BÌNH AN TRONG BÀN TAY CHÚA – Lm. Anmai, CSsR (sách dày 100 trang)
Tác phẩm suy niệm dành cho những người đang đau khổ phần hồn cũng như phần xác,
để học tin tưởng, phó thác và tìm lại bình an nơi Thiên Chúa
“Tất cả những ai đang vất vả mang gánh nặng nề, hãy đến cùng tôi, tôi sẽ cho nghỉ ngơi bồi dưỡng.”
(Mt 11,28)
Cuốn sách này được viết cho những ai đang mệt mỏi giữa đau đớn của thân xác, giữa những vết thương âm thầm của tâm hồn, giữa đêm tối của lo âu, mất mát và khô khan đức tin. Đây là một hành trình chậm, sâu và liền mạch, để cùng nhau đi qua nước mắt dưới ánh sáng của Thập Giá, học dâng mọi nỗi đau cho Chúa, và tìm lại một bình an không đến từ việc đời hết sóng gió, nhưng từ việc lòng mình biết ở trong bàn tay yêu thương của Người.
MỞ ĐẦU CHUNG
Có những cuốn sách được viết ra từ ý tưởng. Có những cuốn sách được viết ra từ tri thức. Có những cuốn sách được viết ra từ thao thức muốn nói một điều gì đó cho đời. Nhưng cũng có những cuốn sách được viết ra từ nước mắt. Từ những đêm dài. Từ tiếng thở dài không ai nghe thấy. Từ một trái tim đã từng rất mệt và biết thế nào là phải gắng gượng để sống qua thêm một ngày nữa. Cuốn sách này thuộc về nơi ấy. Nó không bắt đầu từ một tham vọng viết hay, cũng không bắt đầu từ một mong muốn làm điều gì lớn lao. Nó bắt đầu từ một vết chạm rất thật vào nỗi đau của con người. Vào những phận người đang đau phần hồn cũng như phần xác. Vào những người bệnh lâu ngày. Những người sống trong lo âu. Những người tổn thương vì gia đình, vì tình cảm, vì phản bội, vì cô đơn. Những người đã từng cầu nguyện mà vẫn thấy trời như im lặng. Những người mang trong lòng một nỗi mỏi mà khó ai hiểu. Những người từng nhiều lần hỏi rất nhỏ trong đêm: lạy Chúa, Ngài có còn ở đây không.
Có những nỗi đau nhìn thấy được. Một thân xác xanh xao. Một gương mặt mệt mỏi. Một bước chân chậm lại. Một toa thuốc dày lên. Một giấc ngủ chập chờn. Một cơn đau kéo dài. Nhưng cũng có những nỗi đau không ai thấy ngoài Chúa. Một trí óc luôn căng. Một trái tim bị bóp nghẹt vì sợ hãi. Một ký ức cũ chưa lành. Một cảm giác trống rỗng không gọi thành tên. Một đời sống đức tin đã từng sốt sắng mà giờ trở nên khô như đất cháy. Một người vẫn đi lễ, vẫn đọc kinh, vẫn sống bình thường trước mắt người khác, nhưng bên trong là một sa mạc. Một người vẫn cười, vẫn nói chuyện, vẫn hoàn thành bổn phận, nhưng đêm xuống thì lòng mình chìm như đá. Người đau khổ không phải lúc nào cũng gào lên. Nhiều khi họ rất im. Rất bình thường. Rất ít làm phiền ai. Nhưng chính sự im đó lại là nơi chứa rất nhiều tiếng kêu không phát ra lời.
Cuốn sách này muốn ngồi xuống bên cạnh những con người như thế. Không để nói những lời dễ dãi. Không để đưa ra những công thức nhanh. Không để bắt người đau phải vui lên, phải mạnh lên, phải ổn ngay. Nhưng để đi cùng. Để nhìn thật lâu vào sự mong manh của kiếp người trong ánh sáng của đức tin. Để đặt bàn tay mình lên những vết thương đang rỉ máu của nhân sinh và lắng nghe xem Chúa đang nói gì từ đó. Để nhắc cho những ai đang ở trong vùng tối rằng họ không bị quên. Rằng nỗi đau của họ không vô hình trước mặt Thiên Chúa. Rằng ngay cả khi họ không còn cảm thấy gì nữa, lòng thương xót của Chúa vẫn không ngừng hướng về họ. Rằng giữa tất cả những gì đang rối, vẫn có một nơi để tựa. Vẫn có một bàn tay không rút lại. Vẫn có một tình yêu không sợ phần tàn tạ của con người.
Có người sẽ hỏi tại sao phải viết về đau khổ dài như thế. Tại sao không viết về những điều tươi sáng hơn, dễ chịu hơn, nhẹ nhàng hơn. Câu trả lời là vì không thể chạm tới trái tim con người mà né tránh đau khổ. Đau khổ là một phần quá thật của đời sống. Có người đang đau trong thân xác. Có người đang đau trong hôn nhân. Có người đang đau vì con cái. Có người đang đau vì tuổi già. Có người đang đau vì bệnh tật không biết chữa sao. Có người đang đau vì vết thương tâm lý. Có người đang đau vì một mất mát không thể thay. Có người đang đau vì đức tin mình không còn cháy như xưa. Có người đang đau vì chính mình không còn nhận ra mình nữa. Nếu Hội Thánh, nếu đức tin, nếu lời nói về Chúa không đi vào được những vùng ấy, thì lời ấy sẽ trở thành điều gì đó ở rất xa đời sống. Nhưng Chúa Giêsu đã không đến để đứng ngoài đau khổ của con người. Người đã đi thẳng vào đó. Người đã mang lấy. Người đã bị xé ra. Người đã khóc. Người đã hấp hối. Người đã ở trong tận cùng của cô độc. Vì thế, nói về đau khổ trong ánh sáng của Chúa không phải là đi vào một đề tài buồn. Mà là đi vào chính trung tâm của mầu nhiệm cứu độ.
Cuốn sách này vì thế không chỉ nói về đau khổ. Nó nói về sự hiện diện của Chúa trong đau khổ. Nó không chỉ nói về nước mắt. Nó nói về bàn tay lau nước mắt. Nó không chỉ nói về đêm tối. Nó nói về ánh sáng không tắt trong đêm tối. Nó không chỉ nói về vết thương. Nó nói về Trái Tim bị đâm thâu của Chúa, nơi mọi vết thương con người có thể được ôm lấy. Nó không chỉ nói về sự mệt mỏi của phận người. Nó nói về nơi linh hồn có thể nghỉ ngơi. Nó không chỉ nói về cái chết như nỗi sợ. Nó nói về sự tín thác khiến ngay cả giờ phút sau cùng cũng có thể trở thành một cuộc trở về trong bình an.
Có thể bạn cầm cuốn sách này khi mình đang khỏe. Có thể bạn đang bình an tương đối. Có thể bạn đang chỉ đọc vì muốn suy niệm. Nhưng cũng có thể bạn đang cầm nó vào một ngày rất nặng. Một ngày mà bạn vừa đi khám về. Một ngày mà lòng bạn đang đầy lo lắng. Một ngày mà bạn thấy không ai hiểu mình. Một ngày mà bạn đã cầu nguyện nhiều nhưng vẫn không thoát khỏi cơn buồn. Một ngày mà bạn bắt đầu nghi ngờ chính mình. Một ngày mà bạn sợ tương lai. Một ngày mà nước mắt đã rơi nhiều hơn bạn muốn. Một ngày mà bạn chỉ mong có ai đó nói với mình một điều thật, đủ sâu, đủ dịu, đủ gần. Nếu là như thế, thì xin đừng đọc vội. Hãy để những trang này đi chậm. Hãy đọc như đang ngồi lại. Như đang thở. Như đang đặt từng lớp đau của mình xuống trước mặt Chúa. Vì đây không phải là cuốn sách để lướt qua. Đây là cuốn sách để ở lại cùng. Để cầu nguyện cùng. Để khóc cùng. Để lặng cùng. Và có lẽ, để được nâng dậy từng chút một.
Trong hành trình của cuốn sách này, sẽ có những chặng đi sâu vào đau khổ phần xác. Có những chặng chạm tới cô đơn, tổn thương, mất mát, sợ hãi. Có những phần bước vào đêm tối đức tin, nơi người ta không còn cảm thấy Chúa gần như xưa. Có những phần nhìn lên Thập Giá và học cách dâng đau khổ như một của lễ. Có những phần đi vào phục hồi nội tâm, vào việc học giữ bình an từng ngày giữa thử thách. Có những phần đi tới chỗ rất sâu là sống và chết trong tín thác. Và cuối cùng, tất cả không nhằm đưa ra một lý thuyết trọn vẹn về đau khổ, nhưng nhằm dẫn linh hồn tới một nơi: nơi mà giữa mọi tan vỡ, họ vẫn có thể thưa với Chúa rằng con ở đây, con yếu lắm, con đau lắm, nhưng con xin tín thác vào Ngài.
Điều đẹp nhất trong đức tin Kitô giáo có lẽ là ở chỗ này: Chúa không khinh sự yếu đuối. Người không yêu con người vì họ mạnh. Người không đến gần chỉ khi họ ổn. Người không chọn những lúc rực rỡ nhất mới bước vào cuộc đời họ. Người đến rất gần chính trong lúc họ mong manh nhất. Đứa con hoang đàng được ôm khi bẩn thỉu. Người phụ nữ tội lỗi được đón nhận khi đang khóc. Người trộm lành được nghe lời hứa thiên đàng vào giờ tận cùng. Người góa phụ Nain được Chúa chạm tới đúng giữa đám tang. Maria thành Magdala gặp Chúa phục sinh khi bà đang còn ngập nước mắt. Cả Tin Mừng là như thế: Thiên Chúa đi tìm con người ngay giữa nơi họ đau nhất. Vì thế, nếu bạn bước vào cuốn sách này với một trái tim rách nát, xin đừng nghĩ mình bước vào với tư cách một kẻ bên lề. Không. Chính bạn là người được Chúa cúi xuống gần nhất.
Có một cám dỗ rất lớn của người đau khổ là nghĩ rằng đời mình bị dừng lại, rằng mình chỉ còn là gánh nặng, rằng phần đẹp nhất của cuộc đời đã qua rồi. Nhưng không. Trong Thiên Chúa, ngay cả những phần tưởng như chỉ còn tro tàn cũng có thể trở thành nơi Người gieo một hạt giống mới. Hạt giống ấy không phải lúc nào cũng là khỏi đau ngay. Nhiều khi đó là một bình an mới. Một cái nhìn mới. Một sự dịu dàng mới. Một cách cầu nguyện thật hơn. Một lòng biết ơn sâu hơn. Một khả năng cảm thông lớn hơn. Một đức tin không còn sống bằng bề mặt. Một trái tim không còn cứng cỏi như xưa. Một con người ít ồn hơn nhưng gần Chúa hơn. Và chính vì thế, đi vào cuốn sách này không phải để học cách than vãn về đau khổ, nhưng để học cách nhận ra rằng ngay tại nơi đau khổ nhất, Chúa vẫn đang âm thầm làm việc.
Nếu phải nói ngắn gọn ước muốn sâu nhất của phần mở đầu này, thì chỉ là thế này: xin cho ai bước vào cuốn sách này cũng cảm thấy mình được phép yếu đuối trước mặt Chúa. Được phép thật. Được phép không ổn. Được phép khóc. Được phép thú nhận rằng mình sợ. Được phép nói rằng mình không hiểu. Được phép mang tới cho Chúa cả phần rối, phần giận, phần mệt, phần hoang mang. Vì rất nhiều người sống đạo nhưng chưa bao giờ thật sự cho phép mình yếu trước mặt Chúa. Họ chỉ biết mang tới những lời kinh chỉn chu, những hình ảnh đạo đức, những phần mình nghĩ là đẹp. Nhưng Chúa không chỉ muốn phần đẹp của bạn. Người muốn con người thật của bạn. Người muốn cả phần bạn đang giấu. Cả phần bạn ngại gọi tên. Cả phần bạn tưởng sẽ làm Người thất vọng. Không. Chúa không thất vọng vì sự yếu của bạn. Người đau lòng khi bạn mang sự yếu ấy đi trốn khỏi Người.
Vậy nên, trước khi bắt đầu toàn bộ hành trình này, xin hãy làm một điều rất nhỏ thôi. Hãy đặt cuốn sách xuống một chút. Hãy nhắm mắt. Hãy thở chậm. Hãy nghĩ tới nỗi đau đang thật nhất trong lòng mình lúc này. Có thể là phần xác. Có thể là phần hồn. Có thể là cả hai. Rồi hãy nói thật nhỏ với Chúa, không cần đẹp lời, chỉ cần thật: “Lạy Chúa, con đang đau ở đây.” Chừng đó thôi. Nếu bạn nói được câu ấy thật, thì cánh cửa của cuốn sách này đã mở rồi. Không phải mở bằng tri thức. Mà mở bằng sự thật. Và nơi nào có sự thật trước mặt Chúa, nơi đó ân sủng có đường đi vào.
Những trang sau đây sẽ không luôn làm bạn dễ chịu. Có những phần có thể chạm đúng những điểm đau bạn lâu nay cố tránh. Có những đoạn sẽ làm bạn nhớ lại những đêm rất tối của mình. Có những chỗ sẽ kéo bạn vào đối diện với nỗi sợ, với sự mất mát, với cảm giác Chúa im lặng. Nhưng xin đừng sợ. Vì hành trình này không dẫn bạn vào đau khổ để bỏ bạn ở đó. Nó dẫn bạn đi xuyên qua đau khổ cùng với Chúa. Nó không muốn làm bạn ngã thêm. Nó muốn giúp bạn ngã về phía Chúa. Nó không muốn làm vết thương rỉ máu vô ích. Nó muốn đưa vết thương ấy tới gần Trái Tim bị đâm thâu của Đấng cứu độ. Nó không hứa sẽ giải quyết hết mọi mầu nhiệm. Nhưng nó muốn nhắc bạn một điều không bao giờ được quên: giữa mọi điều bạn không hiểu, vẫn có một Đấng hiểu bạn.
Và bây giờ, trước khi bắt đầu thật sự, xin được dâng một lời nguyện mở đầu cho toàn bộ tác phẩm này, như một cánh cửa mở ra bằng cầu nguyện:
Lạy Chúa Giêsu,
con xin mở cuốn sách này trước mặt Chúa,
như mở chính lòng mình.
Con không muốn chỉ đọc bằng mắt,
nhưng muốn đọc bằng cả phần tim đang mệt,
phần hồn đang đau,
phần đời đang cần được Chúa chạm tới.
Nếu con đang khỏe,
xin cho con biết đi vào nỗi đau của anh chị em mình với lòng cảm thông.
Nếu con đang đau,
xin cho con gặp được Ngài trong từng trang như gặp một Đấng ngồi xuống bên cạnh con.
Nếu con đang hoang mang,
xin đừng để con đọc bằng nỗi sợ,
nhưng bằng lòng tín thác.
Nếu con đang khô khan,
xin cho những lời này trở thành lời cầu thay khi chính con không biết phải cầu nguyện thế nào.
Nếu con đang mang bệnh tật,
xin cho con tìm thấy nơi đây không phải những câu nói dễ dãi,
mà là ánh sáng đủ để đi tiếp từng ngày.
Nếu con đang tổn thương,
xin cho vết thương con không bị mở ra để chảy máu thêm,
nhưng để được đặt vào Thánh Tâm Chúa.
Nếu con đang cô đơn,
xin cho con cảm được rằng Ngài đang ở gần.
Nếu con đang ở trong đêm tối đức tin,
xin cho con giữ được một tia sáng nhỏ là sự trung thành.
Lạy Chúa,
xin đi cùng con từ trang đầu tới trang cuối.
Xin ở trong từng ý, từng dòng, từng giọt nước mắt, từng khoảng lặng.
Xin đừng để tác phẩm này chỉ là chữ nghĩa,
nhưng trở thành một nơi gặp gỡ giữa nỗi đau con người và lòng thương xót Chúa.
Xin cho ai đọc cũng được an ủi.
Ai mệt cũng được nghỉ ngơi.
Ai sợ cũng được vững lòng.
Ai đang chìm cũng được giữ nổi.
Ai đã gần muốn buông cũng được một sức mới để bám lấy Ngài.
Và nếu qua từng trang sách này,
con chỉ học được một điều thôi,
xin cho điều đó là biết thưa thật lòng rằng:
Lạy Chúa Giêsu, con tín thác vào Chúa.
Amen.**
Có những quãng đời con người không còn sống bằng sức nữa, nhưng sống bằng sự gắng gượng. Người ta thức dậy không phải vì muốn bắt đầu một ngày mới, nhưng vì vẫn còn phải tiếp tục. Người ta bước đi không phải vì lòng còn nhẹ, nhưng vì không còn cách nào khác ngoài việc đi tiếp. Có những nụ cười không phải phát xuất từ niềm vui, nhưng từ một cố gắng rất âm thầm để đừng làm người khác lo. Có những đêm rất dài, nơi một con người nằm đó giữa căn phòng tối, nghe từng nhịp đập của nỗi buồn trong lồng ngực mình, nghe thân xác rã rời, nghe tâm hồn như bị ai bóp chặt, nghe những tiếng thở dài rơi xuống rất sâu mà chẳng ai biết. Có những người đau ở thân xác, đi đứng nặng nề, ngủ không yên, ăn không ngon, sống giữa thuốc men, khám chữa, chờ đợi và mỏi mòn. Có những người đau ở tâm hồn, không ai nhìn thấy, không vết thương nào hiện rõ, không máu nào chảy ra, nhưng bên trong thì tan nát, mệt lả, khô héo, rỗng không. Có những người mang cả hai thứ đau ấy cùng một lúc: thân xác yếu đi, tinh thần cũng chìm xuống, ngày qua ngày như bị bào mòn dần dần.
Và điều làm người ta khổ không chỉ là cơn đau. Điều làm người ta khổ nhiều khi là sự cô đơn trong cơn đau. Là cảm giác không ai hiểu được mình. Là nỗi mệt của một người cứ phải cố tỏ ra bình thường khi bên trong đã không còn bình thường nữa. Là sự chán nản khi cầu nguyện mãi mà bệnh chưa giảm, hoàn cảnh chưa đổi, nước mắt vẫn cứ còn. Là cảm giác Chúa im lặng quá. Là câu hỏi cứ quay đi quay lại trong đầu: tại sao đời con lại đến mức này. Tại sao con cầu xin mà chưa được. Tại sao con sống tử tế mà vẫn phải chịu quá nhiều. Tại sao có những người chẳng hiểu gì về nỗi đau của con mà lại nói những câu nhẹ tênh như thể con chỉ cần vui lên là mọi chuyện sẽ xong. Không. Có những nỗi đau không thể giải quyết bằng một lời khuyên đơn giản. Có những vết thương không thể lành chỉ vì người ta nói hãy mạnh mẽ lên. Có những đêm tối không tan đi vì vài câu động viên. Người đau thật sự cần hơn những câu nói đẹp. Họ cần một nơi để tựa. Họ cần một bàn tay thật. Họ cần một Đấng không nhìn họ từ xa nhưng bước vào chính nơi họ đang quằn quại.
Và đó là lý do tại sao giữa mọi đổ vỡ của đời người, lời mời gọi tín thác vào Chúa không bao giờ là một khẩu hiệu rỗng. Đó là con đường sống. Không phải vì tín thác sẽ làm cho tất cả khổ đau biến mất ngay lập tức. Nhưng vì nếu không tín thác, con người sẽ chết chìm trong chính nỗi đau của mình. Không tín thác, đau khổ sẽ trở thành nhà tù. Không tín thác, bệnh tật sẽ chỉ là bệnh tật, thất bại sẽ chỉ là thất bại, nước mắt sẽ chỉ là nước mắt, bóng tối sẽ chỉ là bóng tối. Nhưng khi một con người đem nỗi đau của mình đặt vào tay Chúa, nỗi đau ấy vẫn đau, nhưng nó không còn vô nghĩa. Nó bắt đầu trở thành một nơi gặp gỡ. Nó bắt đầu trở thành một bàn thờ. Nó bắt đầu trở thành cánh cửa để một linh hồn bước ra khỏi sự tự cậy và đi vào trong vòng tay của lòng thương xót.
Có lẽ điều đầu tiên người đau khổ cần nghe không phải là “hãy cố lên,” nhưng là “Chúa biết.” Người biết rõ. Người biết cái đau mà bạn không nói ra. Người biết áp lực đang đè lên đầu bạn. Người biết bạn đã mệt tới mức nào. Người biết có những lúc bạn chẳng còn tâm trí đâu để đọc một kinh nguyện dài. Người biết có lúc bạn không muốn gặp ai, không muốn trả lời ai, không muốn giải thích gì cả. Người biết những đêm bạn thao thức. Người biết những buổi sáng bạn mở mắt ra mà lòng không muốn bắt đầu thêm một ngày. Người biết những lúc bạn đã cạn lời đến mức chỉ còn một tiếng thở dài. Người biết cả những lúc bạn cầu nguyện mà không còn cảm xúc gì, chỉ đọc như một người đang bám vào sợi chỉ cuối cùng để đừng chìm xuống.
Chúa không biết nỗi đau của bạn theo kiểu của một người nghe kể lại. Người biết vì Người đã bước vào đau khổ. Chúa Giêsu không cứu thế gian từ một nơi vô can. Người đã mang lấy xác phàm, mang lấy mệt mỏi, mang lấy nước mắt, mang lấy sự phản bội, mang lấy bị hiểu lầm, bị sỉ nhục, bị bỏ rơi, bị đóng đinh. Người đã biết thế nào là đổ mồ hôi máu trong đêm. Người đã biết thế nào là gọi mà không thấy ai nâng đỡ. Người đã biết thế nào là thân xác rách nát. Người đã biết thế nào là hồn mình buồn đến chết được. Bởi đó, khi một người đau khổ thưa với Chúa, họ không nói với một Đấng xa lạ trước nỗi đau của con người. Họ đang nói với Đấng đã đi vào vùng tối ấy trước họ. Họ đang nói với Đấng không chỉ thương hại mà còn chia sẻ. Không chỉ đứng nhìn mà còn gánh cùng. Không chỉ dạy phải chịu đựng mà còn chịu đựng với mình.
Nhưng có một điều lạ lùng là con người rất dễ quên Chúa vào lúc đau. Không phải vì họ không yêu Chúa, mà vì họ quá mệt. Nỗi đau làm tầm nhìn co lại. Cơn sợ làm tâm trí tối đi. Người ta bắt đầu nhìn mọi chuyện bằng đôi mắt của vết thương. Họ đọc tương lai bằng ngôn ngữ của nỗi lo. Họ hiểu hôm nay bằng cái đau của hôm nay. Và rồi từ đó, mọi thứ thành ra đen hơn thực tế. Người bệnh nghĩ đời mình chỉ còn là gánh nặng. Người thất bại nghĩ mình chẳng còn giá trị. Người bị tổn thương nghĩ sẽ chẳng bao giờ được chữa lành. Người mất mát nghĩ tim mình không thể còn sống lại. Người bị dồn nén trong tinh thần bắt đầu tin rằng mình sẽ không bao giờ bình an nữa. Ma quỷ rất thích làm việc trong những vùng đó. Nó không nhất thiết phải làm cho bạn phạm một tội lớn. Chỉ cần nó làm cho bạn nghi ngờ lòng tốt của Chúa là đủ. Chỉ cần nó làm cho bạn mỏi tới mức không còn muốn cầu nguyện là đủ. Chỉ cần nó thì thầm vào tai rằng Chúa đã bỏ bạn rồi là đủ.
Vì thế tín thác không phải là một cảm xúc. Tín thác là một quyết định. Một quyết định rất nhiều khi được đưa ra trong nước mắt. Người tín thác không phải là người không đau. Người tín thác là người đau mà vẫn trao. Không hiểu mà vẫn trao. Sợ mà vẫn trao. Run mà vẫn trao. Cảm thấy trống rỗng mà vẫn trao. Không còn thấy gì sáng sủa mà vẫn trao. Có những ngày việc anh hùng nhất của một linh hồn không phải là làm được điều gì lớn lao, nhưng là vẫn thưa được một câu rất nhỏ: “Lạy Chúa, con xin phó thác.” Có những ngày chiến thắng lớn nhất không phải là khỏi bệnh, không phải là giải quyết xong vấn đề, nhưng là đã không để lòng mình cắt đứt tương quan với Chúa. Có những ngày chỉ cần một người rất mệt mà vẫn không bỏ cầu nguyện là trời đã thấy một điều rất đẹp rồi.
Nhiều người cứ nghĩ bình an là trạng thái chỉ có được khi mọi sự chung quanh mình ổn. Nhưng nếu vậy thì bình an sẽ là thứ rất mong manh. Chỉ cần sức khỏe xuống là mất bình an. Chỉ cần tiền bạc trục trặc là mất bình an. Chỉ cần người khác thay đổi là mất bình an. Chỉ cần một kết quả không như ý là mất bình an. Thứ bình an như thế không đủ để cứu một đời người. Bình an mà Chúa muốn ban thì sâu hơn nhiều. Đó là bình an của người ở trong tay Chúa. Bình an ấy không phủ nhận đau đớn, nhưng lớn hơn đau đớn. Nó không chối bỏ nước mắt, nhưng đi xuyên qua nước mắt. Nó không làm cho thập giá biến mất ngay, nhưng làm cho người mang thập giá không gục xuống trong vô vọng. Người có bình an của Chúa vẫn có thể khóc. Vẫn có thể mệt. Vẫn có thể có lúc thấy lòng rất nặng. Nhưng ở phần sâu nhất trong lòng họ, vẫn còn một nơi yên. Một nơi mà sóng không chạm tới được. Một nơi mà sự hiện diện của Chúa ở đó như nền đá dưới chân họ.
Người ta khổ nhiều khi không phải vì cái đang xảy ra, nhưng vì cái họ tưởng sẽ xảy ra. Cơn đau thân xác đã nặng, cơn đau do tưởng tượng về tương lai còn nặng hơn. Một triệu khả năng xấu được vẽ ra trong đầu. Một trăm viễn cảnh đổ vỡ chạy qua trí óc. Một nghìn câu “lỡ như” kéo tới. Lỡ bệnh nặng thêm thì sao. Lỡ không đủ tiền thì sao. Lỡ không ai giúp thì sao. Lỡ mình không vượt qua nổi thì sao. Lỡ Chúa không cứu thì sao. Và cứ thế, hiện tại chưa giết được ta thì nỗi lo về tương lai đã rút cạn sức ta trước. Tín thác là kéo trái tim trở về với giây phút này và nói: hôm nay, Chúa vẫn còn đây. Hôm nay, con vẫn còn ở trong tay Người. Hôm nay, con chưa biết ngày mai, nhưng con không cần ôm cả ngày mai lên vai mình ngay lúc này. Chúa không đòi ta gánh hết cuộc đời trong một lần. Người chỉ xin ta đi với Người từng ngày. Từng bước. Từng giờ. Từng đêm. Từng cơn đau. Từng nhịp thở.
Có những người đau tới mức không còn thấy Chúa đâu cả. Họ đọc kinh mà thấy khô. Họ đi lễ mà thấy lòng trống. Họ nhìn Thánh Giá mà chẳng cảm được gì. Họ sợ mình mất đức tin. Nhưng không. Có những mùa linh hồn đi trong đêm mà không phải vì Chúa bỏ, mà vì Chúa đang dạy linh hồn bám vào Người không bằng cảm giác, nhưng bằng sự trung thành. Khi trời sáng, ai cũng dễ nói mình tin. Khi lòng sốt sắng, ai cũng dễ cầu nguyện. Khi cuộc đời thuận lợi, ai cũng dễ tạ ơn. Nhưng khi tim trống, mắt cay, thân mệt, hồn buồn, mà một người vẫn quỳ xuống, vẫn đọc một kinh ngắn, vẫn làm dấu thánh giá, vẫn cố ngước mắt lên trời mà thưa: “Con đây,” thì đó là một đức tin rất thật. Thiên Chúa nhìn thấy những giờ phút ấy. Và có khi chính những giờ phút tưởng như khô khan nhất lại là những giờ phút tinh ròng nhất, vì linh hồn đang yêu Chúa không phải vì được an ủi, nhưng vì Chúa là Chúa.
Người đau khổ thường rất cần được phép yếu đuối. Không phải yếu đuối để buông xuôi, nhưng yếu đuối để sống thật. Có những người khổ vì họ không cho mình được khóc. Họ nghĩ mình phải mạnh, phải gồng, phải chịu được hết, phải cứng cỏi trước mặt mọi người. Nhưng cứng mãi thì đến một lúc bên trong họ vỡ. Chúa không đòi bạn phải là sắt đá trước mặt Người. Chúa không cần bạn phải giữ hình ảnh đẹp khi đến với Người. Bạn có thể đến với Chúa bằng một gương mặt tái đi vì mệt. Bạn có thể đến bằng một trái tim rối như tơ vò. Bạn có thể đến bằng những câu nguyện không trọn vẹn. Bạn có thể đến bằng nước mắt. Bạn có thể đến bằng cơn giận chưa được giải thích. Bạn có thể đến bằng một đống ngổn ngang. Điều quan trọng không phải là bạn đến với Chúa trong hình dạng đẹp nhất, mà là bạn đừng bỏ đi khỏi Người.
Có những ngày, sự thánh thiện của một người không nằm ở chỗ họ làm được bao việc đạo đức, nhưng ở chỗ họ không bỏ cuộc với Chúa. Họ không quay lưng. Họ không cắt đứt. Họ vẫn ngồi đó trong nhà nguyện dù lòng như sa mạc. Họ vẫn mở cuốn Kinh Thánh dù mắt chỉ đọc được vài dòng. Họ vẫn thầm thì tên Chúa Giêsu giữa cơn đau. Họ vẫn lần chuỗi Mân Côi dù trí óc loạn lên. Họ vẫn đặt tay lên ngực mà nói: “Con thuộc về Chúa.” Đó là những hành vi rất nhỏ trong mắt thế gian, nhưng rất lớn trong mắt trời. Vì giữa đau khổ, một linh hồn vẫn quay về với Chúa là một linh hồn đang chiến đấu. Và không một cuộc chiến thiêng liêng nào trong âm thầm mà bị Thiên Chúa quên.
Có những nỗi đau không thể hiểu được ngay. Người ta muốn có lý do, muốn một lời giải thích, muốn biết vì sao Chúa lại cho phép chuyện ấy xảy ra. Nhưng có những câu hỏi không thể trả lời khi vết thương còn đang rướm máu. Có những điều chỉ có thể hiểu bằng ánh sáng đến sau nhiều năm, thậm chí chỉ có thể hiểu trong đời sau. Nếu cứ đòi hiểu hết rồi mới chịu phó thác, con người sẽ mắc kẹt trong nổi loạn. Tín thác không có nghĩa là trí khôn bị bỏ đi. Tín thác là chấp nhận rằng trí khôn của ta có giới hạn, còn Thiên Chúa thì nhìn thấy những tầng sâu mà ta không thấy. Đứa bé không hiểu tại sao bác sĩ phải làm đau nó để chữa lành nó. Bệnh nhân không hiểu hết toàn bộ phác đồ của một vị thầy thuốc lớn. Nhưng họ phó mình vì tin tay người chữa. Linh hồn trước mặt Chúa cũng vậy. Ta không hiểu hết, nhưng ta có thể tin. Và nhiều khi chính sự tin ấy cứu ta khỏi chìm.
Chúng ta thường muốn Chúa cất cây thập giá ra khỏi vai mình, nhưng có những lúc điều Người làm là ôm lấy vai ta dưới cây thập giá ấy. Ta muốn phép lạ đổi hoàn cảnh, nhưng có khi phép lạ đầu tiên Chúa làm là đổi trái tim ta. Từ một trái tim hoảng loạn thành một trái tim biết cầu nguyện. Từ một trái tim phản ứng bằng cay đắng thành một trái tim biết kêu xin. Từ một trái tim chỉ thấy mình bất hạnh thành một trái tim bắt đầu nhìn ra mình vẫn được yêu. Từ một trái tim đòi hỏi thành một trái tim biết phó thác. Từ một trái tim khép kín thành một trái tim dịu đi. Đừng coi thường những phép lạ nội tâm ấy. Nhiều khi chúng còn lớn hơn một sự thay đổi bề ngoài. Vì hoàn cảnh dù có tốt lên mà lòng không đổi, con người vẫn dễ quay về bất an. Nhưng khi lòng được chạm tới, dù hoàn cảnh chưa đổi bao nhiêu, một sự sống mới đã bắt đầu.
Thân xác đau là một thực tại rất thật. Không ai nên thiêng liêng hóa nó cách hời hợt. Không thể nhìn một người đau bệnh rồi nói vài câu đạo đức mà tưởng như đã an ủi xong. Người đau phần xác cần thuốc men, cần chăm sóc, cần được lắng nghe, cần được nâng đỡ cụ thể. Nhưng ngay cả trong việc mang lấy giới hạn của thân xác, một chiều kích thiêng liêng vẫn hiện diện. Có những người khi yếu đi mới nhận ra mình từng sống quá vội. Có những người khi nằm trên giường bệnh mới bắt đầu nhớ đến những lời cầu nguyện bỏ quên. Có những người khi không còn chạy được nữa mới học được thế nào là ngồi yên trước mặt Chúa. Có những người khi cơ thể không còn nghe theo ý mình mới thấu hiểu mình nhỏ bé biết bao và cần Chúa biết bao. Bệnh tật không phải lúc nào cũng nói bằng lời, nhưng nó buộc ta đối diện với một sự thật mà bình thường ta trốn tránh: đời ta không thuộc quyền ta tuyệt đối. Hơi thở ta không phải do ta làm ra. Sự sống ta không phải do ta bảo đảm. Ta đang được giữ bởi một Đấng khác. Và khi một người chịu mở lòng trước sự thật đó, sự tín thác sẽ lớn lên như một dòng nước ngầm.
Đau phần hồn còn âm thầm hơn. Đó có thể là một vết thương cũ từ gia đình. Có thể là một cú phản bội. Có thể là sự nhục nhã. Có thể là áp lực đè nặng của đời sống. Có thể là cảm giác mình vô giá trị. Có thể là một mùa khô khan của đức tin. Có thể là nỗi mất mát sau khi một người thân ra đi. Có thể là một mình giữa đám đông. Có thể là một cuộc chiến lâu ngày với lo âu, buồn bã, kiệt quệ. Người đau phần hồn nhiều khi vẫn đi làm, vẫn cười nói, vẫn hoàn thành bổn phận, nhưng bên trong gần như tê dại. Họ không biết nói sao cho ai hiểu. Họ sợ bị đánh giá. Họ sợ bị bảo là nghĩ nhiều. Họ sợ bị nói là yếu đuối. Và rồi họ thu mình lại, tự ôm lấy bóng tối, càng ngày càng cạn sức.
Nhưng linh hồn không được tạo dựng để sống mãi trong bóng tối. Nó được tạo dựng cho ánh sáng. Và ánh sáng ấy không chỉ là một trạng thái tâm lý dễ chịu. Ánh sáng ấy là Thiên Chúa. Có thể bạn đang không cảm thấy gì cả. Có thể bạn đang thấy đời sống thiêng liêng của mình khô như cỏ cháy. Có thể bạn không còn hứng thú với những điều trước đây làm bạn sốt sắng. Có thể bạn cảm thấy mình nói chuyện với Chúa như nói vào khoảng trống. Nhưng ngay trong lúc đó, hãy thử chỉ làm một việc thôi: ở lại. Ở lại với Chúa. Không cần long trọng. Không cần nhiều cảm xúc. Chỉ ở lại. Ngồi đó. Nhìn Thánh Giá. Thưa vài câu thật. Có khi nói không nổi thì chỉ cần hiện diện. Người mẹ ngồi cạnh giường đứa con bệnh đâu phải lúc nào cũng nói nhiều, nhưng sự hiện diện của mẹ đã là tình yêu. Chúa cũng nhìn thấy sự hiện diện nghèo nàn mà trung thành của bạn như vậy.
Có một cám dỗ rất lớn của người đau khổ là khép tim lại. Không còn muốn tin ai. Không còn muốn mở ra. Không còn muốn hy vọng vì sợ hy vọng rồi lại đau. Khép tim dường như an toàn. Nhưng trái tim khép lại thì cũng ngừng được chữa lành. Chúa không bao giờ ép cửa lòng ta. Người gõ. Người chờ. Người đứng đó rất kiên nhẫn. Có những linh hồn đau đến mức chỉ mở được hé một khe cửa rất nhỏ. Chúa cũng đi vào bằng khe cửa rất nhỏ ấy. Chỉ cần đừng khóa lại hoàn toàn. Chỉ cần nói: “Lạy Chúa, con chưa tin nổi nhiều, nhưng con không muốn đóng cửa với Ngài.” Chừng đó đã đủ để ân sủng bắt đầu làm việc.
Đừng nghĩ rằng tín thác là chuyện của người mạnh mẽ sẵn rồi. Không. Tín thác nhiều khi sinh ra ngay giữa sự bất lực. Người ta hết cách rồi mới ngước lên. Người ta không giữ nổi gì nữa rồi mới buông vào tay Chúa. Và đôi khi chính sự bất lực ấy là mảnh đất tốt nhất cho ân sủng. Khi con người còn tự cứu được mình, họ ít cần Chúa. Khi mọi chỗ dựa con người đều lung lay, họ mới hiểu thế nào là nền đá vững. Nhiều người đã gặp Chúa thật sự chính trong giai đoạn cùng quẫn nhất đời mình. Không phải vì đau khổ đẹp, nhưng vì trong đau khổ, những lớp kiêu hãnh bị bẻ gãy. Những tự mãn bị lột ra. Những ảo tưởng bị đập tan. Và một con người trần trụi, mong manh, thật sự, cuối cùng đứng trước mặt Thiên Chúa như mình là. Đó là nơi của ơn cứu độ.
Có những linh hồn chỉ lớn lên trong đau khổ. Bình thường họ dễ nóng, dễ phán xét, dễ tự phụ, dễ đòi hỏi. Nhưng sau một mùa thập giá, họ hiền hơn. Mềm hơn. Dễ thương xót hơn. Ít nói những câu nông cạn hơn. Bớt kết án người khác hơn. Biết lắng nghe hơn. Biết cúi đầu hơn. Biết quý sự sống hơn. Biết rằng mỗi ngày khỏe mạnh là một quà tặng. Biết rằng một buổi sáng yên lành đã là ân phúc. Biết rằng được ngủ một giấc không đau cũng là hồng ân. Biết rằng một cái nắm tay, một lời hỏi thăm, một chén nước ấm, một câu kinh đọc chung, một người ngồi bên cạnh trong im lặng, đều là những thứ rất lớn. Đau khổ có thể làm người ta cay nghiệt, nhưng nếu để Chúa đi qua đó, nó cũng có thể làm người ta thánh hơn.
Có những người từng nghĩ hạnh phúc là phải có thật nhiều thứ. Nhưng sau đau khổ, họ thấy hạnh phúc đôi khi chỉ là được bình an trong lòng. Chỉ là không còn chống lại Chúa nữa. Chỉ là sáng dậy còn muốn cầu nguyện. Chỉ là có sức để nói lời cảm ơn. Chỉ là có thể nhìn lên trời mà không trách móc. Chỉ là có thể tha thứ cho người đã làm mình đau. Chỉ là có thể đón nhận giới hạn của mình mà không xấu hổ. Chỉ là có thể thưa: “Lạy Chúa, con ở đây, con nghèo lắm, nhưng con thuộc về Ngài.” Đó là một hạnh phúc rất sâu mà những người luôn mạnh khỏe, luôn thuận lợi chưa chắc đã hiểu được.
Nhưng để đi tới đó, linh hồn phải trải qua một cuộc chiến. Vì đau khổ không tự động biến thành ân sủng. Đau khổ chỉ trở thành ơn cứu độ khi được kết hiệp với Chúa. Nếu không, nó rất dễ trở thành chỗ nuôi hận, nuôi u uất, nuôi tự thương thân, nuôi so bì, nuôi cay đắng. Có những người đau rồi đóng lòng với Chúa. Họ cho rằng Chúa bất công. Họ cho rằng mình bị bỏ rơi. Họ rút lui dần khỏi cầu nguyện, khỏi bí tích, khỏi đời sống thiêng liêng. Và nỗi đau của họ từ một thương tích trở thành một vực thẳm. Nhưng cũng có những người đau mà càng bám Chúa hơn. Càng yếu càng cầu nguyện hơn. Càng mỏng manh càng xin ơn nhiều hơn. Càng không hiểu càng phó thác hơn. Và rồi nỗi đau của họ, dù không mất hết, lại trở thành nơi ánh sáng đi vào. Cuộc đời họ bắt đầu mang mùi hương của người đã được thanh luyện.
Một trong những lời cầu nguyện đẹp nhất mà người đau khổ có thể lập đi lập lại là: “Lạy Chúa Giêsu, con tín thác vào Chúa.” Câu đó ngắn thôi, nhưng chứa cả một cuộc đời. Có lúc miệng chỉ đọc được thế. Có lúc đọc trong nước mắt. Có lúc đọc khi tay đang run. Có lúc đọc lúc nửa đêm. Có lúc đọc lúc chờ kết quả. Có lúc đọc trong phòng bệnh. Có lúc đọc giữa một cơn hoảng loạn. Có lúc đọc trên đường về sau một tin xấu. Có lúc đọc khi không còn ai bên cạnh. Câu ấy giống như một nhịp chèo của con thuyền nhỏ giữa biển động. Một lần đọc chưa thấy gì. Hai lần cũng chưa. Nhưng cứ thế, linh hồn bắt đầu bám vào Chúa bằng một sợi dây rất bền. Và có những ngày, người ta sống được là nhờ những câu nguyện nhỏ như thế.
Cũng có những lúc người đau khổ cần học cách tạ ơn. Không phải là phủ nhận đau đớn rồi cố ép mình vui. Nhưng là tập nhìn xem giữa nỗi đau, Chúa vẫn còn để lại những dấu chỉ của tình yêu. Một người thân còn ở cạnh. Một bác sĩ tận tâm. Một người bạn nhắn tin hỏi thăm. Một bữa cơm có ai đó nấu cho. Một cơn đau vừa dịu đi một chút. Một buổi chiều có nắng. Một đêm ngủ được vài giờ. Một Thánh lễ mình còn đủ sức tham dự. Một bài hát thánh ca chạm vào tim. Một lời Lời Chúa đến đúng lúc. Một khoảnh khắc nước mắt chảy xong thì thấy lòng nhẹ hơn. Tạ ơn không phải vì mọi sự đều tốt. Tạ ơn vì giữa mọi điều chưa tốt, Chúa vẫn không ngừng để lại những mảnh ân sủng. Những ai còn biết tạ ơn giữa đau khổ là những người đang giữ cho linh hồn mình không chìm trong bóng tối hoàn toàn.
Điều đau nhất của nhiều người không phải là bệnh hay khó khăn bên ngoài, mà là cảm giác cuộc đời mình vô ích. Họ đau lâu quá nên bắt đầu nghĩ mình chỉ còn là gánh nặng. Họ không làm được như trước nên nghĩ mình vô dụng. Họ không còn sức để phục vụ, để lao động, để hoạt động, để đóng góp, nên họ cảm thấy giá trị của mình giảm xuống. Nhưng giá trị của một con người không nằm ở năng suất của họ. Không nằm ở chỗ họ làm được bao nhiêu. Không nằm ở chỗ họ còn hữu ích theo tiêu chuẩn xã hội hay không. Giá trị của một con người nằm ở chỗ họ được Thiên Chúa yêu. Chỉ điều đó thôi đã đủ vô cùng. Một người nằm liệt giường mà còn kết hiệp nỗi đau với Chúa có thể sinh ích cho Hội Thánh nhiều hơn một người chạy ngược chạy xuôi mà sống xa Người. Một cụ già không còn làm gì được, chỉ lần chuỗi trong thầm lặng, có thể đang nâng đỡ cả gia đình mình bằng cầu nguyện. Một bệnh nhân âm thầm dâng đau đớn từng ngày có thể đang trở nên của lễ rất đẹp trước mặt trời.
Thế gian dạy ta rằng chỉ khi mạnh, khi giỏi, khi thành công thì mới đáng quý. Nhưng Tin Mừng cho ta thấy một con đường khác. Con đường của hạt lúa rơi xuống đất mà chết đi. Con đường của Chúa chịu đóng đinh. Con đường của tình yêu biết hiến trao. Có những sức mạnh không nằm ở cơ bắp hay hiệu suất. Có những vẻ đẹp không nằm ở sự sáng láng bên ngoài. Có những chiến thắng không ai vỗ tay. Người đau mà vẫn hiền, người bệnh mà vẫn tin, người thất bại mà vẫn không bỏ Chúa, người cô đơn mà vẫn cầu nguyện, người bị tổn thương mà vẫn không biến mình thành cay độc, đó là những linh hồn đẹp. Rất đẹp. Đẹp theo cách của trời.
Có lẽ đã đến lúc phải nói thật với nhau rằng có những khi chữa lành không có nghĩa là mọi sự trở lại như cũ. Có những người sẽ không bao giờ khỏe lại hoàn toàn như trước. Có những vết thương tâm lý sẽ không biến mất như chưa từng có. Có những mất mát không thể đảo ngược. Có những thiếu hụt sẽ đi theo cả đời. Nhưng ơn Chúa không chỉ hoạt động khi Người trả lại nguyên vẹn cái cũ. Nhiều khi Người dựng nên một điều mới ngay trên chỗ gãy. Một con người mới. Một trái tim mới. Một cái nhìn mới. Một cách yêu mới. Một đức tin chín hơn. Một sự dịu dàng sâu hơn. Một bình an không còn lệ thuộc vào việc đời phải thuận. Đó là chữa lành theo cách của trời. Không phải lúc nào cũng là xóa sạch vết tích, nhưng là ban cho vết thương một ý nghĩa mới, một ánh sáng mới, một sự sống mới.
Khi một người bắt đầu tín thác thật sự, họ cũng dần thôi không hỏi mãi: “Tại sao Chúa để điều này xảy ra với con?” Họ bắt đầu hỏi một câu khác sâu hơn: “Lạy Chúa, trong điều này, Ngài muốn con ở lại với Ngài thế nào?” Câu hỏi thứ nhất nhiều khi không có đáp án ngay. Câu hỏi thứ hai mở ra con đường. Nó không dồn tâm trí vào những giả định vô tận, nhưng kéo lòng trở về tương quan với Chúa. Nó biến đau khổ từ vấn đề cần giải bằng lý trí thành nơi để gặp gỡ bằng đức tin. Và trong cuộc gặp gỡ ấy, bình an lớn lên.
Bình an không đến như một tia chớp lúc nào cũng chói sáng. Nhiều khi nó đến như sương thấm. Từng chút một. Hôm nay bạn còn rất rối, nhưng bớt hoảng hơn hôm qua. Đêm nay bạn còn khóc, nhưng không còn tuyệt vọng như tuần trước. Bạn vẫn chưa giải quyết được gì lớn, nhưng bạn bắt đầu cầu nguyện lại. Bạn vẫn đau, nhưng bắt đầu biết đặt tay lên ngực mà xin Chúa ở cùng. Bạn vẫn lo, nhưng không còn để nỗi lo kéo mình đi mãi. Bạn vẫn yếu, nhưng đã thôi tự ghét mình vì sự yếu đó. Bình an của Chúa thường lớn lên như thế. Âm thầm. Kiên nhẫn. Không ồn ào. Không sân khấu. Không phải lúc nào cũng tạo ra cảm giác đặc biệt. Nhưng nó đổi một linh hồn từ bên trong.
Có thể có người đang đọc những dòng này trong một giai đoạn rất tối. Bạn không biết phải bấu víu vào đâu. Bạn đã mệt lắm rồi. Bạn cảm thấy mình không còn như trước. Bạn sợ người khác không hiểu. Bạn sợ chính mình cũng không gượng nổi nữa. Bạn cầu nguyện ít đi, hoặc cầu mà thấy chẳng có gì. Bạn có những đêm buồn đến nghẹt thở. Bạn có những buổi sáng mở mắt ra là nặng lòng. Bạn có những cơn đau thân xác nhắc bạn liên tục rằng mình hữu hạn. Bạn có những vết thương tinh thần làm bạn ngại sống. Bạn thấy mình mong manh đến xấu hổ. Nhưng xin hãy nghe thật chậm điều này: bạn không bị bỏ rơi. Bạn không phải một sai lầm của cuộc đời. Bạn không vô nghĩa. Bạn không bị quên. Chúa vẫn đang ở rất gần vùng đau nhất của bạn, gần đến mức có khi chính vì quá gần mà bạn không nhận ra. Người ở đó trong hơi thở bạn. Trong nước mắt bạn. Trong từng lần bạn ngã xuống rồi gượng ngồi dậy. Trong từng câu kinh bạn đọc đứt quãng. Trong từng phút bạn cố không buông xuôi. Trong từng ánh nhìn lên Thánh Giá. Trong từng sự im lặng mà bạn tưởng chẳng có gì.
Có một ngày bạn sẽ nhìn lại và thấy mình đã được mang đi qua nhiều hơn mình tưởng. Có một ngày bạn sẽ nhận ra có những đoạn bạn nghĩ mình đi một mình, thật ra là đang được bồng trên tay Chúa. Có một ngày bạn sẽ biết ơn cả những đêm tối, không phải vì nó dễ chịu, nhưng vì trong đêm tối đó bạn đã học cầu nguyện thật, tin thật, buông thật. Có một ngày bạn sẽ thấy mình mềm hơn, sâu hơn, gần Chúa hơn, thương người hơn. Có một ngày những giọt nước mắt hôm nay sẽ không còn chỉ là ký ức đau, nhưng sẽ là những viên ngọc của một hành trình được thanh luyện. Có một ngày. Nhưng ngay trước khi đến ngày đó, điều bạn cần bây giờ không phải là thấy toàn bộ con đường. Điều bạn cần là bước một bước nhỏ trong tin tưởng.
Bước nhỏ ấy có thể là ngồi trước mặt Chúa năm phút mỗi ngày. Có thể là đọc chậm một câu Tin Mừng. Có thể là thưa một câu: “Lạy Chúa, xin giữ lấy con.” Có thể là đi xưng tội sau một thời gian lâu. Có thể là xin lễ. Có thể là tìm một linh mục hay một người trưởng thành trong đức tin để chia sẻ. Có thể là ngưng việc tự hành hạ mình bằng những kết luận đen tối. Có thể là đón nhận sự trợ giúp y khoa hay tâm lý khi cần, không coi đó là thiếu đức tin, nhưng là một phần của sự chăm sóc mà Chúa muốn dành cho mình qua con người. Tín thác không loại trừ những phương thế cụ thể. Tín thác làm cho ta dùng những phương thế ấy với một trái tim nương tựa vào Chúa chứ không chỉ vào con người.
Điều đẹp nhất nơi một linh hồn tín thác không phải là họ lúc nào cũng cảm thấy mạnh. Điều đẹp nhất là họ cho phép Chúa làm Chúa của đời mình. Họ ngừng cố kiểm soát mọi thứ. Họ ngừng bắt mình phải hiểu hết. Họ ngừng tự kết án mình vì không hoàn hảo. Họ trao. Họ chờ. Họ bám. Họ khóc trong tay Chúa thay vì chạy khỏi tay Người. Đó là vẻ đẹp rất sâu. Một vẻ đẹp mà thế gian không biết gọi tên. Nhưng trời biết.
Có những người trước đau khổ đã từng nghĩ sống đạo là chuyện của những lúc thuận tiện. Nhưng khi bão tới, họ mới hiểu đức tin không phải là đồ trang trí của đời sống, mà là nền móng. Không có Chúa, lòng người rã rất nhanh. Có Chúa, người ta vẫn run nhưng không gãy. Vẫn khóc nhưng không chết chìm. Vẫn đau nhưng không mất phương hướng hoàn toàn. Vẫn yếu nhưng không hoàn toàn tan tác. Vì ở tận cùng, họ biết có một Đấng lớn hơn đau khổ của họ. Có một Tình Yêu lớn hơn vết thương của họ. Có một tương lai vượt quá những gì mắt họ đang thấy.
Đôi khi ta xin Chúa cất khỏi mình mọi khổ đau, nhưng điều Chúa muốn trao trước tiên là chính Ngài. Vì nếu có Chúa mà còn đau, linh hồn vẫn có đường đi. Nhưng nếu không có Chúa mà có đủ mọi điều dễ chịu, linh hồn vẫn trống rỗng. Bình an thật không nằm ở việc đời mình có ít hay nhiều thập giá. Bình an thật nằm ở việc mình có Chúa trong thập giá hay không. Người nằm bên Chúa trên giường bệnh có thể bình an hơn người khỏe mạnh mà lòng trống rỗng. Người đang khóc dưới chân Thánh Giá có thể sống hơn người cười nói mà linh hồn chết lịm. Vì sự sống thật không chỉ được đo bằng nhịp tim hay hiệu suất, mà bằng mức độ linh hồn bám vào Thiên Chúa hằng sống.
Vậy nên, hỡi người đang đau khổ phần hồn cũng như phần xác, xin đừng ngã lòng. Xin đừng xấu hổ vì nước mắt. Xin đừng sợ sự mong manh của mình. Xin đừng nghĩ mình phải chờ hết đau rồi mới đến gần Chúa. Hãy đến bây giờ. Đến trong chính tình trạng hiện tại. Đến như mình là. Đến với trái tim mệt. Đến với thân xác rã rời. Đến với tâm trí rối loạn. Đến với đức tin bé nhỏ. Đến với những câu hỏi chưa có lời đáp. Đến với cả sự nghèo nàn. Và hãy đặt tất cả dưới chân Chúa Giêsu. Đừng giải quyết mọi thứ trước rồi mới trao. Hãy trao để được Người gìn giữ trong lúc mọi sự chưa được giải quyết.
Có thể bạn chưa làm được một sự phó thác lớn lao ngay hôm nay. Không sao. Hãy trao từng chút. Hôm nay trao nỗi sợ. Ngày mai trao cơn giận. Ngày kia trao mệt mỏi. Một lúc khác trao quá khứ. Một lúc khác nữa trao tương lai. Có những ngày chỉ trao được một tiếng nấc. Chúa cũng nhận. Có những ngày chỉ trao được bằng việc ngồi yên trước Nhà Tạm mà chẳng nói gì. Chúa cũng hiểu. Có những ngày chỉ đủ sức làm dấu thánh giá. Chúa vẫn thấy. Đừng chờ đến khi mình cầu nguyện thật hay mới cầu nguyện. Hãy cầu nguyện bằng cái mình đang có. Chính trong sự thật nghèo nàn đó, tình yêu gặp được tình yêu.
Rồi sẽ có lúc bạn hiểu rằng điều quý nhất Chúa ban cho bạn không hẳn là một đời không khổ, nhưng là một trái tim biết ở trong Ngài. Một tâm hồn dù đi qua thung lũng tối vẫn không còn hoảng loạn như xưa. Một cái nhìn đã bớt oán trách. Một sự dịu dàng đã được nhào nặn qua nước mắt. Một đức tin ít lời hơn nhưng thật hơn. Một sự bình an không dựa trên hoàn cảnh, nhưng trên lòng trung tín của Thiên Chúa. Và khi ấy, dù thân xác bạn còn giới hạn, dù đời bạn còn những chỗ chưa lành hẳn, bạn vẫn có thể sống như một người được nâng đỡ từ bên trong. Đó là ân sủng lớn.
Tôi muốn kết phần đầu của tác phẩm này bằng một lời rất đơn sơ nhưng xin bạn hãy giữ nó trong lòng như giữ một hạt mầm: Chúa không đòi bạn phải tự cứu mình. Chúa chỉ mời bạn ở lại trong tình yêu của Người. Bình an không đến từ việc bạn mạnh đến đâu, mà từ việc bạn để mình được yêu sâu đến đâu. Tín thác không bắt đầu bằng sức riêng, nhưng bằng việc chấp nhận rằng mình cần Chúa. Và chính giây phút một con người thật sự quỳ xuống trong nghèo nàn mà nói: “Lạy Chúa, con không còn biết bám vào đâu ngoài Ngài,” giây phút ấy, dù chưa có gì thay đổi bên ngoài, một phép lạ đã bắt đầu trong linh hồn rồi.
Lạy Chúa Giêsu, con tín thác vào Chúa.
Khi thân xác con đau, xin đừng để linh hồn con xa Ngài.
Khi tâm hồn con tối, xin đừng để con quên ánh sáng của Ngài.
Khi con muốn buông, xin giữ lấy tay con.
Khi con không hiểu, xin cho con vẫn tin.
Khi con không cảm được gì, xin cho con vẫn ở lại.
Khi con thấy mình nhỏ bé và bất lực, xin cho con nhớ rằng lòng thương xót Chúa lớn hơn tất cả.
Xin cho con bình an, không phải vì đời con đã hết sóng gió, nhưng vì giữa sóng gió, con biết mình đang ở trong bàn tay Chúa. Amen.
PHẦN HAI
Có những nỗi đau khi còn ở xa thì con người tưởng mình có thể chịu được, nhưng khi nó thật sự bước vào đời, người ta mới biết sức mình nhỏ đến đâu. Người đang khỏe rất khó hiểu được nỗi mệt của một người bệnh lâu ngày. Người đang được yêu thương rất khó hiểu được vực sâu của cô đơn. Người chưa từng bị phản bội rất khó hiểu được cảm giác tan lòng của một vết thương tinh thần. Người chưa từng đi qua mất mát lớn rất khó hiểu được khoảng trống của một ngôi nhà còn nguyên đồ đạc mà vắng một người thân. Và người chưa từng bị sợ hãi bóp nghẹt tim mình giữa đêm thì rất khó hiểu được thế nào là mở mắt ra mà đã thấy một khối nặng trong ngực.
Nhưng Thiên Chúa hiểu. Người không hiểu theo kiểu đứng ngoài nhìn vào. Người hiểu từ bên trong thân phận con người. Và chính vì thế, khi đi sâu vào những nỗi đau cụ thể nhất của kiếp người, ta không đi một mình. Ta đi với Chúa. Ta đi trong ánh sáng của Đấng đã đi vào tận cùng nỗi khổ của con người. Ta đi cùng một Đấng không cười chê sự yếu đuối, không nôn nóng trước sự chậm chạp của hành trình chữa lành, không ghét bỏ những giọt nước mắt, không thất vọng khi ta run rẩy. Chúa không yêu ta vì ta mạnh. Chúa yêu ta ngay trong lúc ta yếu nhất. Và đó là lý do vì sao người đau khổ vẫn còn có thể hy vọng.
Bệnh tật là một trong những thử thách rõ ràng nhất làm con người nhận ra mình không làm chủ đời mình. Khi thân xác bắt đầu đau, khi những bộ phận từng hoạt động bình thường nay trở nên nặng nề, khi một cơn đau nhỏ kéo dài thành sự mỏi mệt lớn, khi kết quả khám bệnh khiến lòng chùng xuống, khi toa thuốc dài hơn, khi các lần tái khám dày hơn, con người bắt đầu thấy mình như bị kéo khỏi nhịp sống quen thuộc để đi vào một thế giới khác. Trong thế giới ấy, thời gian không còn được tính bằng những dự định đẹp, mà bằng cơn đau, bằng giờ uống thuốc, bằng ngày chờ kết quả, bằng đêm ngủ được hay không ngủ được, bằng chuyện hôm nay cơ thể có dễ chịu hơn hôm qua một chút nào không. Người bệnh lâu ngày không chỉ đau ở chỗ bệnh. Họ đau vì mất tự do. Đau vì không còn làm được như trước. Đau vì cảm giác lệ thuộc. Đau vì đôi khi phải nhìn những người khác sống bình thường mà mình thì chỉ mong có một ngày đỡ đau hơn một chút.
Bệnh tật chạm vào lòng tự trọng của con người rất sâu. Có những người cả đời quen chăm sóc người khác, đến lúc bệnh phải để người khác chăm lại, họ thấy lòng mình tủi. Có những người quen làm trụ cột, đến lúc không gánh nổi nữa, họ thấy mình như hụt đi một phần giá trị. Có những người vốn mạnh mẽ, độc lập, nhanh nhẹn, nay phải chậm lại, phải nhờ cậy, phải nghe cơ thể mình ra lệnh, và điều đó làm họ đau không kém gì cơn đau thể lý. Có những người nhìn vào gương mà thấy khuôn mặt xanh hơn, dáng người khác đi, mắt sâu hơn, và họ đau cả vì hình ảnh của mình đang đổi khác. Có những người bệnh không chỉ vì thân xác suy kiệt, nhưng vì lòng họ không chấp nhận nổi sự suy kiệt ấy.
Chính trong những lúc ấy, một cuộc chiến thiêng liêng rất sâu bắt đầu. Người bệnh có thể đi theo hai hướng. Một là khép lại trong chua chát, coi bệnh tật như bản án, coi mình như một kẻ bị đời bỏ lại. Hai là học một cách rất chậm, rất đau, nhưng rất thật, để đặt sự bất lực của mình vào tay Chúa. Con đường thứ hai không dễ. Nó không phải là tự nhủ vài câu tích cực. Nó không phải là ép mình vui. Nó là một hành trình tập chấp nhận rằng thân xác mình hữu hạn, và chính trong sự hữu hạn ấy, Chúa vẫn không ngừng yêu mình. Nó là hành trình học nhìn cơ thể không còn như một công cụ để mình sai khiến, mà như một nơi mình phải chăm sóc, nâng niu, và dâng lên Chúa từng ngày. Nó là hành trình đi từ chống cự sang phó thác, từ gồng lên sang tựa vào, từ tuyệt vọng sang cầu xin.
Có những người bệnh rất khổ vì họ cứ so mình với ngày xưa. Ngày xưa mình khỏe hơn. Ngày xưa mình làm được nhiều hơn. Ngày xưa mình đi đây đó, làm việc, phục vụ, cười nói, thức khuya dậy sớm mà vẫn không sao. Còn bây giờ thì sao. Mọi thứ như bị thu nhỏ lại. Nhưng sống mãi bằng nỗi tiếc nuối quá khứ sẽ làm bệnh nhân đau thêm một tầng nữa. Có những giai đoạn trong đời, Chúa không mời ta làm được như trước. Người mời ta sống thánh trong giới hạn hiện tại. Và đó cũng là một ơn gọi. Một người biết kết hiệp sự yếu đau của mình với Thánh Giá Chúa mỗi ngày là một người đang sống một ơn gọi rất sâu. Không phải ơn gọi hoạt động mạnh mẽ, nhưng là ơn gọi làm của lễ. Không phải ơn gọi xuất hiện, nhưng là ơn gọi âm thầm. Không phải ơn gọi được người đời nhìn thấy, nhưng là ơn gọi rất sáng trước mặt trời.
Có những đêm bệnh tật làm người ta không ngủ được. Căn phòng im, đồng hồ chạy, thuốc có đó, nước có đó, nhưng giấc ngủ không đến. Thân xác nặng, tâm trí lại càng nặng hơn. Chính trong những đêm ấy, ma quỷ hay gieo những ý nghĩ đen tối. Rằng đời mình không còn ích gì. Rằng mình chỉ làm khổ người thân. Rằng mình sẽ chẳng khá hơn đâu. Rằng tương lai chỉ còn một màu xám. Những người không trải qua những đêm như vậy sẽ khó hiểu được một đêm dài có thể bào mòn đức tin đến mức nào. Nhưng cũng chính ở đó, một lời nguyện rất đơn sơ có thể cứu linh hồn khỏi bị bóng tối nuốt mất. Không cần dài. Chỉ cần thật. “Lạy Chúa, xin ở với con.” “Lạy Chúa Giêsu, con tín thác vào Chúa.” “Lạy Mẹ Maria, xin giữ con trong đêm nay.” Có khi chỉ bám lấy một câu như thế trong nhiều giờ. Nhưng chính việc bám ấy làm cho đêm không còn hoàn toàn thuộc về bóng tối nữa.
Cô đơn là một nỗi đau khác, rất sâu và rất dai. Có những người cô đơn vì ở một mình. Có những người cô đơn ngay trong gia đình mình. Có những người xung quanh đầy người mà vẫn không có ai hiểu. Có những người nói chuyện cả ngày với biết bao người, nhưng khi đêm xuống, họ không biết gọi cho ai để nói thật lòng mình. Có những người cô đơn vì đã mất người thân. Có những người cô đơn vì không còn được ai lắng nghe. Có những người cô đơn vì họ mang trong lòng những điều quá sâu nên không biết phải nói thế nào. Có những người cô đơn vì đã bị tổn thương quá nhiều nên không dám tin thêm một ai. Cô đơn là khi ta hiện diện giữa đời mà không cảm thấy mình thật sự được đón nhận. Là khi tim mình đầy tiếng nói mà không có chỗ nào đủ an toàn để mở ra.
Nỗi cô đơn làm tâm hồn héo rất chậm. Nó không giết ngay. Nó làm người ta mòn dần. Người cô đơn lâu ngày dễ mất cảm hứng sống. Dễ chán nản. Dễ để cho bóng tối tưởng tượng phát triển. Dễ nhầm lẫn giữa việc sống tĩnh lặng và việc bị bỏ rơi. Dễ nghĩ rằng đời mình chẳng còn ai cần. Dễ rơi vào cảm giác vô hình. Và khi một người bắt đầu tin rằng mình vô hình, họ sẽ dần dần rút lui khỏi thế giới, rút lui khỏi tương quan, rút lui cả khỏi chính phần đẹp nhất của mình.
Điều đầu tiên phải nói với người cô đơn là: nỗi cô đơn của bạn không làm bạn kém giá trị. Nỗi cô đơn không phải bằng chứng rằng bạn không đáng được yêu. Không phải vì hôm nay không có ai thực sự hiểu bạn mà bạn trở nên vô nghĩa. Giá trị của bạn không đến từ số người ở quanh bạn, nhưng từ tình yêu của Thiên Chúa dành cho bạn. Con người có thể không nhìn thấy bạn, nhưng Chúa thấy. Con người có thể nghe bạn mà không hiểu, nhưng Chúa hiểu. Con người có thể bận rộn, hời hợt, thay đổi, nhưng Chúa không đổi. Có một cái nhìn của Chúa đặt trên bạn sâu hơn tất cả mọi cái nhìn của trần gian. Và một khi linh hồn tin thật điều đó, nó bắt đầu không còn tuyệt vọng vì thiếu thốn con người như trước nữa.
Điều kế tiếp là người cô đơn phải học phân biệt giữa cô tịch cứu độ và cô đơn hủy hoại. Có một thứ cô tịch thánh, nơi linh hồn ở một mình với Chúa và được nuôi dưỡng. Nhưng có một thứ cô đơn tối, nơi linh hồn khép kín và tự nuốt lấy mình. Để không rơi vào thứ cô đơn thứ hai, con người cần can đảm mở ra ít nhất một chút. Có thể là với Chúa trước. Có thể là với một người đáng tin. Có thể là bằng việc viết ra. Có thể là bằng một lời thú nhận đơn sơ: “Con đang rất cô đơn.” Thừa nhận nỗi cô đơn không làm nó lớn thêm. Thừa nhận là mở một cánh cửa cho ân sủng và cho tương quan. Nhiều người cứ cố làm như mình ổn, để rồi cô đơn bên trong trở thành một căn bệnh âm thầm. Nhưng khi một người dám sống thật, họ bắt đầu bước ra khỏi chiếc vỏ của mình.
Rồi còn tổn thương. Nỗi đau do tổn thương có thể còn dai hơn bệnh tật, vì thân xác có khi lành được, nhưng một lời nói, một cú phản bội, một sự bỏ rơi, một lần bị sỉ nhục có thể ở lại rất lâu trong lòng người. Có những người đã trưởng thành, đã đi qua nhiều năm, nhưng chỉ cần chạm lại đúng vết thương cũ là lòng lại đau như mới hôm qua. Có những người từng tin rất thật rồi bị phản bội, từ đó họ sống trong ngờ vực. Có những người từng trao tim mình rồi bị chà đạp, từ đó họ không dám yêu nữa. Có những người lớn lên trong sự lạnh lùng, chì chiết, áp đặt, nên mang theo một vết nứt sâu về giá trị bản thân. Có những người sống suốt tuổi trẻ chỉ để đi tìm sự công nhận vì trong lòng họ có một khoảng trống từ rất lâu.
Tổn thương nguy hiểm ở chỗ nó không chỉ làm đau quá khứ, mà nó còn làm méo cái nhìn về hiện tại. Người bị phản bội dễ nghi ngờ cả người vô tội. Người từng bị chê bai dễ nghĩ mình chẳng đáng giá. Người từng bị bỏ rơi dễ hoảng sợ trước mọi khoảng cách. Người từng bị áp chế dễ phản ứng quá mạnh với những chuyện nhỏ. Vết thương không chỉ nằm yên. Nó nói. Nó giải thích thế giới. Nó định nghĩa con người. Nó làm cho ta nhìn đời bằng màu của máu cũ. Và nếu không để Chúa chữa lành, ta sẽ cứ sống theo phản xạ của vết thương mãi.
Chữa lành tổn thương không phải là quên sạch. Cũng không phải là giả vờ như chưa từng có gì xảy ra. Chữa lành là đưa vết thương ra khỏi bóng tối và đặt nó vào trong ánh sáng Chúa. Là ngừng để vết thương làm chủ căn tính của mình. Là thôi gọi mình bằng tên của điều người khác đã làm với mình. Bạn không phải là người bị bỏ. Bạn không phải là người bị phản bội. Bạn không phải là người thất bại. Bạn không phải là điều tồi tệ người ta từng nói về bạn. Bạn là người được Thiên Chúa yêu. Từ điểm đó, việc chữa lành mới bắt đầu thật sự.
Nhưng chữa lành thường rất chậm. Chậm đến mức nhiều người nản. Hôm nay cầu nguyện rồi, mai vẫn còn đau. Đã tha thứ rồi mà ký ức vẫn quay lại. Đã cố mở lòng rồi mà vẫn sợ. Đã cố tin rồi mà vẫn bất an. Nhưng tiến trình chữa lành của Chúa thường không phải là xóa sạch ký ức, mà là làm cho ký ức không còn quyền nuốt chửng mình. Ký ức vẫn còn đó, nhưng không còn cai trị hiện tại. Vết sẹo vẫn còn đó, nhưng không còn chảy máu. Người ta nhớ, nhưng không còn sụp đổ mỗi lần nhớ. Người ta biết chuyện đã xảy ra, nhưng không còn để nó định nghĩa trọn cuộc đời mình. Đó là ơn lớn.
Sợ hãi là một bóng khác thường đi sát với đau khổ. Sợ bệnh nặng thêm. Sợ ngày mai. Sợ tiền bạc không đủ. Sợ phải đối diện với kết quả xấu. Sợ mình không vượt qua nổi. Sợ người thân rời xa. Sợ chết. Sợ sống tiếp. Sợ một biến cố lặp lại. Sợ mất kiểm soát. Có những nỗi sợ hợp lý. Nhưng có những nỗi sợ khi đã đi quá xa, nó biến thành xiềng xích. Nó làm ta không còn sống ở hiện tại. Nó kéo tim mình chạy trước tới những điều chưa xảy ra. Nó làm cho những chuyện còn chưa đến đã lấy mất bình an của hôm nay.
Người sống trong sợ hãi lâu ngày rất mệt. Vì sợ không chỉ là một ý nghĩ. Nó là một sức nặng trên toàn thân. Nó làm tim đập nhanh, ngực nặng, đầu căng, tay lạnh, bụng thắt lại. Nó làm người ta phản ứng quá mức. Nó làm mọi chuyện trở nên nguy hiểm hơn trong nhận thức của mình. Nó làm người ta khó cầu nguyện, vì tâm trí cứ quay như cối xay. Và rồi người ta mệt vì chính việc sợ nữa.
Con đường chữa lành nỗi sợ không bắt đầu bằng việc bảo mình đừng sợ nữa. Nói như thế quá dễ. Người đang sợ thật sự không thể chỉ bật công tắc mà bình an được. Con đường bắt đầu bằng việc gọi đúng tên nỗi sợ. “Con đang sợ mất người thân.” “Con đang sợ bệnh của con xấu đi.” “Con đang sợ mình không còn tương lai.” “Con đang sợ không ai ở lại với con.” Khi gọi đúng tên, ta đã làm một việc rất quan trọng: đưa nỗi sợ từ đám mây mù mịt thành một điều cụ thể để dâng cho Chúa. Sau đó, từng bước một, ta học nói với Chúa điều này: “Con sợ thật. Nhưng nỗi sợ này không lớn hơn Ngài.”
Có những lúc bình an không đến từ việc ta đã hết sợ, nhưng từ việc ta ngừng chiến đấu một mình với nỗi sợ. Ta nói với Chúa, với Mẹ Maria, với một người đồng hành thiêng liêng, với một người thân đáng tin. Ta thôi nhốt nỗi sợ trong lòng. Ta đem nó ra ánh sáng. Ta học thở chậm. Học đọc một kinh thật chậm. Học ngồi yên trước Thánh Giá. Học không tin ngay mọi ý nghĩ đen tối đang chạy trong đầu. Học hỏi lại: điều gì là thật, điều gì là tưởng tượng. Học nhắc lòng rằng Thiên Chúa đang ở đây, trong giây phút này. Không phải trong viễn cảnh mà mình đang hoảng loạn dựng lên, nhưng ở đây, với hơi thở hiện tại này.
Mất mát là nỗi đau khác gần như ai rồi cũng phải chạm tới. Mất một người thân. Mất một mối tương quan. Mất sức khỏe. Mất tuổi trẻ. Mất công việc. Mất giấc mơ. Mất vị trí từng làm mình tự hào. Mất một điều tưởng như luôn có. Mất mát tạo ra một khoảng trống rất đặc biệt. Nó không chỉ lấy đi một điều gì đó. Nó làm đời sống phải tổ chức lại quanh một sự vắng mặt. Người mất người thân không chỉ đau lúc tiễn biệt. Họ đau trong từng thói quen cũ bị bỏ trống. Một chiếc ghế trống. Một bữa ăn thiếu người. Một tiếng chuông điện thoại không còn vang. Một món đồ còn đó nhưng chủ nó đã đi. Một căn phòng vẫn nguyên mà không còn hơi người. Mất mát làm ta hiểu thế nào là sự im lặng có hình khối.
Nhiều người đau khổ vì họ cố đi thật nhanh qua đau buồn. Họ nghĩ phải mạnh, phải chóng ổn, phải sớm trở lại như cũ. Nhưng có những mất mát không thể đi qua bằng vội vàng. Đau buồn cũng cần được sống. Không phải để chìm mãi trong đó, nhưng để không chối bỏ sự thật rằng tim mình đang mất một phần. Người khóc thương không phải là người yếu. Nhiều khi đó là người đang sống thật với tình yêu. Có yêu thì mới đau. Có gắn bó thì mới mất. Có quý thì mới tiếc. Đừng xấu hổ vì mình đang buồn lâu. Đừng xấu hổ vì có những ngày tưởng đã ổn rồi mà bỗng đau lại. Nỗi đau mất mát không đi theo đường thẳng. Nó lên xuống, quay lại, lặng đi, rồi chạm lại. Nhưng nếu đi với Chúa, nó sẽ dần dần được nâng đỡ.
Một trong những bước quan trọng nhất của người đau khổ là học đừng tự cô lập mình khỏi ân sủng. Vì đau quá, nhiều người đóng luôn cánh cửa nhận ơn. Họ không còn muốn nghe điều tốt. Không muốn gặp người thương mình. Không muốn mở Kinh Thánh. Không muốn cầu nguyện. Không muốn đến nhà thờ. Họ nghĩ mình không còn khả năng đón gì nữa. Nhưng chính lúc đó, điều phải làm không phải là ép mình làm thật nhiều việc đạo đức, mà là giữ một sợi dây nhỏ không đứt. Dù rất nhỏ. Một kinh Lạy Cha. Một dấu thánh giá. Một lần nhìn lên Thánh Giá. Một câu “xin cứu con.” Một buổi ngồi yên trước Nhà Tạm. Một bản thánh ca mở thật khẽ. Một câu Tin Mừng dán bên đầu giường. Chỉ cần sợi dây chưa đứt, lòng thương xót vẫn đang có đường đi vào.
Con đường từng bước để tâm hồn học phó thác mà bình an không phải là con đường của những cú nhảy vọt. Nó là con đường của những chuyển động nhỏ nhưng thật. Bước đầu tiên là dám nhìn nhận mình đau. Không chối. Không tô hồng. Không gồng làm người mạnh. Chỉ đơn sơ nhìn nhận: con đang đau. Bước thứ hai là đem cái đau ấy đến trước mặt Chúa như nó là. Không sửa cho đẹp. Không thêm lời đạo đức cho đúng chuẩn. Chỉ là thật. “Lạy Chúa, con đau vì bệnh này.” “Con đau vì người đó.” “Con đau vì nỗi sợ.” “Con đau vì mất mát.” Bước thứ ba là ở lại. Không bỏ đi khi chưa thấy gì. Không kết luận rằng cầu nguyện vô ích chỉ vì mình chưa được an ủi ngay. Bước thứ tư là trao từng phần. Hôm nay trao một nỗi sợ. Mai trao một ký ức. Mốt trao một cơn giận. Rồi cứ thế. Bước thứ năm là học nhận lấy những nâng đỡ cụ thể Chúa gửi qua con người, qua Bí tích, qua Lời Chúa, qua sự chăm sóc y khoa, qua tình thương của người khác. Bước thứ sáu là lập lại, ngày này qua ngày khác, dù có cảm xúc hay không. Vì phó thác không phải một lần là xong. Phó thác là nhịp sống.
Có người sẽ hỏi: vậy bao giờ mới bình an. Câu trả lời thường không phải là một ngày nào đó đột nhiên mọi nỗi đau biến mất. Bình an đến khi ta ngừng đòi đời phải theo ý mình mới chịu sống. Bình an đến khi ta thôi bắt Chúa phải làm theo giờ giấc của mình. Bình an đến khi ta chấp nhận mình là thụ tạo, là người được giữ gìn chứ không phải người tự giữ mình. Bình an đến khi ta không còn bấu víu tuyệt đối vào những thứ mong manh. Bình an đến khi giữa đau đớn, lòng ta vẫn còn có một hướng quay lên trời. Bình an đến khi nước mắt không còn là tiếng kêu không lối thoát, nhưng trở thành lời nguyện. Bình an đến khi thập giá không còn chỉ là sự trừng phạt trong mắt mình, nhưng là nơi mình được kết hiệp với Chúa Giêsu.
Có những người sau một thời gian đau khổ bắt đầu thấy trong lòng mình có một độ lặng mới. Họ không nói lớn về nó. Người ngoài cũng khó nhận ra. Nhưng chính họ biết. Họ bớt hoảng loạn hơn trước một biến cố. Họ ít trách móc hơn. Họ cầu nguyện thật hơn. Họ trân trọng những điều nhỏ hơn. Họ bớt cần kiểm soát hơn. Họ dễ khóc hơn nhưng cũng dễ mềm hơn. Họ không còn xem mình là trung tâm của thế giới nữa. Họ thấy lòng mình nghèo hơn, nhưng cũng mở hơn. Đó là dấu chỉ của một linh hồn đang học phó thác. Không phải thành công theo cách người đời hiểu, nhưng đang được đổi mới từ bên trong.
Và rồi tới một lúc, người ta sẽ hiểu rằng phó thác không làm mình mất gì cả ngoài sự căng thẳng của cái tôi muốn làm Chúa. Phó thác không làm mình yếu hơn. Nó giải thoát mình khỏi gánh nặng phải tự cứu mình. Nó không làm mình thụ động. Nó làm mình hành động trong bình an hơn. Người phó thác vẫn đi khám bệnh, vẫn uống thuốc, vẫn tìm cách chữa lành, vẫn nói chuyện, vẫn làm việc cần làm. Nhưng họ không còn đặt nền đời mình trên những thứ ấy. Nền đời họ là Chúa. Và chính vì nền ở đúng chỗ, họ đi qua mọi chuyện đỡ gãy hơn.
Hỡi người đang đau bệnh, đang cô đơn, đang tổn thương, đang sợ hãi, đang mất mát, xin đừng nghĩ mình phải tự mình leo ra khỏi vực sâu rồi mới đáng đến với Chúa. Hãy đến ngay trong vực sâu. Chính ở đó Chúa chờ. Người không chê vùng tối của bạn. Người không sợ những mảnh vỡ của bạn. Người không rút lui trước những cơn hoảng loạn, những ký ức xấu, những đêm thức trắng, những cơn đau không gọi tên được. Người ở đó. Và Người đủ hiền lành để không bẻ gãy cây lau bị giập, đủ thương xót để không dập tắt tim đèn leo lét, đủ quyền năng để làm nảy sinh bình an ở nơi tưởng như chỉ còn tro tàn.
Có thể hôm nay bạn chưa thấy được gì nhiều. Không sao. Chỉ cần còn một điều này: đừng buông tay khỏi Chúa. Dù tay bạn yếu. Dù tay bạn run. Dù bạn chỉ chạm được rất khẽ. Chỉ cần đừng buông. Vì nhiều khi ơn cứu độ không bắt đầu từ sức nắm của ta, mà từ bàn tay Chúa không buông ta ra.
Lạy Chúa Giêsu,
khi bệnh tật làm thân xác con mỏi mòn, xin cho con biết tựa đầu vào Ngài.
Khi cô đơn làm lòng con lạnh, xin cho con cảm được sự hiện diện âm thầm của Ngài.
Khi những tổn thương cũ làm tim con đau lại, xin đừng để con sống dưới quyền của vết thương, nhưng dưới ánh sáng tình yêu Chúa.
Khi sợ hãi kéo tới như sóng lớn, xin cho con nhớ rằng Ngài đang ở trên thuyền đời con.
Khi mất mát làm con nghẹn thở, xin cho con biết khóc trong vòng tay Chúa chứ không gục ngã ngoài tuyệt vọng.
Xin dạy con từng bước nhỏ để phó thác.
Xin dạy con ở lại.
Xin dạy con trao từng ngày, từng nỗi đau, từng ký ức, từng đêm dài.
Xin cho tâm hồn con được bình an, không phải vì mọi sự đã ổn, nhưng vì con biết mình đang ở trong tay Chúa.
Amen.
PHẦN BA
Có những thử thách không làm thân xác chảy máu, nhưng làm linh hồn mỏi lả từng ngày. Có những giai đoạn con người không còn đau theo kiểu ồn ào nữa, nhưng đau trong một sự lặng rất sâu. Đó là khi người ta vẫn cầu nguyện mà không cảm được gì. Vẫn đi lễ mà lòng khô như đất cháy. Vẫn đọc Kinh Thánh mà những lời từng làm mình rung động nay như rơi xuống một mặt nước không gợn sóng. Vẫn quỳ đó, vẫn gọi tên Chúa đó, vẫn trung thành giữ những việc đạo đức đó, mà bên trong lại không thấy ánh sáng, không thấy an ủi, không thấy gì rõ ràng. Có những người chưa từng đi qua giai đoạn ấy sẽ rất dễ nghĩ rằng người đó đang sa sút đức tin, đang nguội lạnh, đang có vấn đề thiêng liêng. Nhưng không hẳn vậy. Có những linh hồn không hề bỏ Chúa, chỉ là họ đang đi qua một đêm tối.
Đêm tối đức tin là một trong những đau khổ sâu nhất, vì nó chạm vào chính tương quan nền tảng của linh hồn với Thiên Chúa. Người đau thân xác còn có thể nói: tôi biết mình đau ở đâu. Người bị tổn thương tình cảm còn có thể gọi tên nguyên nhân. Nhưng người đi qua đêm tối đức tin nhiều khi không biết phải giải thích thế nào. Họ chỉ thấy như trời đóng lại. Như những lời cầu nguyện của mình không chạm tới đâu. Như Chúa vẫn là một Danh Thánh rất thiêng, rất đáng tôn thờ, nhưng lại đang ở xa đến mức lòng họ không với tới được. Điều làm họ khổ không phải chỉ là không được an ủi. Điều làm họ khổ là cảm giác như mình đang gọi mà không được đáp. Như mình đang gõ vào một cánh cửa không mở. Như mình đang chờ một ánh mắt từ trời, nhưng trời lặng.
Và sự im lặng ấy đau hơn người ta tưởng rất nhiều. Bởi vì có những nỗi đau khác, con người còn có thể kể với nhau, còn có thể chia sẻ, còn có thể than khóc mà được đồng cảm. Nhưng nỗi đau thiêng liêng thì thường rất khó nói. Nói ra sợ bị cho là thiếu đức tin. Nói ra sợ người khác nghĩ mình nguội lạnh. Nói ra sợ chính mình cũng hoang mang hơn. Cho nên nhiều linh hồn mang nỗi khô khan ấy trong âm thầm. Họ vẫn tiếp tục sống đạo bên ngoài. Vẫn tham dự phụng vụ. Vẫn làm việc bổn phận. Vẫn đọc kinh, lần chuỗi, giữ nề nếp. Nhưng bên trong là một sa mạc. Một sa mạc mà ở đó, họ không còn cảm thấy những dòng nước ngọt của an ủi chảy qua nữa.
Điều đầu tiên phải nói thật rõ là: sự im lặng của Chúa không luôn luôn có nghĩa là Chúa vắng mặt. Và việc không cảm được Chúa không có nghĩa là Chúa không ở đó. Có những lúc Thiên Chúa hoạt động sâu nhất chính khi Người dường như im lặng nhất. Có những lúc Người không cho linh hồn sống bằng cảm giác nữa, nhưng mời họ bước sang một tầng khác của đức tin: tin mà không thấy, yêu mà không được vuốt ve, trung thành mà không được trả bằng cảm xúc ngọt ngào. Đó là một cuộc trưởng thành rất đau, nhưng rất thật. Vì khi còn được an ủi, linh hồn dễ cầu nguyện bằng sự ngọt ngào. Nhưng khi an ủi bị rút đi, linh hồn bắt đầu phải trả lời một câu hỏi thầm lặng: con có còn ở lại với Ta chỉ vì Ta là Ta, hay con chỉ ở lại vì con được dễ chịu khi ở với Ta.
Có những người hoảng sợ khi đời sống thiêng liêng của mình bỗng khô. Họ cố tìm lại cảm giác cũ. Cố làm thêm thật nhiều việc đạo đức. Cố thay đổi giờ kinh, cách cầu nguyện, bài hát, thói quen, nơi chốn, với hy vọng sẽ tìm lại được sự sốt sắng trước đây. Nhưng càng cố níu giữ cảm giác, họ càng mệt. Vì điều Chúa đang làm không phải là mời họ đi tìm lại những rung động cũ. Điều Người đang làm có thể là thanh luyện tình yêu của họ. Khi một người yêu Chúa mà chỉ biết yêu trong lúc được an ủi, tình yêu ấy còn trẻ. Khi một người vẫn yêu Chúa dù lòng khô, trí tối, hồn nặng, lời cầu nguyện nghèo nàn, mà vẫn ở lại, vẫn quỳ xuống, vẫn thưa “xin vâng,” tình yêu ấy bắt đầu chín.
Đêm tối đức tin có một nét rất đau là nó làm người ta nghi ngờ chính mình. Người ta tự hỏi: có phải mình đã sai ở đâu không. Có phải mình sống lỗi phạm gì mà Chúa xa mình. Có phải mình chỉ đang giả tạo trong đời sống thiêng liêng. Có phải đức tin của mình vốn chưa thật. Có phải tất cả chỉ là thói quen trống rỗng. Có những người quay về lục xét mình liên tục, như thể phải tìm ra một nguyên nhân cụ thể mới chịu được sự khô khan này. Dĩ nhiên, linh hồn luôn cần xét mình và hoán cải. Nhưng không phải mọi sa mạc nội tâm đều là hình phạt. Không phải mọi sự im lặng của Chúa đều là án phạt. Có những sa mạc là nơi hẹn hò. Có những khoảng lặng là nơi thanh luyện. Có những đêm tối là nơi Chúa dạy linh hồn đi sâu vào cốt lõi của đức tin.
Hãy nhớ hình ảnh của Chúa Giêsu trong Vườn Cây Dầu. Ngay chính Con Thiên Chúa làm người cũng đã đi qua sự hấp hối thiêng liêng. Người đã cầu nguyện đến đổ mồ hôi máu. Người đã xin: “Nếu có thể, xin cất chén này.” Người đã cảm nếm sự cô quạnh khi những người thân tín nhất ngủ quên. Và trên Thập Giá, Người đã cất tiếng kêu từ tận cùng: “Lạy Thiên Chúa, sao Ngài bỏ con?” Câu kêu ấy không phải là mất đức tin. Đó là đức tin đi vào tận cùng của đêm tối. Đó là lời của một trái tim tan nát nhưng vẫn hướng về Cha. Và vì thế, bất cứ ai đi qua giai đoạn tưởng như Chúa lặng im cũng có thể hiểu rằng mình không đi trên một con đường lạ. Chính Chúa Giêsu đã đi qua con đường đó trước.
Có một cơn cám dỗ rất mạnh trong đêm tối đức tin: bỏ cầu nguyện. Vì người ta lý luận rằng nếu cầu nguyện mà cũng chẳng thấy gì, thì cầu để làm gì. Nếu xin mãi mà hoàn cảnh vẫn không đổi, thì xin nữa làm gì. Nếu Chúa cứ im lặng, thì nói nữa làm gì. Đây là cơn cám dỗ rất thật. Và chính ở đây, linh hồn phải học một bài học quyết định: cầu nguyện không chỉ là để cảm thấy được nâng đỡ; cầu nguyện trước hết là để ở lại trong tương quan. Có những ngày, cầu nguyện không đem lại cho ta cảm giác gì rõ rệt, nhưng nó giữ ta khỏi rời bỏ Chúa. Có những ngày, lời kinh như khô rang trên môi, nhưng chính lời kinh khô rang ấy lại là sợi chỉ nối linh hồn với trời. Có những ngày, người ta chẳng nhận được an ủi nào, nhưng việc họ vẫn quỳ xuống chính là một tuyên xưng đức tin rất mạnh.
Một linh hồn đứng vững giữa thử thách không phải là linh hồn lúc nào cũng hiểu mọi sự. Cũng không phải linh hồn không bao giờ mệt. Linh hồn đứng vững là linh hồn biết bám khi không còn thấy. Biết ở lại khi không còn được chiều theo cảm xúc. Biết giữ một ngọn đèn nhỏ khi đêm quá dài. Có những ngày đứng vững chỉ có nghĩa là đọc được một kinh Lạy Cha chậm rãi. Có những ngày đứng vững chỉ là không bỏ lễ Chúa Nhật. Có những ngày đứng vững là ngồi trước Nhà Tạm mười phút mà chẳng biết nói gì. Có những ngày đứng vững là không để mình trôi theo những kết luận đen tối về Chúa. Có những ngày đứng vững là nói trong thẳm sâu: “Con chưa hiểu, nhưng con không bỏ Ngài.”
Có một vẻ đẹp rất lớn nơi linh hồn tiếp tục trung thành trong lúc không được an ủi. Người ngoài không thấy. Có khi chính linh hồn ấy cũng không thấy. Họ tưởng đời sống thiêng liêng của mình đang đi xuống. Họ tưởng mình vô ích. Họ tưởng lời cầu nguyện của mình nghèo nàn quá, nhạt quá, chẳng có giá trị gì. Nhưng trên trời, đó có thể là những giờ cầu nguyện tinh ròng nhất. Vì khi không còn hương vị ngọt ngào nâng đỡ, linh hồn đang dâng cho Chúa một tình yêu không pha trộn lợi ích cảm xúc. Họ không ở lại vì được vui. Họ ở lại vì Chúa xứng đáng. Đó là tình yêu trưởng thành.
Cảm giác cầu nguyện mà không được nhậm lời là một nỗi đau nữa rất sâu. Có những người đã xin cho bệnh tình của mình hoặc của người thân. Xin suốt. Xin tha thiết. Xin bằng nước mắt. Xin trong lễ, trong giờ chầu, trong chuỗi Mân Côi, trong những đêm thức trắng. Nhưng rồi bệnh vẫn kéo dài. Người thân vẫn ra đi. Hoàn cảnh vẫn không đổi. Cánh cửa mình xin mở vẫn cứ đóng. Và từ đó, lòng người bắt đầu lung lay: Chúa có nghe không. Chúa có thực sự quan tâm không. Hay lời cầu nguyện của mình không đủ mạnh. Hay mình không xứng đáng. Hay đức tin mình quá nhỏ.
Những câu hỏi ấy không phải xấu. Nhiều khi chúng phát sinh từ một trái tim rất thật. Nhưng nếu không được đặt trong ánh sáng của đức tin, chúng sẽ kéo linh hồn vào nghi ngờ. Chúng ta phải học một sự thật rất khó chấp nhận: Thiên Chúa luôn nghe lời cầu nguyện, nhưng không phải lúc nào Người cũng trả lời theo điều ta xin, theo cách ta muốn, hoặc theo thời điểm ta chờ. Điều này rất đau. Rất khó. Và không ai nên nói điều đó với giọng lạnh lùng hay lý thuyết. Vì trước một người vừa mất người thân dù đã cầu xin rất nhiều, trước một bệnh nhân đã khấn nguyện tha thiết mà vẫn chưa được chữa lành, mọi lời nói phải đi bằng lòng thương xót, chứ không phải bằng sự giải thích dễ dãi.
Nhưng vẫn phải nói điều này: không được nhậm lời theo cách mình muốn không có nghĩa là Chúa bỏ rơi mình. Có những lời cầu xin được trả lời bằng một con đường khác. Có những ơn ta xin bị trì hoãn vì lòng ta chưa sẵn sàng. Có những điều ta xin, nếu được ngay, có thể không cứu linh hồn ta sâu bằng điều Chúa đang muốn làm. Có những lúc Chúa không cất đau khổ đi vì Người đang dùng chính đau khổ ấy để làm nảy ra một điều lớn hơn trong ta: lòng tín thác, sự khiêm nhường, sự kết hiệp với Thập Giá, sự thanh luyện, sự tự do khỏi cái tôi muốn kiểm soát. Không phải vì đau khổ tự nó là tốt, nhưng vì trong tay Chúa, ngay cả điều đau cũng có thể trở thành nơi của ơn cứu độ.
Một linh hồn trưởng thành dần dần sẽ đi từ kiểu cầu nguyện chỉ biết xin đổi hoàn cảnh sang kiểu cầu nguyện sâu hơn: xin Chúa hiện diện trong hoàn cảnh. Ban đầu ta xin: “Lạy Chúa, xin cất điều này đi.” Và điều đó không sai. Chúa muốn ta nói thật những ước muốn của mình. Nhưng rồi qua thời gian, khi đức tin được thanh luyện, ta bắt đầu biết xin: “Nếu Ngài chưa cất đi, xin ở với con trong đó.” “Nếu chén này chưa thể qua, xin ban cho con sức để uống với Ngài.” “Nếu con còn phải đi trong đêm tối, xin đừng để con đi ngoài tay Ngài.” Đó là những lời nguyện của một linh hồn đã thôi mặc cả với Chúa và bắt đầu ở lại với Chúa.
Sự im lặng của Chúa cũng có thể là nơi phơi bày những chỗ bám víu sâu kín trong lòng ta. Khi còn được an ủi, ta dễ tưởng mình yêu Chúa trọn. Nhưng khi an ủi bị rút đi, ta mới thấy mình đã bám vào cảm giác nhiều đến đâu. Khi lời cầu xin không được đáp theo ý ta, ta mới thấy mình muốn điều mình xin hơn chính Chúa đến mức nào. Khi mọi nâng đỡ bên ngoài bớt đi, ta mới thấy lòng ta nghèo hay giàu thật sự. Đêm tối không chỉ làm ta đau; nó còn làm lộ ta ra. Nhưng sự lộ ra ấy không phải để Chúa nhục mạ ta. Là để Người chữa. Người không phơi bày để kết án. Người phơi bày để thanh luyện.
Có những ngày, linh hồn thấy mình chẳng còn lời nào nữa. Những kinh quen cũng không muốn đọc. Những câu đạo đức nghe như xa lạ. Khi ấy, cách đứng vững không phải là cố tạo ra một điều gì lớn lao, mà là giữ sự đơn sơ. Có thể chỉ cần ngồi lặng và thở cùng Danh Chúa. Hít vào: “Lạy Chúa Giêsu.” Thở ra: “Con tín thác vào Chúa.” Hoặc chỉ lặp lại chậm rãi một câu Thánh Vịnh: “Chúa là mục tử chăn dắt tôi.” “Linh hồn tôi nghỉ yên bên Chúa.” “Tôi vẫn cậy trông nơi Ngài.” Những lời ngắn ấy giống như hòn sỏi nhỏ trong tay người sắp chìm. Nó không làm biển lặng ngay, nhưng giúp họ nhớ rằng mình vẫn còn một điểm bám.
Cũng có những khi đứng vững nghĩa là chấp nhận sự nghèo của mình trước mặt Chúa. Nhiều người đau vì thấy mình cầu nguyện dở quá, chia trí quá, khô quá. Nhưng có khi chính sự nghèo ấy lại đẹp. Một người đến với Chúa không bằng những lời hoa mỹ, nhưng bằng một tâm hồn chẳng còn gì để khoe, chỉ còn sự trống rỗng thật sự. Một người ngồi trước Chúa mà chỉ biết nói: “Con không biết cầu nguyện sao cho đúng nữa.” Một người chỉ còn biết úp mặt xuống mà khóc. Một người chỉ còn biết ngồi yên trong sự mỏi mệt. Tất cả những điều đó, nếu được dâng với sự thật, đều có giá trị lớn. Chúa không yêu bài cầu nguyện đẹp hơn người cầu nguyện thật.
Đêm tối đức tin còn làm người ta phải học từ bỏ cảm giác được kiểm soát đời sống thiêng liêng. Có những lúc ta muốn đo sự gần gũi với Chúa bằng cảm xúc của mình. Hôm nay sốt sắng, vậy là gần Chúa. Hôm nay khô khan, vậy là xa Chúa. Nhưng đời sống thiêng liêng không đơn giản như vậy. Có những ngày cảm xúc rất mạnh mà linh hồn chưa chắc đã thật sự lớn lên. Có những ngày khô khan đến đau mà linh hồn lại đang được đào rất sâu. Vấn đề không phải hôm nay con cảm thấy gì, mà là hôm nay con có ở lại với Chúa không. Có trung thành không. Có vâng phục không. Có còn mở lòng không. Có còn tín thác không. Những câu trả lời ấy mới cho thấy linh hồn đang đi về đâu.
Một trong những điều giúp linh hồn đứng vững là nhớ lại những dấu chân của Chúa trong quá khứ. Khi đêm tối quá dày, ta rất dễ quên những lần Chúa đã từng cứu, từng nâng, từng an ủi, từng mở đường. Ta chỉ nhìn thấy hiện tại khô cằn mà tưởng như cả hành trình chưa từng có ánh sáng. Không. Hãy nhớ lại. Nhớ những lần Chúa đã kéo ta lên. Nhớ những lần Lời Chúa đã chạm tới tim mình. Nhớ những lúc tưởng không qua nổi mà rồi đã qua. Nhớ những lần Bí tích đã nuôi dưỡng mình. Nhớ những người Chúa đã gửi đến để đỡ mình. Nhớ những giây phút mình từng biết rất rõ rằng Chúa là thật. Không phải để sống bằng hoài niệm, nhưng כדי lòng mình đừng tuyệt vọng trong hiện tại. Đấng đã từng trung tín không bỗng dưng thôi trung tín chỉ vì hôm nay ta không cảm thấy gì.
Có lúc Chúa cho phép một linh hồn đi qua đêm tối lâu hơn để họ học sự trần trụi trước mặt Người. Không còn nấp sau vai trò. Không còn nấp sau thành công thiêng liêng. Không còn nấp sau hình ảnh đạo đức. Chỉ còn con người thật. Mỏng manh thật. Nghèo thật. Bất lực thật. Và chính nơi đó, linh hồn bắt đầu biết Chúa không phải như một ý niệm, mà như nền tảng duy nhất. Nhiều người chỉ biết mình cần Chúa trong lý trí. Nhưng chỉ người đi qua đêm tối mới biết cần Chúa bằng toàn bộ sự hiện hữu. Cần như người sắp chìm cần không khí. Cần như đất khô cần nước. Cần như đứa trẻ lạc cần bàn tay cha. Cần không còn là một ý đẹp. Cần trở thành sự thật xé lòng. Và chính sự thật ấy mở ra một tương quan sâu chưa từng có.
Cách một linh hồn vẫn đứng vững giữa thử thách không nằm ở việc họ có nhiều kỹ thuật thiêng liêng hay không, nhưng ở vài điều đơn sơ mà bền. Một là đừng bỏ các Bí tích. Có những ngày đi lễ chẳng cảm được gì, nhưng Thánh Thể vẫn là lương thực thật. Có những ngày đi xưng tội chỉ nói được ít, nhưng ân sủng vẫn chảy. Hai là giữ một giờ cầu nguyện tối thiểu, dù ngắn. Không vì hiệu quả cảm xúc, nhưng vì sự trung thành. Ba là đừng ở một mình hoàn toàn với những bóng tối nội tâm nếu chúng trở nên quá nặng; hãy tìm một linh mục, một người đồng hành trưởng thành, một người có đức tin sâu và kín đáo. Bốn là chăm sóc cả thân xác, vì mệt mỏi, thiếu ngủ, kiệt sức cũng làm đêm tối thêm đặc. Năm là đừng vội kết luận về Chúa trong những ngày tâm hồn mình đang ở đáy. Khi biển động, đừng viết bản án về trời.
Sự đứng vững còn là biết chấp nhận rằng có những câu hỏi mình sẽ chưa có câu trả lời ngay. Tại sao Chúa im. Tại sao lời xin không được nhậm. Tại sao biến cố ấy xảy ra. Tại sao mình phải đi con đường này. Có khi nếu cứ đòi biết hết, linh hồn sẽ mệt lả. Không phải vì câu hỏi không quan trọng, nhưng vì thời điểm này chưa phải lúc của lời giải thích, mà là lúc của sự bám giữ. Có những đoạn đời, đức tin không phải là cầm trong tay một bản đồ rõ ràng, nhưng là đi trong sương mù với bàn tay đặt trong tay Chúa. Không thấy đường hết, nhưng biết Ai đang dẫn. Không hiểu hết, nhưng biết Mình không đi một mình.
Có những linh hồn sau khi đi qua đêm tối, họ không trở lại giống như trước. Và đó là điều tốt. Họ không còn hồn nhiên theo kiểu nông nữa. Không còn nói những câu dễ dãi về đau khổ nữa. Không còn đánh giá đời sống thiêng liêng bằng cảm xúc bề mặt nữa. Họ sâu hơn. Họ dịu hơn. Họ kính sợ mầu nhiệm hơn. Họ ít nói về mình hơn, nhiều hơn về lòng thương xót. Họ không còn sốt sắng kiểu ồn ào, nhưng cháy một ngọn lửa âm ỉ mà bền. Đó là thứ đức tin đã được nung qua đêm.
Nếu hôm nay bạn đang ở trong một giai đoạn mà Chúa im lặng, xin đừng nghĩ rằng đời sống thiêng liêng của bạn đã kết thúc. Có thể đây chỉ là lúc nó đang đi vào tầng sâu hơn. Nếu hôm nay bạn cầu nguyện mà thấy khô, xin đừng bỏ cầu nguyện. Nếu hôm nay bạn xin mãi mà chưa được nhậm theo cách bạn muốn, xin đừng kết luận rằng Chúa không nghe. Nếu hôm nay bạn thấy như mình đứng trước một bầu trời đóng kín, xin hãy nhớ rằng nhiều cánh cửa ân sủng vẫn đang mở ở tầng sâu mà bạn chưa thấy. Đức tin không luôn là được thấy tay Chúa làm việc. Nhiều khi đức tin là dám tin ngay cả khi tay ấy đang ẩn đi.
Và nếu bạn hỏi phải làm gì ngay bây giờ, thì có lẽ chỉ cần làm điều này: ở lại. Ở lại với Chúa. Ở lại trong Hội Thánh. Ở lại trong lời kinh đơn sơ. Ở lại dưới chân Thánh Giá. Ở lại dù không cảm được gì. Ở lại dù không có câu trả lời. Ở lại dù hồn mệt. Vì có những chiến thắng lớn nhất của linh hồn không phải là bay lên trong sáng láng, mà là không rời khỏi tình yêu trong đêm tối.
Đêm rồi sẽ qua. Có thể không theo giờ bạn muốn. Có thể không theo cách bạn chờ. Nhưng đêm không có tiếng nói cuối cùng. Tiếng nói cuối cùng là của Đấng đã bước ra khỏi mồ. Tiếng nói cuối cùng là của Tình Yêu không bị bóng tối nuốt mất. Tiếng nói cuối cùng là của Chúa Phục Sinh. Và người đã ở lại với Người trong đêm, dù chỉ bằng một tia đức tin rất nhỏ, sẽ không bị thất vọng.
Lạy Chúa Giêsu,
khi con đi trong đêm tối đức tin, xin đừng để con bỏ chạy khỏi Ngài.
Khi lời cầu nguyện của con khô khan, xin cho con còn lòng trung thành.
Khi Chúa im lặng, xin cho con nhớ rằng sự im lặng ấy không phải là bỏ rơi.
Khi con xin mà chưa được nhậm theo ý con, xin thanh luyện trái tim con để biết tìm chính Chúa hơn là chỉ tìm ơn Chúa.
Khi con mỏi mệt, xin cho con biết ở lại.
Khi con hoang mang, xin cho con đừng kết luận về Chúa bằng cảm xúc nhất thời của mình.
Khi con không còn ánh sáng, xin cho con giữ lấy một tia tín thác nhỏ.
Và khi con không biết phải làm gì hơn, xin cho con biết ngồi yên dưới chân Thánh Giá, ở lại trong tình yêu Ngài.
Amen.
PHẦN BỐN
Có những lúc con người chỉ muốn thoát khỏi đau khổ càng nhanh càng tốt, và đó là một ước muốn rất tự nhiên. Không ai yêu đau khổ vì chính nó. Không ai bình thường lại đi tìm bệnh tật, mất mát, tổn thương, nước mắt. Chúa cũng không dựng nên con người để họ nghiền nát nhau trong đau đớn. Đau khổ tự nó không phải là điều đẹp. Nó là một phần của thân phận bị thương tích bởi tội lỗi, bởi giới hạn, bởi sự mong manh của kiếp người. Nhưng điều lạ lùng của đức tin Kitô giáo là ở chỗ này: Thiên Chúa không chỉ đứng ngoài đau khổ để nói những lời an ủi. Người đi vào trong đó. Và khi Người đi vào, đau khổ không còn là một ngõ cụt hoàn toàn nữa. Trong bàn tay Chúa, ngay cả điều làm ta quỵ ngã cũng có thể trở thành nơi phát sinh ơn cứu độ.
Đó là điều rất khó hiểu nếu chỉ nhìn bằng lý trí tự nhiên. Người ta dễ chấp nhận một Thiên Chúa quyền năng, một Thiên Chúa làm phép lạ, một Thiên Chúa chiến thắng. Nhưng một Thiên Chúa chịu đóng đinh thì vượt quá suy nghĩ thông thường. Tại sao Con Thiên Chúa lại cứu nhân loại bằng Thập Giá. Tại sao không phải bằng một quyền lực áp đảo. Tại sao lại chọn con đường bị khước từ, bị nghiền nát, bị sỉ nhục, bị treo lên giữa trời đất trong đau đớn và trần trụi. Chính ở đó mầu nhiệm lớn nhất mở ra: Thiên Chúa đã không cứu con người bằng cách đứng ngoài nỗi khổ của họ, nhưng bằng cách mang lấy nỗi khổ ấy trong chính thân mình Người. Từ đó, đau khổ không còn chỉ là nơi của bóng tối. Nó trở thành nơi Thiên Chúa đã đi qua. Trở thành nơi có dấu chân của Chúa Giêsu. Trở thành nơi mà nếu con người biết kết hiệp với Người, thì chính những gì làm họ đau lại có thể sinh hoa trái thiêng liêng.
Nói như thế không có nghĩa là tô hồng đau khổ. Không có nghĩa là bảo người bệnh cứ vui vì được đau. Không có nghĩa là bảo người bị tổn thương phải xem vết thương như một món quà ngay tức khắc. Không. Hội Thánh không dạy ta yêu đau khổ vì đau khổ. Hội Thánh dạy ta yêu Chúa trong đau khổ, và vì yêu Chúa mà biết dâng đau khổ ấy cho Người. Khác nhau rất xa. Nếu không có Chúa, đau khổ rất dễ trở thành phi lý. Nhưng khi được kết hiệp với Thập Giá Chúa, nó bắt đầu mang một ý nghĩa vượt quá chính nó. Nó không còn chỉ làm hao mòn, mà còn có thể thanh luyện. Nó không còn chỉ làm mất mát, mà còn có thể sinh ích cho linh hồn mình và cho người khác.
Có lẽ đây là chỗ nhiều người chưa đi sâu tới. Người ta thường nghĩ việc dâng đau khổ chỉ là một cách nói đạo đức. Nhưng thật ra, đó là một hành vi đức tin rất mạnh. Khi một người đang đau mà thưa với Chúa: “Lạy Chúa, con xin dâng cơn đau này kết hiệp với Thập Giá Chúa,” thì người ấy đang làm nhiều hơn là chịu đựng. Họ đang đưa đau khổ của mình vào trong hy lễ của Đức Kitô. Họ đang để cho nỗi đau riêng được nhập vào tình yêu cứu độ của Chúa. Họ đang từ chỗ bị động trước khổ đau mà bước sang chỗ sống khổ đau ấy như một của lễ. Họ không còn chỉ là nạn nhân của hoàn cảnh. Họ trở thành người hiến dâng.
Hiến dâng là một từ rất sâu. Có những người cả đời nói về Chúa, phục vụ Chúa, nhưng chỉ đến khi đau họ mới thực sự biết thế nào là hiến dâng. Khi còn khỏe, hiến dâng thường mang hình thức của hoạt động, của phục vụ, của dấn thân. Nhưng khi đau, nhất là khi không còn làm được gì nhiều, linh hồn học một kiểu hiến dâng khác: hiến dâng bằng chịu đựng trong tình yêu, bằng phó thác trong nước mắt, bằng kết hiệp với Chúa trong yếu đuối, bằng chấp nhận để cho đời mình bị bẻ ra mà không nổi loạn. Đó là một bàn thờ rất âm thầm. Không có tiếng nhạc. Không có ánh đèn. Không có ai vỗ tay. Nhưng trước mặt trời, đó có thể là một hy lễ rất quý.
Có những đau khổ làm người ta bị tước mất khả năng làm việc lớn. Nhưng không ai bị tước mất khả năng yêu. Và chính ở đây, người đau khổ có thể trở nên rất phong nhiêu. Một bệnh nhân nằm giường mà dâng từng cơn đau cho Chúa để cầu nguyện cho con cái, cho gia đình, cho những người tội lỗi, cho các linh mục, cho Hội Thánh, cho những linh hồn đang tuyệt vọng, người ấy không vô ích chút nào. Một người mẹ đang chịu đựng bệnh tật mà dâng sự yếu đuối của mình để xin Chúa giữ gìn gia đình khỏi chia rẽ, người ấy đang thi hành một sứ mạng rất lớn. Một người bị hiểu lầm, bị phản bội, bị cô đơn, nhưng không biến nỗi đau ấy thành độc tố, trái lại dâng nó lên Chúa để cầu nguyện cho chính những người đã làm mình đau, người ấy đang bước vào chiều sâu của Thập Giá.
Thập Giá Chúa Giêsu không chỉ là biểu tượng để nhìn. Thập Giá là con đường để bước vào. Nghĩa là người Kitô hữu không chỉ đứng xa chiêm ngắm Chúa đau khổ, nhưng được mời gọi mang lấy thập giá của mình mà theo Người. Điều đó nghe rất quen, nhưng để sống nó thì không hề dễ. Vì thập giá thật không phải là một ý tưởng đẹp. Thập giá thật là phần trái ý, phần đau, phần bị giới hạn, phần không theo kế hoạch, phần làm mình phải chết đi từng chút. Thập giá thật là người thân khó tính mà mình phải kiên nhẫn yêu. Là căn bệnh kéo dài mà mình phải chịu đựng trong tín thác. Là sự cô đơn không được lấp đầy ngay. Là vết thương chưa lành hẳn. Là nỗi buồn không dễ gọi tên. Là trách nhiệm nặng trên vai. Là một đoạn đời mình không chọn nhưng phải đi qua. Và chính ở đó, lời mời gọi của Chúa vang lên: con có muốn đi với Ta không, không chỉ trên núi hiển dung, mà cả trên đồi Canvê không.
Kết hiệp đau khổ của mình với Thập Giá Chúa không phải là một cảm xúc cao siêu. Nó bắt đầu bằng những lời rất nhỏ và rất thật. Khi cơn đau đến, thay vì chỉ co lại trong phản ứng tự nhiên, linh hồn có thể tập thưa: “Lạy Chúa, con xin dâng cơn đau này cho Ngài.” Khi bị hiểu lầm, thay vì nuôi giận dữ suốt ngày, ta có thể nói: “Lạy Chúa, con xin hiệp sự đau này với nỗi đau Chúa từng bị xét đoán bất công.” Khi cô đơn, ta có thể thưa: “Lạy Chúa, con xin hiệp sự trống vắng này với giờ Chúa ở Vườn Cây Dầu khi các môn đệ ngủ quên.” Khi bệnh tật khiến thân xác mỏi mòn, ta có thể thưa: “Lạy Chúa, con xin hiệp sự yếu đuối này với thân xác bị đánh đòn của Ngài.” Những lời ấy không xóa đau ngay. Nhưng chúng đổi hướng của đau. Chúng đưa đau khổ từ chỗ khép kín trong cái tôi sang chỗ mở ra trong tương quan với Đấng Cứu Thế.
Có một sự khác biệt rất lớn giữa đau khổ bị nuốt vào trong bản thân và đau khổ được dâng lên. Khi nỗi đau chỉ xoay quanh cái tôi, nó dễ làm tim mình đắng. Nó làm ta tự thương thân quá mức. Nó làm ta chỉ nhìn thấy mình là trung tâm của vết thương. Nhưng khi nỗi đau được nâng lên như của lễ, một không gian mới mở ra. Ta vẫn đau, nhưng không còn bị đau nuốt mất hoàn toàn. Ta biết rằng cơn đau này, giọt nước mắt này, đêm mất ngủ này, sự bất lực này, nếu được trao cho Chúa, sẽ không hoang phí. Không một điều gì trong đời người được đặt vào tay Chúa mà vô ích.
Nhiều vị thánh đã sống điều này một cách rất sâu. Các ngài không phải là những con người không biết đau. Trái lại, nhiều vị đau rất nhiều, cả phần xác lẫn phần hồn. Nhưng điều làm các ngài khác là các ngài không để khổ đau chỉ còn là gánh nặng vô nghĩa. Các ngài biến nó thành lời cầu nguyện, thành của lễ, thành hiệp thông. Và chính nhờ thế, các ngài trở thành nguồn ánh sáng cho người khác. Không phải vì các ngài giải thích được mọi mầu nhiệm đau khổ, nhưng vì các ngài đã yêu trong đau khổ.
Có một kiểu đau khổ làm người ta nhỏ lại, nghi kỵ, cay nghiệt, luôn quy mọi thứ về mình. Nhưng cũng có một kiểu đau khổ, khi đi qua với Chúa, lại mở rộng trái tim ra. Người từng đau thật sẽ biết thương người khác theo một cách khác. Họ không còn nói những câu nông cạn nữa. Họ không còn dễ kết luận về người đang yếu nữa. Họ không còn xem thường nước mắt người khác nữa. Họ hiểu cảm giác bị dồn vào chân tường. Họ biết thế nào là đêm dài. Họ biết có những người im lặng vì bên trong quá mệt. Họ biết có những nụ cười rất đau. Và chính vì đã đi qua như thế, họ trở thành chỗ tựa rất dịu dàng cho những ai đang vấp ngã.
Đó là một trong những ý nghĩa đẹp nhất của vết thương được cứu chuộc: từ chính chỗ mình từng rách, Chúa làm phát sinh lòng thương xót. Người không luôn xóa khỏi ta mọi ký ức đau đớn. Nhưng Người có thể thánh hóa nó. Để rồi chính những gì đã từng làm ta khóc lại trở thành cánh cửa cho ta bước vào nỗi đau của người khác mà không phán xét, không nôn nóng, không lên mặt, nhưng với một sự hiểu từ bên trong. Người từng bị bỏ rơi mà được Chúa chữa lành sẽ biết ở lại với người đang cô đơn. Người từng vật lộn với bệnh tật sẽ biết ngồi cạnh bệnh nhân khác mà không cần nói nhiều, chỉ cần hiện diện. Người từng đi qua khủng hoảng đức tin sẽ biết nâng đỡ ai đang ở trong sa mạc nội tâm mà không bắt họ phải “ổn ngay.” Người từng mất mát lớn sẽ biết đỡ một người đang tang chế bằng chính sự lặng thinh đầy yêu thương.
Nhiều khi người an ủi người khác tốt nhất không phải là người có nhiều lý thuyết nhất, mà là người đã từng đau mà không đánh mất lòng mình. Có một thứ thẩm quyền rất đặc biệt nơi những con người như thế. Khi họ nói “tôi hiểu,” lời đó có sức nặng. Khi họ ngồi xuống bên cạnh ai đang đau, sự hiện diện của họ có sức chữa lành. Khi họ cầu nguyện cho người khác, lời cầu của họ đi ra từ một trái tim đã được nung. Họ không còn thương người bằng sự thương hại từ trên cao, mà bằng sự hiệp thông. Không còn giúp người khác để thấy mình tốt, mà vì họ thật sự biết nỗi đau là gì. Và chính đó là lúc vết thương của họ không còn chỉ là quá khứ buồn, mà trở thành mạch nước cho người khác.
Nhưng để đi tới đó, linh hồn phải từ chối một cám dỗ rất mạnh: dùng đau khổ của mình như lý do để đóng kín, để trả đũa, để trở nên cứng cỏi lạnh lùng, để nghĩ mình có quyền làm người khác đau vì mình đã từng đau. Không. Đó là cách vết thương truyền độc. Có những người bị tổn thương nên đi làm tổn thương tiếp. Bị xem thường nên quay lại xem thường. Bị bỏ rơi nên sống bất tín và lạnh. Bị nghiền nát nên trở thành người nghiền nát kẻ khác. Đó là một chuỗi buồn của những vết thương không được cứu chuộc. Chúa không muốn thế. Chúa không muốn nỗi đau của bạn trở thành nguồn sinh ra thêm đau khổ. Chúa muốn nó được biến hình. Muốn từ chính nơi bạn từng bị đâm thâu, một dòng thương xót chảy ra.
Muốn như thế, người đau khổ phải học tha thứ. Tha thứ không có nghĩa là nói rằng điều xảy ra không sao. Cũng không có nghĩa là lập tức thấy nhẹ. Tha thứ là trao quyền xét xử tối hậu lại cho Chúa để tim mình không tiếp tục bị trói vào người đã làm mình đau. Tha thứ là không để vết thương làm chủ tương lai của mình. Tha thứ có thể rất chậm. Có khi phải tha thứ từng ngày. Có khi hôm nay mới tha được một chút, mai lại đau lại. Không sao. Tha thứ là hành trình. Nhưng nếu không bước vào hành trình ấy, vết thương sẽ mãi mưng mủ trong lòng. Còn khi bắt đầu tha thứ, dù rất yếu ớt, linh hồn đang mở cửa cho một thứ tự do lớn.
Cũng cần nói một điều rất quan trọng: dâng đau khổ không có nghĩa là từ chối những phương thế chữa lành cụ thể. Có người tưởng rằng nếu đã “dâng cho Chúa” thì không cần đi khám, không cần uống thuốc, không cần gặp chuyên gia, không cần chia sẻ, không cần đặt giới hạn lành mạnh. Điều đó không đúng. Chúa hành động qua nhiều con đường. Một người vừa dâng đau khổ cho Chúa vừa nghiêm túc chăm sóc thân xác và tâm hồn mình là người khôn ngoan. Đức tin không loại bỏ sự chăm sóc. Đức tin thánh hóa nó. Ta đi bác sĩ cũng với lòng tín thác. Ta tìm sự trợ giúp cũng với lòng tín thác. Ta đặt giới hạn để bảo vệ mình cũng với lòng tín thác. Vì Chúa không yêu sự tự hủy. Người yêu sự thật và sự sống.
Có những người khi đau không còn làm được những việc lớn nên thấy mình như vô dụng. Nhưng chính ở giai đoạn ấy, họ có thể bước vào một sứ vụ rất sâu mà trước kia chưa từng sống được: sứ vụ cầu thay. Một linh hồn đau khổ biết dâng mỗi ngày, mỗi cơn đau, mỗi nỗi sợ, mỗi mất mát, để cầu nguyện cho tha nhân, đang làm một công việc rất lớn trong nhiệm thể Chúa Kitô. Thế giới này được nâng đỡ không chỉ bởi những người làm được nhiều việc, mà còn bởi những người âm thầm dâng khổ đau trong hiệp thông với Chúa Giêsu. Có những cuộc hoán cải xảy ra nhờ những lời cầu như thế. Có những gia đình được giữ gìn nhờ những hy lễ âm thầm như thế. Có những linh hồn được cứu vào giờ cuối nhờ những của lễ rất âm thầm như thế.
Vì thế, đừng bao giờ nghĩ rằng cơn đau của bạn chỉ là gánh nặng. Nếu bạn trao nó cho Chúa, nó có thể trở thành lời chuyển cầu. Nếu bạn kết hiệp nó với Thập Giá, nó có thể trở thành nguồn ân sủng. Nếu bạn không để nó biến tim mình thành đá, nó có thể làm tim bạn giống Trái Tim Chúa hơn. Và đó là điều kỳ diệu. Thế gian nhìn người đau khổ như người bị lấy mất quá nhiều. Đức tin nhìn người đau khổ biết kết hiệp với Chúa như một kho tàng ẩn kín của Hội Thánh.
Làm sao để từ chính vết thương của mình trở thành nguồn an ủi cho người khác. Có lẽ không phải bằng việc nói nhiều trước. Nhưng bằng việc để Chúa thật sự đi qua vết thương ấy. Một vết thương chưa được đặt trước mặt Chúa thì dễ khiến ta phản ứng theo bản năng. Nhưng một vết thương đã được dâng lên, đã được khóc trước mặt Chúa, đã được chạm vào bởi ân sủng, sẽ dần dần trở nên mềm. Và khi đã mềm, nó biết ôm người khác. Có khi bạn chẳng cần kể hết câu chuyện của mình. Chỉ cần bạn hiện diện với một trái tim không xét đoán, người đối diện đã được an ủi rồi. Chỉ cần bạn biết ngồi yên bên cạnh người đau mà không ép họ phải mạnh lên ngay, bạn đã làm công việc của lòng thương xót rồi. Chỉ cần bạn biết lắng nghe mà không chen vào bằng những lời dạy khôn ngoan quá sớm, bạn đã trở thành khí cụ của Chúa rồi.
Có những người Chúa không cất khỏi họ hoàn toàn những dấu đinh, vì chính những dấu đinh ấy sẽ là ngôn ngữ sứ vụ của họ. Sau phục sinh, Chúa Giêsu vẫn mang dấu đinh. Điều đó thật sâu. Thân xác phục sinh vinh hiển vẫn không xóa đi mọi dấu thương tích, nhưng các dấu ấy không còn là dấu của thất bại. Chúng trở thành dấu của tình yêu đã chiến thắng. Đời chúng ta cũng vậy. Có thể bạn sẽ không trở lại “nguyên vẹn như chưa từng đau.” Nhưng trong Chúa, những vết thương của bạn có thể trở thành dấu chỉ của một tình yêu đã đi qua lửa mà không chết. Và chính vì thế, bạn có thể chạm tới những tâm hồn khác.
Có những người sau khi được Chúa gìn giữ qua đau khổ, họ không còn sống hời hợt như trước. Họ nói ít hơn, nhưng thật hơn. Họ thương sâu hơn. Họ cầu nguyện chậm hơn, nhưng chắc hơn. Họ không còn nôn nóng phải sửa người khác ngay. Họ biết chờ. Biết mang. Biết cảm. Biết đứng bên cạnh. Họ trở thành nơi người khác thấy mình được hiểu. Họ trở thành một khoảng dịu trong đời. Họ không cần làm gì ồn ào để thành chứng nhân. Chính cách họ mang vết thương đã được cứu chuộc đã là lời chứng.
Nếu hôm nay bạn vẫn còn đau, xin đừng vội nghĩ đến việc mình phải trở thành nguồn an ủi ngay. Trước hết, hãy để Chúa ôm vết thương của bạn đã. Hãy khóc đủ trước mặt Người. Hãy dâng đủ. Hãy ở lại đủ. Hãy cho phép lòng thương xót đi vào đủ. Rồi đến một ngày, rất tự nhiên thôi, bạn sẽ thấy mình bắt đầu có khả năng đỡ người khác bằng chính thứ dịu dàng mà bạn đã nhận được từ Chúa. Bạn không cần cố trở thành người đặc biệt. Chỉ cần để Chúa biến đổi nỗi đau của bạn. Phần còn lại, Người sẽ làm.
Có thể đây chính là một trong những nét đẹp nhất của đời Kitô hữu: không một giọt nước mắt nào phải chết vô ích nếu được đặt vào tay Chúa. Không một đêm tối nào phải trôi qua vô nghĩa nếu được hiệp cùng Thập Giá. Không một vết thương nào là vô dụng nếu nó được Chúa chạm vào. Có những bông hoa chỉ nở từ nơi đất đã từng bị xới tung. Có những dòng suối chỉ trào ra từ nơi đá bị đập vỡ. Có những con tim chỉ học yêu thật sau khi đã từng tan ra trong đau đớn. Và có những con người chỉ thật sự giống Chúa Giêsu khi họ mang trên mình dấu thương tích mà vẫn tiếp tục yêu.
Cho nên, hỡi người đang đau khổ, xin đừng khinh thường nỗi đau của mình, nhưng cũng đừng để nó làm vua trên đời mình. Hãy đem nó tới chân Thập Giá. Hãy thưa với Chúa rằng: “Con không hiểu hết, nhưng con xin dâng.” “Con không mạnh, nhưng con xin hiệp cùng Ngài.” “Con không biết đau này sẽ kéo dài bao lâu, nhưng xin đừng để nó hoang phí.” Hãy dâng từng cơn đau, từng đêm mất ngủ, từng lần bị hiểu lầm, từng lần nước mắt rơi, từng giới hạn làm mình tủi, từng ký ức còn nhói, từng lo âu chưa tan. Dâng từng chút thôi. Và rồi chính giữa hành trình ấy, bạn sẽ thấy đau khổ không còn chỉ là nơi lấy đi, mà còn là nơi Chúa âm thầm sinh ra một trái tim mới.
Lạy Chúa Giêsu chịu đóng đinh,
xin dạy con biết nhìn lên Thập Giá không chỉ bằng nước mắt, mà còn bằng đức tin.
Xin cho con hiểu rằng trong tay Chúa, không một đau khổ nào phải vô nghĩa.
Khi con bệnh tật, xin cho con biết hiệp cơn đau của con với thân xác bị đánh đòn của Ngài.
Khi con bị bỏ rơi, xin cho con hiệp nỗi cô đơn của con với giờ hấp hối của Ngài trong Vườn Cây Dầu.
Khi con bị hiểu lầm và xét đoán, xin cho con hiệp sự tủi nhục của con với phiên tòa bất công mà Ngài đã chịu.
Khi con mệt mỏi muốn buông, xin cho con nhớ rằng Ngài đã ngã xuống và vẫn đứng lên vì yêu con.
Xin dạy con biết dâng đau khổ của mình như của lễ.
Xin đừng để vết thương của con trở thành nguồn sinh thêm đau đớn cho người khác,
nhưng trở thành nơi lòng thương xót Chúa chảy qua.
Xin cho từ chính những chỗ con từng rách nát,
một sự dịu dàng mới được sinh ra,
một lòng cảm thông mới được lớn lên,
một khả năng an ủi mới được mở ra.
Xin cho con không phí một giọt nước mắt nào,
nhưng biết đặt tất cả vào trong Thánh Tâm Ngài.
Và khi con chưa hiểu gì cả,
xin cho con vẫn biết thưa:
Lạy Chúa, con xin hiệp đau khổ này với Thập Giá Ngài,
để yêu mến, để đền bù, để cầu thay, và để được biến đổi trong tình yêu.
Amen.
PHẦN NĂM
Sau những mùa đau khổ dài, con người thường không trở lại như trước. Có những người rất mong một ngày nào đó mình sẽ hoàn toàn giống lại con người cũ: khỏe như xưa, vui như xưa, nhẹ như xưa, cầu nguyện sốt sắng như xưa, nhìn cuộc đời trong veo như xưa. Nhưng phần lớn, hành trình thật không đi như thế. Sau đau khổ, người ta không trở về nguyên vẹn theo kiểu chưa từng bị đụng tới. Người ta mang theo những dấu vết. Có những vết sẹo trong trí nhớ. Có những khoảng lặng trong lòng. Có những giới hạn mới nơi thân xác. Có những chỗ yếu mà từ đây mình phải sống chung. Có những nỗi buồn không còn quá dữ, nhưng cũng không hoàn toàn biến mất. Và chính ở đây, một cuộc học khác bắt đầu: học phục hồi không phải bằng cách quay về y như cũ, nhưng bằng cách bước vào một con người mới, mềm hơn, thật hơn, sâu hơn, sống chậm hơn, và ở trong tay Chúa hơn.
Phục hồi nội tâm là một hành trình rất tinh tế. Nó không ồn ào như lúc khủng hoảng bùng lên. Nó diễn ra chậm, như một vết thương khép miệng dần từng chút. Có ngày ta tưởng mình đã khá, rồi một kỷ niệm cũ kéo về, một biến cố nhỏ chạm đúng điểm đau, thế là lòng lại nặng. Có ngày ta thấy bình an, rồi đêm xuống bỗng nhớ lại một điều, nước mắt lại chảy. Có ngày ta cầu nguyện rất sốt sắng, rồi hôm sau lại khô như cũ. Có ngày ta thấy mình đã tha thứ rồi, nhưng một câu nói nào đó làm vết thương cũ nhói lại. Điều đó không có nghĩa là ta đang đi lùi. Nó chỉ có nghĩa là chữa lành thật không diễn ra theo đường thẳng. Linh hồn không phục hồi như một cái máy sửa xong là chạy đều. Linh hồn hồi sinh như một mầm cây sau mùa bão: nó lớn chậm, có lúc chững lại, có lúc cong mình vì gió, nhưng nếu còn ở trong đất tốt và còn nhận được ánh sáng, nó vẫn đang sống.
Nhiều người tự làm mình khổ thêm vì nóng ruột với chính tiến trình chữa lành của mình. Họ trách mình: tại sao đã lâu rồi mà mình vẫn còn đau. Tại sao mình vẫn yếu thế. Tại sao mình vẫn còn sợ. Tại sao mình vẫn chưa nhẹ nhàng được như người khác. Tại sao chỉ một chuyện nhỏ cũng làm mình chao đảo. Nhưng chính sự nóng ruột đó lại làm linh hồn thêm căng thẳng. Có những vết thương chỉ lành khi ta ngừng giục nó phải lành ngay. Có những phần đổ vỡ chỉ được chữa khi ta biết kiên nhẫn với sự mong manh của mình. Chúa không chữa lành ta bằng sự sốt ruột. Người chữa ta bằng lòng thương xót, bằng thời gian, bằng ân sủng nhỏ mỗi ngày. Và vì thế, người muốn phục hồi thật sự phải học một thái độ rất quan trọng: dịu dàng với chính mình trong ánh sáng của Chúa.
Dịu dàng với chính mình không phải là nuông chiều sự yếu đuối. Cũng không phải là buông xuôi. Dịu dàng ở đây là không đánh mình bằng những lời kết án tàn nhẫn. Là biết nhìn vào giới hạn của mình mà không ghê tởm. Là chấp nhận rằng hôm nay mình đi chậm, nhưng vẫn đang đi. Là hiểu rằng có những ngày chỉ cần không bỏ cầu nguyện đã là một chiến thắng. Là biết rằng có những lúc mình không thể gượng bằng ý chí thuần túy, mà phải ngồi xuống thật sâu trong Chúa. Người nào cứ liên tục giận dữ với sự yếu đuối của mình thường sẽ kiệt sức rất nhanh. Còn người nào biết đem chính sự yếu đuối ấy tới trước mặt Chúa với lòng khiêm tốn, người đó bắt đầu sống trong sự thật. Và sự thật là nơi chữa lành bắt đầu.
Phục hồi nội tâm trước hết là học trở lại một nhịp sống bên trong. Đau khổ thường làm nhịp lòng bị rối. Có người sống trong lo âu, mọi thứ bên trong như luôn bị kéo căng. Có người sống trong u uất, mọi thứ bên trong như chìm xuống. Có người vừa lo vừa mệt, vừa muốn cố vừa không còn sức. Muốn phục hồi, ta phải học cách trở về với giây phút hiện tại trước mặt Chúa. Không phải hiện tại theo kiểu cắt đứt tương lai, nhưng là không để lòng mình bị tương lai nuốt mất. Có những người khổ rất nhiều không chỉ vì điều đang xảy ra, mà vì họ ôm cùng lúc quá nhiều giả định về ngày mai. Ngày mai nếu xấu hơn thì sao. Nếu bệnh trở nặng thì sao. Nếu không ai ở lại thì sao. Nếu mình lại sụp nữa thì sao. Những câu ấy hút hết bình an của hôm nay. Phục hồi nội tâm đòi hỏi một sự luyện tập âm thầm: khi lòng mình chạy đi quá xa, phải kéo nó trở lại trước mặt Chúa và nói, hôm nay con ở đây, hôm nay Chúa vẫn ở đây, hôm nay con chỉ xin đủ ơn cho ngày hôm nay.
Có lẽ một trong những điều quan trọng nhất để giữ bình an mỗi ngày là giữ một điểm hẹn đều đặn với Chúa. Không phải chỉ khi nào quá đau mới chạy đến. Nhưng là ngày nào cũng đến, dù lòng có khô hay không. Một giờ cầu nguyện nhỏ nhưng trung thành. Một đoạn Lời Chúa đọc chậm. Một chuỗi Mân Côi lần với nhịp thở. Một lúc ngồi yên trước Thánh Giá. Một lần đi lễ giữa tuần nếu có thể. Một câu nguyện tắt lặp lại trong ngày. Những điều ấy nhìn bề ngoài rất nhỏ, nhưng chính chúng giữ cho linh hồn không trôi. Bình an không thường đến như một đợt sóng lớn đổ vào một lần. Nó đến nhờ những mạch nước nhỏ chảy đều. Một linh hồn bỏ hẳn những mạch nước nhỏ ấy sẽ rất dễ khô cạn mà không biết vì sao.
Nhiều người chờ cho lòng yên rồi mới cầu nguyện. Nhưng thật ra phải cầu nguyện thì lòng mới yên dần. Cũng như người không thể nói mình sẽ đợi khỏe hẳn rồi mới ăn. Chính việc ăn mới nuôi sức khỏe. Linh hồn cũng thế. Có những ngày cầu nguyện không đem lại cảm giác gì rõ rệt. Nhưng nó vẫn nuôi. Vẫn giữ. Vẫn làm đất lòng không nứt thêm. Người phục hồi nội tâm không chờ cảm xúc thuận lợi mới đến với Chúa. Họ tập đến với Chúa như người ta tìm hơi thở, như tìm nước uống, như trở về nhà. Có những ngày vào cầu nguyện chỉ với một câu: “Lạy Chúa, con đây.” Chừng đó thôi cũng đủ mở cửa cho bình an bước vào.
Giữ bình an mỗi ngày còn là học chọn lọc những gì đi vào tâm hồn mình. Một người đang yếu nội tâm mà cứ để cho đầu óc ngập trong tin xấu, trong so sánh, trong tiếng ồn, trong những cuộc tranh cãi vô ích, trong những mối tương quan bào mòn, thì khó mà bình an. Có những lúc để phục hồi, ta phải can đảm bớt đi nhiều thứ. Bớt tiếp xúc với điều làm lòng rối. Bớt để mình bị kéo vào những câu chuyện làm kiệt sức. Bớt sống trong so sánh với đời người khác. Bớt chứng minh bản thân. Bớt phải trả lời tất cả mọi người. Bớt mang hết mọi chuyện vào lòng. Có những cắt giảm như thế không phải là ích kỷ. Đó là một cách gìn giữ khu vườn nội tâm để nó kịp hồi sinh.
Có người đau khổ lâu ngày rồi sinh ra một thói quen sống trong căng thẳng. Đến mức khi không còn vấn đề gì lớn, họ vẫn không biết nghỉ bên trong. Họ quen với việc lo, quen với việc cảnh giác, quen với việc chuẩn bị cho điều xấu. Cho nên dù hoàn cảnh đã dịu hơn, lòng họ vẫn chưa dịu. Với những người như thế, phục hồi nội tâm có nghĩa là học nghỉ trong Chúa. Không phải lười biếng, nhưng là thôi không mang thế giới trên vai mình. Thôi không cư xử như thể chỉ cần mình lỏng một chút là mọi sự sẽ sụp. Thôi làm cứu tinh của mọi chuyện. Thôi tự cho rằng mình phải lo hết, xử hết, giữ hết. Chúa không giao cho ta vị trí của Người. Có những thứ ta phải làm, nhưng có rất nhiều thứ ta phải trao. Và chỉ khi trao, tim mới bắt đầu nhẹ.
Sống những ngày còn lại với một trái tim nhẹ hơn không có nghĩa là mọi gánh nặng biến mất. Có nghĩa là ta không còn mang chúng như trước. Trước đây ta mang trong đơn độc, bây giờ ta mang trong hiệp thông với Chúa. Trước đây ta mang với hoảng sợ, bây giờ ta mang với phó thác hơn. Trước đây ta mang và nghĩ rằng nếu mình không giữ thì tất cả sẽ rơi. Bây giờ ta biết có một Bàn Tay lớn hơn đang giữ cùng mình. Chính sự chuyển đổi đó làm tim nhẹ. Không phải vì cây thập giá nhỏ đi, nhưng vì vai mình không còn một mình dưới cây thập giá ấy.
Một linh hồn phục hồi dần dần sẽ học quý những điều rất nhỏ. Vì sau đau khổ, người ta hiểu đời không được giữ bởi những thứ hào nhoáng, mà bởi những ân huệ âm thầm. Một buổi sáng không quá nặng nề. Một chén trà ấm. Một đêm ngủ được hơn mọi hôm. Một lời hỏi thăm thật lòng. Một Thánh lễ đi qua trong bình an. Một cơn đau dịu đi. Một đoạn Kinh Thánh chạm tới tim. Một tia nắng trên sân. Một bữa cơm ăn được. Một người ngồi cạnh mà không cần nói nhiều. Một ngày không có biến động lớn. Những điều ấy trước kia có thể bị xem là nhỏ quá. Nhưng với người đã đi qua đêm, chúng là ánh sáng. Và chính lòng biết ơn với những điều nhỏ ấy giữ cho bình an ở lại.
Biết ơn là một phương thuốc rất sâu cho nội tâm, nhưng không phải kiểu biết ơn ép buộc. Không phải nhắm mắt trước đau đớn mà nói mọi sự đều tốt. Không. Biết ơn ở đây là nhìn thẳng vào thực tế còn rất nhiều điều chưa ổn, mà vẫn nhận ra Chúa chưa ngừng ban. Chưa ngừng nâng. Chưa ngừng để lại những dấu hôn nhỏ của lòng thương xót. Người phục hồi nội tâm là người tập thấy lại những dấu ấy. Khi một người chỉ chăm chăm vào điều thiếu, lòng họ sẽ nặng mãi. Khi họ bắt đầu thấy cả điều còn lại, cả điều đang được giữ, cả điều vẫn đang nảy mầm, một nguồn bình an mới được khơi lên.
Một điều nữa rất cần để giữ bình an mỗi ngày là biết tha thứ cho chính mình. Có những người đã đi qua đau khổ nhưng không nhẹ được vì họ vẫn tự kết án. Họ trách mình đã yếu, đã quyết định sai, đã không thấy trước, đã tin nhầm người, đã không bảo vệ được bản thân, đã không giữ được người mình thương, đã không đủ giỏi, không đủ đạo đức, không đủ mạnh. Họ quay đi quay lại trong những câu “giá như.” Giá như ngày ấy mình khác đi. Giá như mình nhận ra sớm hơn. Giá như mình không dại. Giá như mình cầu nguyện nhiều hơn. Giá như. Những câu ấy cứa tim rất sâu. Nhưng sống mãi trong “giá như” là giam mình trong nhà tù của quá khứ. Có một lúc, linh hồn phải quỳ xuống trước mặt Chúa và nói: con không sửa lại được quá khứ nữa, xin thương xót con, xin ôm lấy phần con đã sai, phần con đã yếu, phần con đã không biết, và xin dạy con bước tiếp. Tha thứ cho chính mình không phải là phủi sạch trách nhiệm, mà là để lòng thương xót có tiếng nói cuối cùng thay cho sự tự kết án.
Người sống bình an hơn mỗi ngày cũng là người học chấp nhận giới hạn. Không phải chấp nhận trong chán nản, nhưng trong sự thật. Có những điều trước đây mình làm được, giờ không làm nổi nữa. Có những tốc độ trước đây hợp với mình, giờ không còn hợp. Có những mối bận tâm trước đây mình theo được, giờ phải buông. Có những bổn phận mình phải nhờ người khác đỡ cùng. Có những nỗi yếu mình phải mang lâu dài. Sự trưởng thành thiêng liêng không nằm ở việc phủ nhận những điều ấy, nhưng ở việc sống chúng trước mặt Chúa mà không đánh mất phẩm giá. Giới hạn không làm ta kém được yêu hơn. Trái lại, nhiều khi chính trong giới hạn, ta học sống như thụ tạo, như người con, như người được chăm sóc, chứ không chỉ là người chăm sóc. Và đó là một bài học khiêm nhường rất đẹp.
Có khi để trái tim nhẹ hơn, ta phải học buông những câu hỏi không thể trả lời hết. Tại sao chuyện ấy xảy ra. Tại sao Chúa cho phép. Tại sao người ấy đổi thay. Tại sao mình phải mang điều này. Tại sao, tại sao, tại sao. Có những câu hỏi chính đáng. Nhưng có những câu hỏi nếu cứ giữ quá chặt sẽ làm tim mình không nghỉ được. Có lúc không phải vì ta đã hiểu nên bình an. Nhưng vì ta thôi bắt mình phải hiểu hết ngay bây giờ. Ta để cho câu trả lời nằm trong tay Chúa. Ta mang câu hỏi ấy vào cầu nguyện thay vì mang nó như đá tảng trên ngực. Sự buông này không phải đầu hàng bóng tối. Nó là một hành vi phó thác rất sâu.
Sống những ngày còn lại với một trái tim nhẹ hơn cũng có nghĩa là học sống đơn sơ hơn. Sau đau khổ, nhiều người nhận ra mình không cần nhiều như tưởng. Không cần phải luôn thắng. Không cần phải được mọi người công nhận. Không cần phải giải thích mình cho tất cả. Không cần phải chạy theo hết mọi cơ hội. Không cần phải giữ mãi những tương quan làm mình hao mòn. Không cần phải ôm hết mọi trách nhiệm để chứng tỏ mình quan trọng. Một trái tim đã được thanh luyện dần dần chọn điều gì thật sự nuôi sự sống. Chọn sự thật hơn vẻ bề ngoài. Chọn chiều sâu hơn náo động. Chọn cầu nguyện hơn tranh cãi. Chọn hiện diện hơn phô trương. Chọn tình yêu thật hơn những mối bận tâm làm mình lạc mất Chúa.
Một điều rất đẹp nơi người đang phục hồi là họ bắt đầu nhận ra rằng bình an không phải một chiến công của riêng mình, mà là hoa trái của sự ở lại trong Chúa. Càng cố tạo bình an bằng sức riêng, người ta càng căng. Càng để mình ở trong Chúa, bình an càng lớn lên như hơi thở. Vì bình an của Kitô hữu không phải là thành quả của việc kiểm soát cuộc sống thật giỏi. Bình an là ân huệ dành cho người biết mình thuộc về ai. Biết rằng dù hôm nay còn mong manh, mình không rơi khỏi tay Chúa. Biết rằng dù con đường phía trước chưa rõ, mình không đi ngoài ánh mắt Người. Biết rằng dù trái tim mình đôi khi vẫn chao, nền đá dưới chân mình không chao.
Có những ngày sự bình an rất nhỏ. Chỉ là hôm nay mình không hoảng như hôm qua. Chỉ là hôm nay mình biết dừng lại để cầu nguyện thay vì để lo lắng cuốn đi. Chỉ là hôm nay mình đỡ tự trách hơn. Chỉ là hôm nay mình đủ can đảm xin giúp đỡ. Chỉ là hôm nay mình nhớ cảm ơn một điều nhỏ. Chỉ là hôm nay mình không để ký ức xấu cai trị trọn ngày. Chỉ là hôm nay mình nói với Chúa nhiều hơn nói với nỗi sợ. Đừng coi thường những bước nhỏ ấy. Đời sống thiêng liêng được dệt từ những điều rất nhỏ mà bền. Chính những bước nhỏ ấy, lập lại mỗi ngày, làm cho cả một đời người dần dần đổi khác.
Có lẽ một dấu chỉ rõ nhất cho thấy nội tâm đang phục hồi là người ta không còn thấy mình phải chạy trốn khỏi nỗi đau bằng mọi giá. Họ vẫn không yêu đau khổ. Nhưng họ không còn hoảng loạn mỗi khi đau chạm tới. Họ biết quay về với Chúa nhanh hơn. Họ biết ngồi xuống trước Thánh Giá sớm hơn. Họ biết nói thật sớm hơn. Họ biết không phóng đại mọi biến cố như trước. Họ biết chờ cơn sóng đi qua thay vì tưởng nó là tận cùng. Họ biết hơi thở của mình vẫn nằm trong tay Chúa. Đó là một sự vững mà không ồn ào. Một độ sâu mà người đời ít thấy nhưng chính linh hồn biết.
Khi nói về sống những ngày còn lại, không phải chỉ nói về tuổi già hay cuối đời. Mỗi ngày ta sống sau một cuộc đau khổ nào đó đều là “những ngày còn lại.” Và chính vì thế, ta phải học sống chúng như quà tặng hơn là như án tù. Không phải ngày nào cũng vui. Không phải ngày nào cũng khỏe. Không phải ngày nào cũng suôn sẻ. Nhưng mỗi ngày còn lại vẫn có thể trở thành nơi ta yêu hơn một chút, tín thác hơn một chút, nhẹ hơn một chút. Một người biết đặt đời mình trong tay Chúa sẽ thôi sống như thể mọi ngày đều chỉ là gánh nặng cần kéo qua. Họ bắt đầu sống như người được trao một ngày để ở với Chúa, để làm điều cần làm, để yêu những người cạnh mình, để giữ lòng mình mềm lại trước ân sủng.
Có những người sau đau khổ sống rất đẹp, không phải vì họ nói những điều lớn lao, mà vì họ trở nên hiền. Hiền với người khác. Hiền với chính mình. Hiền với nhịp sống. Hiền với những giới hạn. Hiền với sự chậm chạp của hành trình. Họ không còn dễ nóng trước những điều nhỏ. Không còn dễ coi thường nước mắt người khác. Không còn lấy mình làm trung tâm. Họ biết có những trận chiến bên trong mà mắt thường không thấy. Họ biết mỗi người đều đang mang một cây thập giá nào đó. Và chính sự hiền này là hoa trái của một trái tim đã được Chúa đi qua. Một trái tim như thế tự nó đã là bình an cho người khác.
Nếu hôm nay bạn vẫn đang trên đường phục hồi, xin đừng nản. Đừng nghĩ vì mình chưa hoàn toàn nhẹ nên Chúa chưa làm gì. Người vẫn đang làm. Có thể rất âm thầm. Có thể chậm hơn bạn mong. Nhưng rất thật. Mỗi lần bạn chọn cầu nguyện thay vì khép lại, Người đang làm. Mỗi lần bạn chọn tha thứ thêm một chút, Người đang làm. Mỗi lần bạn nhận ra một ơn nhỏ và nói lời cảm ơn, Người đang làm. Mỗi lần bạn ngừng tự kết án và trao phần yếu của mình cho Chúa, Người đang làm. Mỗi lần bạn không để bóng tối nói lời cuối cùng, Người đang làm. Và rồi đến một ngày, bạn sẽ nhìn lại và thấy rằng trái tim mình không còn nặng như xưa nữa. Vết thương có thể vẫn còn dấu, nhưng không còn chảy máu theo cùng một cách. Nỗi buồn có thể vẫn ghé qua, nhưng không còn làm bạn tan xuống như trước. Bạn bắt đầu sống với một nhịp khác. Nhịp của người đã biết quay về nhà.
Nhà ấy là ở đâu, nếu không phải là trong Trái Tim Chúa. Cuối cùng, mọi phục hồi nội tâm thật đều đưa linh hồn về chỗ này: biết rằng mình không phải lang thang mãi giữa các biến cố, nhưng có một nơi để tựa. Có một chỗ để về. Có một Bàn Tay không mỏi vì nâng mình. Có một Ánh Mắt không chán vì nhìn mình. Có một Tình Yêu không sợ phần xấu xí, phần yếu đuối, phần rách nát của mình. Và khi linh hồn thật sự tin điều đó, nó bắt đầu thở khác đi. Nó không còn sống như kẻ mồ côi nữa. Nó sống như người con.
Vậy nên, nếu phải tóm lại con đường giữ bình an mỗi ngày giữa thử thách, có lẽ là thế này: sống chậm lại trước mặt Chúa, cầu nguyện đều đặn, giữ những điều nhỏ nuôi linh hồn, buông bớt những gì làm lòng rối, chấp nhận giới hạn, biết ơn những ân huệ âm thầm, tha thứ cho mình và cho người, đừng mang ngày mai quá sớm, đừng tự cứu mình một mình, và trên hết, hãy nhớ rằng bình an không phải phần thưởng cho người hoàn hảo, nhưng là quà Chúa ban cho người biết tín thác.
Lạy Chúa Giêsu,
sau những mùa đau khổ, xin dạy con học lại nhịp sống của một trái tim ở trong Ngài.
Khi con nóng ruột vì mình chưa phục hồi như mong muốn, xin cho con biết kiên nhẫn với chính mình trong ánh sáng lòng thương xót Chúa.
Khi lòng con muốn ôm cả tương lai và vì thế mà nặng, xin kéo con trở về với ngày hôm nay, nơi Ngài đang hiện diện.
Xin cho con biết giữ một điểm hẹn nhỏ mỗi ngày với Ngài,
để linh hồn con không khô cạn giữa bao thử thách.
Xin dạy con biết cảm ơn những điều bé nhỏ,
biết buông những điều không cần giữ,
biết chấp nhận giới hạn mà không mất phẩm giá,
biết tha thứ cho chính mình vì những yếu đuối và lầm lỗi đã qua.
Xin cho trái tim con nhẹ hơn,
không phải vì mọi gánh nặng đều được cất đi,
nhưng vì con không còn mang chúng một mình.
Xin cho những ngày còn lại của đời con, dù dài hay ngắn,
đều được sống trong tay Chúa,
với một linh hồn bớt hoảng sợ, bớt cay đắng, bớt nặng nề,
và thêm sâu, thêm hiền, thêm bình an.
Xin cho con biết trở về với Ngài như về nhà.
Amen.
PHẦN SÁU
Rồi sau tất cả, điều còn lại không phải là câu hỏi vì sao mình đã phải đau nhiều đến thế, nhưng là trong tất cả những đau đớn ấy, mình đã thuộc về ai. Có những người đi qua gần hết một đời, cuối cùng mới nhận ra điều quyết định không phải là mình đã tránh được bao nhiêu khổ đau, nhưng là mình đã mang khổ đau ấy với ai, đã để nó biến mình thành người nào, đã để nó kéo mình xa Chúa hay đẩy mình vào gần hơn với Trái Tim Người. Có những đau khổ phần xác làm con người mỏi mòn, có những đau khổ phần hồn làm con người như bị bào mòn từ bên trong, có những đêm tối đức tin làm linh hồn tưởng như không còn thấy ánh sáng ở đâu, có những mất mát khiến người ta thấy cuộc đời như vỡ ra thành những mảnh không thể ghép lại. Nhưng xuyên qua tất cả, vẫn có một sợi chỉ đỏ rất lặng mà rất thật: Thiên Chúa chưa bao giờ buông con người ra khỏi tay Người.
Con người thường chỉ thấy đau khổ như điều lấy đi. Nó lấy sức khỏe, lấy sự hồn nhiên, lấy những dự tính, lấy những giấc ngủ yên, lấy sự nhẹ nhõm trong tâm trí, lấy một phần bình thường của đời sống. Có khi nó còn lấy đi cả cảm giác gần Chúa. Nó làm người ta không còn cầu nguyện như trước, không còn vui như trước, không còn tin tưởng đơn sơ như trước. Nó làm cho lòng người chao đảo, làm cho sự sợ hãi lớn lên, làm cho những ký ức cũ trở nên nhói hơn, làm cho tương lai trở thành một vùng sương mù nặng nề. Nhưng đau khổ không chỉ có quyền lấy đi. Trong Chúa, đau khổ cũng có thể trở thành nơi khai mở. Nó khai mở những tầng sâu mà trước đây ta chưa từng chạm tới. Nó khai mở sự thật về sự mong manh của mình. Nó khai mở nhu cầu thật của linh hồn đối với Thiên Chúa. Nó khai mở những vùng nghèo nơi ta không còn có thể dựa vào chính mình. Nó khai mở một kiểu yêu thương không còn ồn ào, một kiểu cầu nguyện không còn phô trương, một kiểu tín thác không còn sống bằng cảm xúc nhưng bằng sự bám chặt vào Chúa trong đêm tối.
Có những người suốt một thời gian dài chỉ biết sống bằng sức riêng. Họ mạnh, họ giỏi, họ xoay xở được, họ thành công, họ đi nhanh, họ quyết định nhanh, họ làm được nhiều việc. Rồi đến một ngày, một biến cố nào đó đập xuống như một nhát búa. Có thể là bệnh tật. Có thể là tan vỡ. Có thể là phản bội. Có thể là một mất mát quá lớn. Có thể là một khủng hoảng đức tin. Có thể là sự kiệt sức kéo dài. Và chính khi ấy, mọi lớp tự tin cũ bắt đầu rạn ra. Con người đứng trước sự thật rằng mình không toàn năng, không làm chủ được đời mình, không nắm chắc được ngày mai, không giữ được mọi điều mình yêu quý, không cứu được chính mình bằng ý chí thuần túy. Đó là một sự thật đau. Nhưng cũng chính sự thật ấy là cửa ngõ để ân sủng bước vào. Vì chỉ khi con người ngừng ảo tưởng mình là chỗ dựa sau cùng của mình, họ mới thật sự hiểu thế nào là phó thác.
Đau khổ phần xác dạy con người rằng thân xác mình hữu hạn. Nó không phải cỗ máy vô tận. Nó không luôn nghe lời mình. Nó có thể yếu đi, đau đi, mệt đi, cần nghỉ, cần chăm sóc, cần được nâng đỡ. Điều này làm nhiều người đau lòng, vì họ quen coi mình là người hoạt động, là người làm được, là người gánh được. Nhưng chính ở đó, Chúa dạy một bài học thẳm sâu: giá trị của con không nằm ở chỗ con làm được bao nhiêu, nhưng ở chỗ con là ai trước mặt Ta. Một người bệnh phải nằm yên mà biết dâng từng giờ từng cơn đau trong tình yêu không hề vô dụng. Một người không còn làm được việc lớn nhưng còn biết cầu nguyện, biết cảm ơn, biết dịu dàng, biết tín thác, đang sống một sự phong nhiêu rất sâu. Thế gian đánh giá con người bằng hiệu quả, bằng năng suất, bằng thành tựu. Chúa nhìn vào trái tim. Và có những trái tim sáng nhất lại là những trái tim từng đi qua bệnh tật mà không đánh mất sự hiền lành.
Đau khổ phần hồn còn âm hơn và cũng đòi một sự thật khác. Nó dạy ta rằng con người không chỉ cần được sống, mà còn cần được yêu, được hiểu, được nâng đỡ, được ở trong ánh sáng của một ý nghĩa. Có những người thân xác vẫn còn đó, công việc vẫn còn đó, nhịp sống vẫn còn đó, nhưng tâm hồn thì tối, rỗng, mệt, sợ, buồn đến không muốn mở mắt ra vào buổi sáng. Họ mang trong lòng những nỗi đau người khác không nhìn thấy được. Một lời nói, một ký ức, một phản bội, một thời thơ ấu thiếu yêu thương, một áp lực kéo dài, một sự cô đơn ngấm lâu, tất cả trở thành một cơn mưa ngầm rơi mãi trong lòng họ. Và nếu không có Chúa, nếu không có một nơi để trao, thì linh hồn sẽ dần dần khép lại. Nhưng khi bắt đầu dám đem chính những bóng tối ấy ra trước mặt Chúa, dám nói thật: “Con đau, con sợ, con không hiểu, con mệt lắm,” thì một chuyển động nhỏ của cứu độ bắt đầu. Chúa không đòi linh hồn phải sạch mọi rối bời rồi mới đến. Người muốn họ đến ngay trong đống rối bời ấy.
Rồi còn đêm tối đức tin, có lẽ là thử thách sâu nhất vì nó chạm vào chính tương quan với Thiên Chúa. Có những lúc người ta vẫn tin bằng ý chí, nhưng không còn cảm thấy gì. Vẫn giữ nề nếp đạo đức, nhưng mọi thứ như sa mạc. Vẫn gọi tên Chúa, nhưng trời như đóng. Vẫn quỳ đó, nhưng lòng không còn hương vị ngọt ngào nào. Đó là lúc linh hồn tưởng như bị bỏ quên. Nhưng thật ra, rất nhiều khi đó lại là lúc Chúa đang làm công việc sâu nhất: thanh luyện tình yêu. Tình yêu còn pha lẫn rất nhiều tìm kiếm an ủi sẽ đau trong đêm tối. Tình yêu thật sẽ được luyện cho đến chỗ yêu Chúa vì chính Người, chứ không chỉ vì những gì Người ban. Một linh hồn vẫn ở lại trong đêm tối, vẫn không bỏ lễ, không bỏ kinh, không bỏ Chúa, dù chẳng cảm được gì, là một linh hồn đang được đào rất sâu. Họ có thể tưởng mình nghèo nàn, nhưng trên trời, đó có thể là những ngày đẹp nhất của lòng trung tín.
Có những lời cầu nguyện dường như không được nhậm. Có những nước mắt dâng lên mãi mà bệnh vẫn chưa bớt, hoàn cảnh vẫn chưa đổi, người thân vẫn ra đi, cánh cửa mình xin mở vẫn cứ khép. Và con người đau vì không hiểu. Nhưng theo thời gian, linh hồn trưởng thành sẽ bắt đầu hiểu rằng nhậm lời không phải lúc nào cũng có nghĩa là được điều mình xin. Có những lần Chúa không đổi hoàn cảnh trước, nhưng đổi trái tim trước. Có những lần Người không cất thập giá, nhưng ban vai của Người để đỡ lấy cùng ta. Có những lần Người không cho ánh sáng ngay, nhưng cho ta đủ ơn để đi tiếp một bước trong bóng tối. Có những lần Người không ngăn nước mắt rơi, nhưng làm cho nước mắt ấy không rơi trong vô vọng. Và nếu nhìn sâu hơn, người ta sẽ nhận ra rằng có những ơn lớn nhất mình nhận được không phải là điều mình đã xin, mà là chính việc mình được đưa vào gần Chúa hơn qua những điều mình không hề muốn.
Rồi Thập Giá đứng đó, như câu trả lời không ồn ào nhưng tuyệt đối của Thiên Chúa dành cho mọi đau khổ của nhân loại. Thập Giá không giải thích hết mọi mầu nhiệm, nhưng Thập Giá cho biết một điều: Thiên Chúa không ở ngoài cuộc. Người đã chịu đóng đinh. Người đã để thân xác mình bị xé ra, để trái tim mình bị đâm thâu, để nỗi cô đơn và tủi nhục của loài người đi qua chính con người Người. Từ đó, người đau khổ không còn là người đi trên một con đường lạ. Mỗi khi họ ôm ngực vì đau, mỗi khi họ rơi nước mắt vì mất mát, mỗi khi họ bị hiểu lầm, bị bỏ rơi, bị thất vọng, bị dồn vào chân tường, họ có thể ngước lên và biết rằng có một Đấng đã ở đó trước mình. Và không chỉ ở đó trước mình, nhưng còn đang ở đó cùng mình. Thập Giá không làm đau khổ biến mất, nhưng làm cho đau khổ không còn là vùng không có Thiên Chúa.
Khi một linh hồn bắt đầu học dâng đau khổ của mình kết hiệp với Thập Giá Chúa, đời sống của họ bước sang một chiều kích mới. Họ không chỉ còn là người đang chịu đựng. Họ trở thành người hiến dâng. Họ bắt đầu nói với Chúa: “Con xin dâng cơn đau này.” “Con xin hiệp nỗi cô đơn này với giờ hấp hối của Ngài.” “Con xin hiệp vết thương này với Trái Tim bị đâm thâu của Ngài.” “Con xin hiệp bệnh tật này với thân xác bị đánh đòn của Ngài.” Và từ giây phút ấy, đau khổ không còn chỉ chảy xuống dưới như một gánh nặng, mà bắt đầu được nâng lên như của lễ. Không ai ngoài Chúa có thể làm được điều kỳ diệu này: biến một điều vốn chỉ làm ta gãy thành nơi ta được tham dự vào công trình cứu độ. Không phải vì đau khổ tự nó đẹp, nhưng vì tình yêu của Chúa có thể đi vào nó và đổi hướng nó.
Rồi sau những giai đoạn tối, một tiến trình mới âm thầm lớn lên: phục hồi nội tâm. Không phải kiểu phục hồi của người chưa từng bị thương, nhưng là sự hồi sinh của một trái tim đã đi qua nhiều đổ vỡ và đang học đập lại trong nhịp của Chúa. Họ bắt đầu biết kiên nhẫn với chính mình hơn. Biết đừng nóng ruột với tiến trình chữa lành. Biết quay về với hiện tại thay vì để tương lai nuốt mất hôm nay. Biết tìm gặp Chúa mỗi ngày bằng những điều nhỏ: một kinh ngắn, một đoạn Lời Chúa, một giờ ngồi yên trước Thánh Giá, một tiếng thở dài dâng lên. Biết cắt bớt những gì làm lòng mình thêm rối. Biết ơn những ơn nhỏ người đời không để ý. Biết chấp nhận giới hạn mà không xem mình vô giá trị. Biết tha thứ cho chính mình vì những yếu đuối đã qua. Biết rằng bình an không phải thành quả của việc mình làm chủ hết, mà là hoa trái của việc mình thuộc trọn hơn về Chúa.
Có một ngày, rất có thể linh hồn sẽ nhận ra rằng họ không còn là con người cũ nữa. Không còn hồn nhiên như xưa, nhưng sâu hơn. Không còn nhanh như xưa, nhưng thật hơn. Không còn mạnh kiểu bề mặt, nhưng vững hơn ở tầng sâu. Không còn dễ nói những câu đơn giản về đau khổ, nhưng dịu dàng hơn với người khác. Không còn tự tin vào bản thân như trước, nhưng tín thác vào Chúa nhiều hơn. Họ mang trên mình những dấu sẹo, nhưng những dấu sẹo ấy không còn chỉ là dấu của vỡ nát. Chúng trở thành dấu của một tình yêu đã đi qua đêm mà không chết. Và từ đó, chính vết thương được cứu chuộc của họ trở thành nguồn an ủi cho người khác. Họ hiểu nước mắt người khác hơn. Họ biết ngồi cạnh một người đau mà không phán xét. Họ biết lắng nghe mà không lên lớp. Họ biết cầu nguyện cho người khác bằng trái tim đã được đốt luyện. Vết thương của họ không còn chỉ nói về nỗi buồn cũ. Nó nói về lòng thương xót đã ở đó.
Rốt cuộc, toàn bộ hành trình này dẫn con người tới một điểm rất căn bản: học sống và học chết trong sự tín thác. Sống trong tín thác là mỗi ngày đặt đời mình trong tay Chúa. Dù khỏe hay đau, dù vui hay buồn, dù được an ủi hay đang trong sa mạc, ta vẫn thuộc về Người. Ta không cần đợi đến lúc hết khổ mới phó thác. Phó thác chính là cách để đi qua khổ đau mà không tan nát vô nghĩa. Ta ăn, ngủ, làm việc, chữa bệnh, yêu thương, nghỉ ngơi, khóc cười, chịu đựng, tất cả trong ý thức rằng có một Bàn Tay đang đỡ đời ta. Ta không còn là kẻ mồ côi giữa các biến cố. Ta là người con trong nhà Cha, dù hành trình có đi qua thung lũng tối. Và khi sống như thế đủ lâu, cái chết cũng bắt đầu được nhìn bằng một ánh sáng khác.
Cái chết, tự nó, vẫn là điều khiến con người run. Không ai dễ dàng trước việc phải rời bỏ thế gian, phải buông những gì quen thuộc, phải bước qua ngưỡng cuối cùng. Nhưng một người đã học tín thác trong suốt những thử thách của đời mình sẽ không nhìn cái chết như một vực mù tuyệt đối. Họ nhìn nó như cuộc vượt qua cuối cùng, như bước đi sau hết trong tay Chúa. Người đã từng phó thác bệnh tật sẽ phó thác cả hơi thở cuối. Người đã từng dâng nước mắt sẽ dâng cả sự lìa đời. Người đã từng ở lại với Chúa trong đêm tối sẽ biết ở lại với Người khi đêm cuối cùng buông xuống. Và như thế, sống trong tín thác và chết trong tín thác thật ra chỉ là một hành trình liên tục. Mỗi ngày ta tập buông một chút, để một ngày kia có thể buông trọn trong bình an.
Có thể chính đây là lời mời gọi cuối cùng của toàn bộ hành trình đau khổ: đừng giữ đời mình như một thứ phải kiểm soát bằng mọi giá, nhưng hãy đặt nó vào bàn tay của Đấng yêu mình hơn mình yêu chính mình. Đó không phải là buông xuôi định mệnh. Đó là sống như một người biết mình được yêu, được thấy, được giữ. Người tín thác vẫn lo việc phải lo, vẫn đi khám bệnh, vẫn làm phần mình, vẫn khóc khi đau, vẫn tìm sự nâng đỡ, vẫn chiến đấu. Nhưng bên dưới mọi cố gắng ấy là một nền rất sâu: “Lạy Chúa, con thuộc về Ngài.” Nền ấy làm cho người ta không còn gãy vụn như trước mỗi khi đời đổi gió. Vì bão có thể làm cây nghiêng, nhưng không nhổ bật được rễ nếu rễ đã bám đúng chỗ.
Có lẽ sau tất cả, đau khổ dạy con người một lời cầu nguyện mà khi còn dễ dàng họ chưa hiểu hết. Đó là lời cầu đơn sơ: “Lạy Chúa, xin cho ý Ngài nên trọn.” Nói câu ấy khi mọi sự đang thuận thì đã là điều đẹp. Nhưng nói được câu ấy khi thân xác đau, khi lòng tối, khi lời cầu xin chưa được nhậm theo ý mình, khi mình không hiểu gì nữa, đó là một vẻ đẹp rất lớn của linh hồn. Vì khi ấy, họ không còn cố giữ mình ở trung tâm của mọi chuyện. Họ trao trung tâm ấy lại cho Thiên Chúa. Và ngay trong hành vi trao ấy, bình an nảy sinh. Không phải bình an của người đã giải quyết xong mọi vấn đề, nhưng là bình an của người đã về đúng chỗ của mình: chỗ của một người con trong tay Cha.
Cho nên, nếu ai đó đang hỏi sau tất cả những phần đã đi qua, điều gì là quan trọng nhất, thì có lẽ là điều này: đừng để đau khổ làm bạn xa Chúa. Đừng để vết thương biến thành nơi ma quỷ dựng nhà. Đừng để sự im lặng của Chúa làm bạn kết luận rằng Người đã bỏ bạn. Đừng để những lời cầu nguyện chưa được nhậm theo ý mình làm bạn ngừng cầu nguyện. Đừng để sự yếu đuối làm bạn xấu hổ mà rút khỏi ánh sáng. Đừng để những mất mát khiến bạn nghĩ mình đã mất hết. Chừng nào còn Chúa, chừng đó chưa bao giờ là hết. Chừng nào còn có thể thì thầm một câu “Lạy Chúa, con tín thác vào Chúa,” chừng đó vẫn còn một con đường mở ra giữa đêm.
Và nếu đời bạn đã đi qua quá nhiều, đã mệt quá nhiều, đã đau quá nhiều, xin hãy nhớ điều này như một lời cuối rất dịu mà rất chắc: Chúa không đòi bạn phải hoàn hảo mới được bình an. Người không đòi bạn phải hết mọi vết thương mới được yêu. Người không đòi bạn phải hiểu hết rồi mới phó thác. Người chỉ mời bạn đến, với tất cả những gì bạn là, với phần mạnh và phần yếu, với nước mắt và với hy vọng mỏng, với những nỗi sợ chưa tan và với đức tin chưa lớn, rồi đặt mình trong tay Người. Bình an không ở cuối con đường như phần thưởng cho người đi giỏi nhất. Bình an bắt đầu ngay khi một linh hồn thật sự ngả đầu vào ngực Chúa.
Có thể sẽ vẫn còn những ngày bạn đau. Vẫn còn những ngày mỏi. Vẫn còn những đêm mất ngủ. Vẫn còn những lúc ký ức quay lại. Vẫn còn những câu hỏi. Vẫn còn những khoảng lặng. Nhưng nếu từ đây bạn biết làm một điều thôi, là đem mọi thứ ấy vào trong tương quan với Chúa, thì bạn sẽ không còn đi trong cùng một cách nữa. Cơn đau vẫn là cơn đau, nhưng không còn cô độc. Giọt nước mắt vẫn là giọt nước mắt, nhưng không còn rơi vô nghĩa. Thập giá vẫn là thập giá, nhưng đã có một Vai khác cùng gánh. Cái chết vẫn là cái chết, nhưng không còn là bức tường cuối, mà là cánh cửa dẫn vào Nhà Cha.
Vậy thì, hỡi người đã đau nhiều nơi phần hồn cũng như phần xác, hỡi người đã từng đi trong đêm tối đức tin, hỡi người đã có lúc cầu nguyện trong im lặng, hỡi người đang mang vết thương, đang phục hồi, đang học bình an từng ngày, xin hãy nghe lời mời gọi cuối cùng này như nghe một tiếng rất hiền từ Trái Tim Chúa: hãy sống trong Ta, hãy đau trong Ta, hãy hy vọng trong Ta, hãy phục hồi trong Ta, và một ngày kia, hãy chết trong Ta. Vì ai ở trong Ta thì không có gì trong đời họ là vô nghĩa nữa. Không có đêm nào chỉ còn là đêm. Không có vết thương nào chỉ còn là vết thương. Không có thập giá nào chỉ còn là sức nặng. Tất cả, nếu được đặt trong Ta, sẽ trở thành con đường trở về.
Và khi ấy, dù đời bạn dài hay ngắn, dù bạn được khỏi bệnh hay còn mang bệnh lâu dài, dù bạn có được an ủi nhiều hay phải đi trong khô khan lâu năm, dù bạn được người đời hiểu hay phải sống âm thầm trong bị hiểu lầm, bạn vẫn có thể ra đi qua từng ngày với một trái tim đã biết nơi trú ẩn của mình. Không phải nơi con người. Không phải nơi sức riêng. Không phải nơi những bảo đảm mong manh của thế gian. Nhưng nơi Chúa. Nơi duy nhất đủ rộng cho mọi nỗi đau. Nơi duy nhất đủ sâu cho mọi câu hỏi. Nơi duy nhất đủ mạnh cho mọi yếu đuối. Nơi duy nhất đủ dịu cho mọi vết thương. Nơi duy nhất đủ trung tín để giữ một đời người từ lúc đầu đến lúc cuối.
Lạy Chúa Giêsu,
sau tất cả những gì con đã đi qua,
những đau đớn của thân xác,
những đổ vỡ của tâm hồn,
những đêm tối không thấy ánh sáng,
những lời cầu nguyện dường như rơi vào im lặng,
những vết thương, những mất mát, những lần con tưởng mình không còn đứng nổi,
xin cho con nhận ra một điều sâu nhất:
Ngài vẫn ở đó.
Ngài chưa từng bỏ con.
Khi con đau phần xác, xin cho con nhớ rằng thân xác con yếu đi nhưng tình yêu Chúa không yếu đi.
Khi con đau phần hồn, xin cho con nhớ rằng lòng con rối nhưng ánh mắt Chúa vẫn dịu dàng trên con.
Khi con đi trong đêm tối đức tin, xin cho con đừng nhầm sự im lặng của Ngài với sự vắng mặt.
Khi con cầu xin mà chưa được như ý, xin thanh luyện trái tim con để biết tìm chính Chúa hơn mọi ơn huệ.
Khi con vấp ngã vì yếu đuối, xin cho con đừng trốn chạy khỏi lòng thương xót.
Khi con bị thương tổn, xin đừng để vết thương ấy biến con thành cay đắng,
nhưng thành nơi lòng Chúa đi vào và làm nảy sinh thương xót.
Khi con phục hồi chậm chạp, xin cho con kiên nhẫn.
Khi con còn run sợ trước ngày mai, xin kéo lòng con trở về với hiện tại trong tay Ngài.
Khi con sống những ngày còn lại, xin cho con sống với trái tim nhẹ hơn, hiền hơn, sâu hơn, biết ơn hơn.
Khi giờ sau hết đến, xin cho con biết chết như một người con trở về nhà,
không trong hoảng loạn,
không trong tuyệt vọng,
nhưng trong sự tín thác bình an nơi Ngài.
Lạy Chúa,
con không xin một đời không thập giá,
nhưng xin đừng để con mang thập giá mà không có Ngài.
Con không xin một hành trình không nước mắt,
nhưng xin cho nước mắt con rơi trong Thánh Tâm Ngài.
Con không xin hiểu hết mọi mầu nhiệm,
nhưng xin cho con đủ tin để ở lại.
Con không xin lúc nào cũng mạnh,
nhưng xin cho khi yếu nhất, con biết nép mình vào Chúa nhất.
Xin nhận lấy toàn bộ cuộc đời con:
những ngày sáng và những ngày tối,
những gì con đã hiểu và những gì con chưa hiểu,
những lần con sốt sắng và những mùa con khô khan,
những đau đớn phần xác, những tổn thương phần hồn,
những hy vọng nhỏ bé, những vấp ngã âm thầm,
những nỗi sợ, những ký ức, những giới hạn,
và cả giờ chết của con sau này.
Con xin đặt tất cả trong tay Chúa.
Vì cuối cùng,
điều làm con bình an không phải là đời con không còn sóng gió,
nhưng là giữa mọi sóng gió,
con biết mình đang ở trong tay Ngài.
Amen.**
LỜI KẾT CUỐI SÁCH
Vậy là sau tất cả những chặng dài của nước mắt, của bệnh tật, của cô đơn, của tổn thương, của sợ hãi, của đêm tối đức tin, của những lần cầu nguyện mà như chỉ nghe thấy chính tiếng lòng mình vang lại, của những lần muốn buông, muốn mệt, muốn nằm xuống không nghĩ nữa, muốn thôi hy vọng vì hy vọng cũng làm tim đau, cuối cùng điều còn lại không phải chỉ là câu chuyện về đau khổ, nhưng là câu chuyện về một Thiên Chúa đã đi xuyên qua đau khổ cùng với con người, ở lại trong đau khổ với con người, và âm thầm làm cho đau khổ không còn là tiếng nói cuối cùng nữa.
Cuốn sách này không được viết cho những người chưa từng đau. Nó được viết cho những người đã đau đến mức biết sự im lặng nặng thế nào. Được viết cho những người từng nằm trong đêm mà không ngủ nổi vì thân xác rã rời hoặc vì tâm hồn bị bóp nghẹt bởi những ý nghĩ không lối ra. Được viết cho những người đã từng cầu nguyện mà không cảm được Chúa đâu cả. Được viết cho những người đã từng sợ, từng khóc, từng bất lực, từng nghĩ mình đang bị bỏ lại phía sau cuộc đời. Được viết cho những người bề ngoài vẫn sống, vẫn cười, vẫn làm việc, nhưng bên trong thì kiệt. Được viết cho những ai mang trong mình những vết thương không dễ gọi tên, những mất mát không thể thay thế, những nỗi đau không biết kể với ai ngoài Chúa.
Và nếu bạn là một trong những con người ấy, thì xin hãy nghe lại một lần nữa, như nghe chậm thôi, như nghe bằng cả phần tim đã mệt của mình, rằng: bạn không bị bỏ rơi. Bạn không phải là mảnh đời bị quên giữa thế giới này. Bạn không phải là người bị Chúa nhìn lướt qua. Bạn không phải là một sai lầm của số phận. Bạn không phải là một linh hồn vô nghĩa đang chịu đau vô ích. Dù hôm nay bạn chưa nhìn thấy gì sáng, dù hôm nay lời cầu nguyện của bạn còn nghẹn, dù hôm nay thân xác bạn còn mỏi, tinh thần bạn còn xuống, ký ức bạn còn nhói, tương lai bạn còn mờ, thì vẫn có một sự thật đứng vững hơn tất cả: Chúa vẫn ở đó. Chúa vẫn biết. Chúa vẫn nghe. Chúa vẫn giữ. Chúa vẫn yêu.
Có thể cả đời này chúng ta sẽ không hiểu hết tại sao có những người phải đi qua những đau đớn dài như thế. Có thể sẽ có những câu hỏi phải đợi tới ánh sáng đời sau mới được giải thích trọn vẹn. Nhưng ngay từ đời này, người tín hữu đã có thể biết một điều đủ để tiếp tục sống: không một giọt nước mắt nào rơi trong tay Chúa mà vô ích. Không một đêm nào đi qua trong tín thác mà vô nghĩa. Không một cơn đau nào được dâng lên với tình yêu mà biến mất vào khoảng không. Không một lời cầu nguyện nghèo nàn nào bị khước từ như thể chẳng có giá trị. Không một tiếng thở dài nào của người đau khổ mà Thiên Chúa không nghe bằng cả lòng thương xót của Người.
Có lẽ điều đẹp nhất mà một linh hồn có thể học được sau tất cả những năm tháng đi qua khổ đau không phải là làm sao để không còn đau nữa, nhưng là làm sao để đau mà không xa Chúa, đau mà không tuyệt vọng, đau mà không biến tim mình thành đá, đau mà vẫn còn biết yêu, biết cầu nguyện, biết phó thác, biết chờ, biết hiền lại, biết dịu đi, biết ngước lên, biết đặt đầu mình vào Trái Tim Chúa và nói thật khẽ: “Con mệt lắm, nhưng con vẫn ở đây.” Câu nói ấy có thể nhỏ trong mắt người đời, nhưng trong mắt trời, đó là một vẻ đẹp rất lớn. Vì giữa một thế giới đầy xao động và bể vỡ, một linh hồn vẫn không buông tay khỏi Chúa là một phép lạ.
Đôi khi ta cứ nghĩ phép lạ phải là khỏi bệnh, là đổi hoàn cảnh, là cất đau khổ đi ngay. Và dĩ nhiên, nếu Chúa muốn, Người vẫn có thể làm những điều ấy. Nhưng có những phép lạ khác âm thầm hơn và sâu hơn. Phép lạ là khi một người đang đau mà không trở nên cay nghiệt. Phép lạ là khi một người đã từng bị tổn thương mà vẫn không mất khả năng yêu thương. Phép lạ là khi một người cầu nguyện trong khô khan nhưng vẫn trung thành. Phép lạ là khi một người mất mát lớn mà trái tim không bị đóng lại hoàn toàn. Phép lạ là khi một bệnh nhân biết dâng từng cơn đau để cầu thay cho người khác. Phép lạ là khi một người đã đi gần hết sức mình mà vẫn còn đủ lòng tin để nói: “Lạy Chúa, con tín thác vào Chúa.” Những phép lạ ấy không ồn ào, nhưng chính chúng làm cho đất này chưa hoàn toàn tối.
Nếu hôm nay bạn đang ở trong một căn phòng nào đó với tâm trạng nặng nề, đang đọc những dòng này mà lòng mình cũng như có gì nghẹn lại, thì xin đừng đọc như đọc một bài đạo đức, nhưng hãy đọc như đang được ai đó ngồi xuống bên cạnh rất khẽ và nói với bạn rằng: cứ khóc đi, nhưng đừng tuyệt vọng. Cứ mệt đi, nhưng đừng bỏ Chúa. Cứ thừa nhận sự yếu đuối của mình đi, nhưng đừng xem đó là điều đáng xấu hổ. Cứ thú thật rằng mình chưa hiểu gì đi, nhưng đừng nghĩ vì không hiểu mà Chúa không đang làm gì. Cứ thú thật rằng hôm nay mình chưa mạnh nổi đi, nhưng cũng hãy nhớ rằng Chúa không chờ bạn mạnh rồi mới ôm bạn. Người ôm bạn ngay trong lúc bạn yếu nhất. Người không sợ phần rách nát của bạn. Người không quay đi vì nước mắt của bạn. Người không mệt vì những lần bạn gục rồi lại cầu xin. Người không thất vọng vì đức tin còn nhỏ của bạn. Người chỉ muốn bạn đừng trốn khỏi tình yêu của Người.
Cả hành trình của cuốn sách này, nếu phải gom lại trong một tiếng gọi duy nhất, có lẽ là tiếng gọi hãy tín thác. Không phải tín thác vì mọi sự đã rõ. Không phải tín thác vì lòng mình đã hoàn toàn yên. Không phải tín thác vì thân xác đã hết đau hay vì đời đã hết chông chênh. Nhưng tín thác vì Chúa là Chúa. Tín thác vì Người trung tín hơn lòng mình thất thường. Tín thác vì Người lớn hơn nỗi sợ. Tín thác vì Người sâu hơn mọi vết thương. Tín thác vì Người đã mang Thập Giá trước mình. Tín thác vì Người đã bước vào mồ và bước ra khỏi mồ. Tín thác vì trong tay Người, cả đau khổ lẫn cái chết đều không còn là bức tường cuối cùng.
Người đau khổ thường sợ nhất điều này: rằng nỗi đau của mình rồi sẽ không để lại gì ngoài kiệt quệ. Nhưng không. Nếu biết đặt vào tay Chúa, nỗi đau sẽ để lại nhiều hơn ta tưởng. Nó có thể để lại một trái tim mềm hơn. Một cái nhìn thương người hơn. Một đức tin thật hơn. Một lời cầu nguyện bớt hoa mỹ nhưng gần trời hơn. Một sự hiểu biết sâu hơn về lòng thương xót. Một khả năng ngồi bên người đau mà không nói những câu dễ dãi. Một sự tự do khỏi cái tôi từng muốn kiểm soát hết mọi sự. Một bình an không còn lệ thuộc vào việc cuộc đời có thuận ý mình hay không. Đó là những hoa trái mà chỉ những linh hồn đã đi qua lửa mới hiểu được.
Thế gian này rất cần những con người như thế. Không phải chỉ những người giỏi, mạnh, thành công, trơn tru bề ngoài. Thế gian này cần những con người đã đau mà không đánh mất lòng nhân. Cần những người đã khóc mà không đánh mất đức tin. Cần những người đã đi trong đêm mà khi gặp ai đang ở trong đêm, họ không chê cười, không hối thúc, không phán xét, nhưng biết cầm tay. Cần những người không nói về Chúa như một lý thuyết, nhưng như Đấng đã đỡ họ thật trong lúc đời họ tưởng chìm. Cần những chứng nhân bình an không phải vì họ chưa từng tan vỡ, nhưng vì họ đã tan vỡ mà được Chúa ôm lại.
Và biết đâu, chính bạn, với tất cả những điều đã đi qua, đang được mời gọi trở thành một chứng nhân như thế. Không cần bằng những bài giảng lớn. Không cần bằng những điều hào nhoáng. Chỉ bằng chính cách bạn sống tiếp. Cách bạn cầu nguyện tiếp. Cách bạn tha thứ. Cách bạn chịu đựng mà không đóng lòng. Cách bạn cười hiền sau bao nước mắt. Cách bạn đón một ngày mới với lòng biết ơn nhỏ bé. Cách bạn nói với người khác đang đau rằng: tôi không có hết câu trả lời, nhưng Chúa thật sự có thể giữ bạn. Chính điều đó đã là một lời rao giảng rồi. Một lời rao giảng âm thầm nhưng có sức nặng hơn rất nhiều lời hoa mỹ.
Rồi sẽ đến một ngày, với tất cả chúng ta, ngày mà thân xác phải mỏi thật nhiều, ngày mà những gì bám víu nơi trần gian bắt đầu lỏng ra, ngày mà ta phải đi gần hơn tới ranh giới cuối cùng của kiếp người. Nếu hôm nay còn sống, ta thường sợ ngày ấy. Nhưng có lẽ, đối với người đã tập tín thác suốt đời, ngày ấy sẽ không chỉ là ngày mất, mà còn là ngày trở về. Trở về sau những năm dài chiến đấu. Trở về sau những lần gục rồi đứng. Trở về sau những đoạn đường khô cháy. Trở về sau những tháng ngày mang thập giá. Trở về sau biết bao câu “xin vâng” nói trong nước mắt. Trở về không phải như một người xa lạ trước cửa nhà Cha, nhưng như một người con đã từng được gìn giữ từng bước, giờ đây chỉ buông mình thêm lần nữa, lần cuối cùng, vào trong bàn tay chưa từng buông mình ra.
Vì thế, lời kết cuối cùng của cuốn sách này không phải là một lời giải thích, mà là một lời công bố. Xin hãy để lời công bố này đi vào trong những chỗ mệt nhất của bạn, những chỗ đau nhất của bạn, những chỗ bạn tưởng như không ai chạm tới được:
Đau khổ không có tiếng nói cuối cùng.
Bóng tối không có tiếng nói cuối cùng.
Bệnh tật không có tiếng nói cuối cùng.
Mất mát không có tiếng nói cuối cùng.
Sự im lặng không có tiếng nói cuối cùng.
Thất vọng không có tiếng nói cuối cùng.
Cái chết cũng không có tiếng nói cuối cùng.
Tiếng nói cuối cùng là của Chúa.
Tiếng nói cuối cùng là của lòng thương xót.
Tiếng nói cuối cùng là của Thập Giá đã được phục sinh soi sáng.
Tiếng nói cuối cùng là của Tình Yêu đã đi vào tận cùng đau khổ mà vẫn sống.
Tiếng nói cuối cùng là của Đấng nói với con người giữa đêm tối: “Đừng sợ. Có Thầy đây.”
Cho nên, nếu từ toàn bộ cuốn sách này bạn chỉ còn giữ lại được một điều duy nhất trong lòng, thì xin hãy giữ điều này: bất cứ khi nào đau, hãy chạy về với Chúa. Bất cứ khi nào sợ, hãy gọi tên Chúa. Bất cứ khi nào ngã, hãy ngã về phía Chúa. Bất cứ khi nào cô đơn, hãy ngồi trước mặt Chúa. Bất cứ khi nào không hiểu gì, hãy trao cho Chúa. Bất cứ khi nào tưởng như không còn lời nào để cầu nguyện, hãy chỉ nói: “Lạy Chúa, con tín thác vào Chúa.” Câu ấy đủ để giữ cả một đời người khỏi rơi khỏi trời.
Và bây giờ, trước khi khép lại, xin được dâng lên Chúa một lời nguyện cuối, dài như một tiếng lòng gom hết mọi nước mắt, mọi vết thương, mọi hy vọng nhỏ bé của những ai đã đi tới đây cùng tác phẩm này:
Lạy Chúa Giêsu rất dịu dàng và rất gần với những người đau khổ,
con xin đặt trước mặt Chúa toàn bộ cuộc đời con,
không giấu gì nữa.
Con đặt trước mặt Chúa những cơn đau của thân xác,
những căn bệnh đã kéo dài,
những đêm mất ngủ,
những mỏi mệt không ai thấy,
những giới hạn khiến con tủi lòng,
những lần thân xác con phản bội những gì con muốn làm.
Con đặt trước mặt Chúa những đau đớn của tâm hồn,
những tổn thương cũ,
những ký ức buồn,
những phản bội,
những mất mát,
những sợ hãi,
những khoảng trống không tên,
những ngày con thấy mình lạc giữa chính đời mình.
Con đặt trước mặt Chúa cả những lần con cầu nguyện mà không thấy gì,
những mùa khô khan,
những khoảng lặng dài,
những lúc con tưởng như Chúa đang im,
những lúc đức tin của con chỉ còn như một đốm lửa nhỏ sắp tắt,
những lần con không biết phải nói gì ngoài nước mắt.
Lạy Chúa,
xin nhận lấy tất cả.
Xin nhận lấy phần mạnh và phần yếu,
phần sáng và phần tối,
phần con hiểu và phần con không hiểu,
phần con tự hào và phần con xấu hổ,
phần con đã trao cho Chúa và cả phần con vẫn còn giữ lại vì sợ hãi.
Xin nhận lấy tất cả.
Xin đừng để một điều gì trong đời con bị hoang phí.
Xin đừng để một giọt nước mắt nào rơi ngoài tay Chúa.
Xin đừng để những đêm dài của con trở nên vô nghĩa.
Xin đừng để bệnh tật làm tim con xa Ngài.
Xin đừng để tổn thương làm con hóa đá.
Xin đừng để sự im lặng làm con bỏ cầu nguyện.
Xin đừng để những lời cầu xin chưa được nhậm theo ý con
biến thành cớ để con nghi ngờ lòng tốt của Chúa.
Nhưng lạy Chúa,
xin đi vào tất cả.
Xin đi vào căn phòng tối nhất của con.
Xin đi vào chỗ đau nhất mà con ít muốn ai chạm tới nhất.
Xin đi vào những vùng ký ức còn run rẩy.
Xin đi vào cơn sợ chưa gọi tên được.
Xin đi vào cảm giác trống rỗng.
Xin đi vào cả sự mệt mỏi đã kéo dài khiến con chẳng còn biết mình đang cần gì nữa.
Xin đi vào,
không phải như một vị khách ghé qua,
nhưng như Chúa của đời con,
như Đấng Cứu Độ của con,
như nơi trú ẩn sau cùng của linh hồn con.
Xin dạy con tín thác khi chưa hiểu.
Xin dạy con ở lại khi không cảm được gì.
Xin dạy con dâng đau khổ khi con chỉ muốn thoát ra thật nhanh.
Xin dạy con mang thập giá mà không oán trách.
Xin dạy con khóc mà không tuyệt vọng.
Xin dạy con yếu mà không xấu hổ.
Xin dạy con ngã mà vẫn quay về phía Chúa.
Xin dạy con sống từng ngày còn lại
không như người bị kết án,
nhưng như người con đang trên đường về nhà.
Xin cho trái tim con nhẹ hơn,
không vì đời hết thử thách,
nhưng vì con không còn mang thử thách một mình.
Xin cho linh hồn con hiền hơn,
sâu hơn,
dịu hơn,
biết thương người hơn,
biết cảm thông hơn,
biết cầu nguyện thật hơn,
biết chọn điều gì thật sự nuôi sự sống bên trong.
Xin cho những vết thương của con,
khi được Chúa chạm vào,
không còn chỉ là những nơi đau,
nhưng trở thành những nơi biết yêu.
Xin cho từ chính những chỗ con từng tan nát,
một thứ ánh sáng mới được nảy ra,
để con có thể trở thành chút bình an cho ai đó đang đau như con đã từng đau.
Lạy Chúa,
nếu còn những chặng đường đau phía trước,
xin đi cùng con.
Nếu còn những đêm dài nữa,
xin ngồi lại với con.
Nếu còn những lần nước mắt đổ xuống,
xin cho con khóc trong vòng tay Chúa.
Nếu còn những lần phải buông bỏ,
xin cho con buông trong tín thác.
Nếu còn những lần lòng con chao đảo,
xin đừng để con quên gọi tên Ngài.
Và một ngày kia,
khi giờ sau hết đến,
khi thân xác này mỏi thật sự,
khi môi miệng này không còn nói được nhiều nữa,
khi con phải bước qua ngưỡng cuối cùng,
xin cho câu cuối cùng của linh hồn con vẫn là:
Lạy Chúa Giêsu, con tín thác vào Chúa.
Xin cho con ra đi trong bình an của người đã đặt đời mình trong tay Chúa.
Xin cho con chết như một người con trở về nhà Cha.
Xin cho nỗi đau cuối cùng của đời con
cũng trở thành lời “xin vâng” sau hết.
Và nếu lúc đó con không còn đủ sức cầu nguyện,
xin Chúa nhớ thay cho con
tất cả những lần con đã cố gắng ở lại với Ngài trong đời này.
Xin nhớ những đêm con đã gọi tên Chúa trong nước mắt.
Xin nhớ những khi con yếu mà vẫn không bỏ Ngài.
Xin nhớ những lời nguyện vụng về,
những cơn đau được dâng lên,
những lần con quay về sau vấp ngã.
Xin nhớ rằng con nghèo lắm,
nhưng con đã muốn thuộc trọn về Chúa.
Lạy Chúa Giêsu,
con không biết cuộc đời con còn bao lâu,
cũng không biết còn bao nhiêu thử thách nữa,
nhưng con biết điều này,
và con muốn giữ lấy điều này cho đến phút cuối:
Chúa là nơi trú ẩn của con.
Chúa là bình an của con.
Chúa là Đấng giữ linh hồn con khỏi tan vỡ.
Chúa là ánh sáng của con trong đêm tối.
Chúa là tình yêu không bỏ con.
Chúa là Nhà của con.
Amen.
