm kiếm văn bản cổ. Giáo hội Công giáo, với truyền thống lâu đời dựa trên Kinh Thánh và các văn bản thần học cổ xưa, luôn nhấn mạnh vào sự cân bằng giữa tiến bộ khoa học và giá trị đạo đức con người. Bài viết này sẽ khám phá sâu hơn về chủ đề này, nhấn mạnh vào những lợi ích tiềm năng, nhưng đồng thời đưa ra các cảnh báo cần thiết và lời khuyên về sự thận trọng để tránh những rủi ro không đáng có.
Trước hết, chúng ta cần hiểu rõ AI là gì từ góc nhìn Công giáo. Theo quan điểm của Giáo hội, AI không phải là một thực thể có linh hồn hay ý thức tự do như con người, mà chỉ là một công cụ do con người tạo ra. Giáo hoàng Phanxicô, trong các thông điệp của mình như “Laudato Si'” và các bài phát biểu gần đây về công nghệ, đã nhấn mạnh rằng công nghệ phải phục vụ cho lợi ích chung của nhân loại, không được phép thay thế vai trò của Thiên Chúa hay làm suy giảm phẩm giá con người. AI, với khả năng xử lý dữ liệu khổng lồ và học hỏi từ dữ liệu, có thể hỗ trợ con người trong việc tiếp cận kiến thức, nhưng nó không bao giờ có thể thay thế cho sự hiện diện của Chúa Thánh Thần trong đời sống tâm linh. Trong bối cảnh Công giáo, AI được xem như một phần của sự sáng tạo mà Thiên Chúa ban tặng cho con người, nhưng con người phải sử dụng nó với trách nhiệm và phân định đạo đức.
Một trong những lĩnh vực mà AI và công nghệ số đang được áp dụng ngày càng nhiều là trong cầu nguyện. Ngày nay, có vô số ứng dụng di động như “Hallow” hay “Pray.com” sử dụng AI để gợi ý lời cầu nguyện cá nhân hóa, nhắc nhở thời gian cầu nguyện, hoặc thậm chí tạo ra các bài suy niệm dựa trên dữ liệu người dùng. Ví dụ, AI có thể phân tích lịch sử cầu nguyện của bạn và đề xuất các đoạn Kinh Thánh phù hợp với tâm trạng hiện tại. Từ góc nhìn Công giáo, điều này có thể mang lại lợi ích lớn, giúp những người bận rộn trong xã hội hiện đại duy trì thói quen cầu nguyện hàng ngày. Nó giống như một công cụ hỗ trợ, giúp mở rộng khả năng tiếp cận với Lời Chúa, đặc biệt đối với những người trẻ hoặc những người sống ở khu vực xa xôi không dễ dàng tham gia các buổi lễ nhà thờ. Tuy nhiên, đây cũng chính là điểm cần cảnh báo đầu tiên: sự lệ thuộc vào công nghệ có thể làm suy giảm tính chân thực của cầu nguyện. Cầu nguyện, theo giáo huấn Công giáo, là sự đối thoại cá nhân với Thiên Chúa, đòi hỏi sự hiện diện toàn vẹn của tâm hồn và ý chí tự do. Nếu chúng ta chỉ dựa vào AI để “tạo ra” lời cầu nguyện, chúng ta có nguy cơ biến cầu nguyện thành một hoạt động máy móc, thiếu chiều sâu tinh thần. Giáo hội cảnh báo rằng, công nghệ không thể thay thế cho sự thinh lặng nội tâm hay sự hướng dẫn từ Chúa Thánh Thần, mà chỉ nên là phương tiện hỗ trợ.
Tiếp theo, hãy nói về việc sử dụng công nghệ số trong tìm kiếm văn bản cổ. Văn bản cổ ở đây có thể bao gồm Kinh Thánh, các tác phẩm của các Giáo phụ như Thánh Augustinô hay Thánh Tôma Aquinô, hoặc các tài liệu lịch sử Công giáo. Với AI, việc tìm kiếm trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Các công cụ như Google Scholar, JSTOR kết hợp AI, hoặc các nền tảng chuyên biệt như Vatican Library’s digital archive, cho phép người dùng tra cứu nhanh chóng các văn bản hàng nghìn năm tuổi mà không cần đến thư viện vật lý. AI có thể dịch tự động các ngôn ngữ cổ như Latinh hay Hy Lạp, phân tích ngữ cảnh, và thậm chí gợi ý các liên kết giữa các đoạn văn khác nhau. Điều này đặc biệt hữu ích cho các nhà nghiên cứu thần học, linh mục, hoặc tín hữu muốn đào sâu đức tin. Từ góc nhìn Công giáo, đây là một món quà từ sự tiến bộ khoa học, giúp phổ biến Lời Chúa đến với nhiều người hơn, phù hợp với sứ mệnh truyền giáo của Giáo hội. Chẳng hạn, trong đại dịch COVID-19, nhiều người đã sử dụng các ứng dụng AI để học Kinh Thánh trực tuyến, giúp duy trì cộng đồng đức tin ảo.
Tuy nhiên, cảnh báo lớn nhất ở đây là sự thiếu chính xác và nguy cơ thông tin sai lệch. AI, dù tiên tiến, vẫn dựa trên dữ liệu do con người cung cấp, và dữ liệu đó có thể chứa lỗi, thiên kiến, hoặc thậm chí là thông tin giả mạo. Trong tìm kiếm văn bản cổ, AI có thể dịch sai ngữ nghĩa, bỏ qua ngữ cảnh lịch sử, hoặc ưu tiên các nguồn không đáng tin cậy. Ví dụ, một bản dịch AI của Kinh Thánh có thể làm méo mó ý nghĩa thần học, dẫn đến hiểu lầm về giáo lý Công giáo. Giáo hội Công giáo luôn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc diễn giải Kinh Thánh dưới sự hướng dẫn của Truyền thống và Huấn quyền Giáo hội, không phải dựa vào công cụ tự động. Hơn nữa, việc sử dụng AI có thể khuyến khích “tìm kiếm nhanh” thay vì suy niệm sâu sắc, dẫn đến một đức tin bề mặt. Giáo hoàng Bênêđictô XVI từng cảnh báo về “văn hóa kỹ thuật số” có thể làm con người mất khả năng phân định giữa sự thật và giả dối.
Ngoài ra, còn có những rủi ro đạo đức khác liên quan đến quyền riêng tư và an ninh. Khi sử dụng ứng dụng cầu nguyện dựa trên AI, người dùng thường phải chia sẻ dữ liệu cá nhân như lịch sử cầu nguyện hoặc cảm xúc, điều này có thể bị khai thác bởi các công ty công nghệ. Từ góc nhìn Công giáo, phẩm giá con người phải được bảo vệ, và việc thương mại hóa dữ liệu tinh thần là không chấp nhận được. Giáo hội khuyến nghị rằng, các tín hữu nên chọn các ứng dụng được phê duyệt bởi các tổ chức Công giáo đáng tin cậy, và luôn kiểm tra nguồn gốc của thông tin.
Vậy, làm thế nào để sử dụng công nghệ số một cách thận trọng? Đầu tiên, hãy luôn đặt đức tin làm trung tâm: sử dụng AI như một công cụ, không phải là mục đích cuối cùng. Thứ hai, kết hợp với sự hướng dẫn từ cộng đồng Giáo hội, như tham gia các nhóm học Kinh Thánh trực tiếp hoặc tham khảo ý kiến linh mục. Thứ ba, rèn luyện khả năng phân định: kiểm tra nguồn gốc thông tin, so sánh với các bản dịch chính thức của Giáo hội, và tránh lệ thuộc hoàn toàn vào công nghệ. Cuối cùng, hãy nhớ rằng, công nghệ chỉ là phương tiện để đến gần Thiên Chúa hơn, không phải thay thế Ngài.
AI từ góc nhìn Công giáo mang lại nhiều cơ hội tuyệt vời để hỗ trợ cầu nguyện và tìm kiếm văn bản cổ, nhưng đòi hỏi sự thận trọng cao độ để tránh những cạm bẫy như mất tính chân thực, thông tin sai lệch, và lệ thuộc. Bằng cách sử dụng công nghệ với trách nhiệm đạo đức, chúng ta có thể làm phong phú thêm đời sống đức tin trong thế giới hiện đại. Giáo hội Công giáo, với lịch sử hơn 2000 năm, luôn thích nghi với thời đại mà không đánh mất bản chất thiêng liêng của mình. Hy vọng bài viết này giúp bạn suy ngẫm và áp dụng công nghệ một cách khôn ngoan hơn.
Lm. Anmai, CSsR
