CƠ HỘI VÀNG ĐỂ NỘP HỒ SƠ XIN LẬP ÁN PHONG THÁNH CHO VỊ TỬ ĐẠO GIUSE TRẦN NGỌC THANH, OP
Trong lịch sử Giáo hội Công giáo Việt Nam, những vị tử đạo luôn là những ngọn đuốc sáng soi đường cho đức tin của dân Chúa. Một trong những câu chuyện xúc động và đầy ý nghĩa nhất trong thời đại gần đây chính là cuộc đời và cái chết anh hùng của Linh mục Giuse Trần Ngọc Thanh, thuộc Dòng Đa Minh (OP). Sinh ngày 10 tháng 8 năm 1981 tại Sài Gòn (nay là Thành phố Hồ Chí Minh), cha Giuse Trần Ngọc Thanh đã lớn lên trong một gia đình Công giáo truyền thống, nơi mà đức tin được nuôi dưỡng từ thuở ấu thơ. Từ nhỏ, cha đã thể hiện một lòng yêu mến Chúa và Giáo hội sâu sắc, dẫn đến quyết định gia nhập Dòng Đa Minh – một dòng tu nổi tiếng với sứ mệnh rao giảng Tin Mừng và bảo vệ đức tin. Sau nhiều năm tu luyện và học tập, cha được thụ phong linh mục vào ngày 4 tháng 8 năm 2018, đánh dấu sự khởi đầu của một sứ vụ ngắn ngủi nhưng đầy ý nghĩa.
Ngay sau khi lãnh nhận chức thánh, cha Giuse đã bày tỏ nguyện vọng được phục vụ tại những vùng đất truyền giáo khó khăn, nơi mà đa số giáo dân là đồng bào dân tộc thiểu số, sống trong điều kiện nghèo nàn, lạc hậu và đôi khi phải đối mặt với những thách thức về đức tin. Bề trên Dòng Đa Minh đã cử cha đến Giáo họ Sa Loong (hay còn gọi là Saloong), thuộc Giáo xứ Đăk Mót, Giáo phận Kontum – một vùng cao nguyên Tây Nguyên xa xôi, nơi cha dành trọn vẹn những năm tháng cuối đời để chăm sóc linh hồn cho các tín hữu. Tại đây, cha không chỉ cử hành các bí tích, giảng dạy giáo lý mà còn đồng hành với bà con trong cuộc sống hàng ngày, từ việc dạy trẻ em học chữ đến hỗ trợ kinh tế cho những gia đình khó khăn. Cha Giuse được biết đến như một vị mục tử hiền lành, khiêm tốn, luôn sẵn sàng lắng nghe và tha thứ, thể hiện rõ ràng tinh thần Phúc Âm qua hành động.
Tuy nhiên, sứ vụ của cha Giuse đã kết thúc một cách bi thảm nhưng anh hùng vào chiều ngày 29 tháng 1 năm 2022 – đúng vào dịp chuẩn bị đón Giao thừa Tết Nhâm Dần. Trong lúc đang ngồi tòa giải tội tại Nhà nguyện Giang Lố 2 (thuộc Giáo họ Sa Loong), cha bị một người đàn ông bị rối loạn tâm thần tấn công bằng hung khí, dẫn đến tử vong. Cái chết của cha không chỉ là một mất mát lớn cho Giáo phận Kontum và Dòng Đa Minh mà còn là một chứng tá sống động về đức tin, sự tha thứ và lòng trung kiên với sứ vụ mục tử. Phái bộ Vatican tại Liên Hợp Quốc đã gọi cha là “Vị Tử Đạo của Tòa Giải Tội”, và thế giới Công giáo công nhận đây là một cuộc tử đạo thời đại mới, nơi cha đổ máu trong khi thi hành bí tích Hòa Giải – một hành vi trực tiếp liên quan đến sứ mệnh cứu rỗi linh hồn.
Chiếc áo dòng đẫm máu của cha được lưu giữ như một chứng tích tử đạo, và hàng ngàn tín hữu đã đến viếng thăm nơi cha tử nạn, cầu nguyện và xin ơn qua sự chuyển cầu của cha. Uỷ ban các Vị Tử Đạo Mới của Vatican cũng đã bày tỏ sự quan tâm, cho biết sẽ tiếp tục nghiên cứu các chứng nhân đức tin như cha Giuse, đặc biệt trong bối cảnh Đại Năm Thánh 2000 và các năm sau đó. Cái chết của cha không phải là ngẫu nhiên mà là đỉnh cao của một cuộc đời dâng hiến, nơi cha chấp nhận rủi ro để ở lại với đoàn chiên, ngay cả trong những hoàn cảnh nguy hiểm.
Hiện nay, vào ngày 19 tháng 1 năm 2026, chúng ta chỉ còn khoảng một năm nữa là đủ thời hạn năm năm kể từ ngày cha Giuse qua đời (29 tháng 1 năm 2022). Theo quy định của Giáo hội Công giáo, quy trình phong thánh chỉ có thể chính thức khởi đầu sau ít nhất năm năm từ ngày ứng viên qua đời, nhằm đảm bảo tính khách quan và tránh ảnh hưởng từ “sức nóng” của truyền thông xã hội đối với “Danh thơm, tiếng tốt về sự thánh thiện” (fama sanctitatis). Thời hạn này có thể được Đức Thánh Cha miễn trừ trong một số trường hợp đặc biệt, như với Mẹ Têrêsa Calcutta (miễn trừ ba năm) hoặc Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II (miễn trừ toàn bộ năm năm), nhưng thông thường, Giáo hội khuyến khích tuân thủ để đảm bảo quá trình diễn ra một cách cẩn trọng và trung thực.
Đây chính là cơ hội vàng để Giáo phận Kontum – nơi cha Giuse phục vụ và qua đời – cùng với Dòng Đa Minh Việt Nam, với tư cách là “Nguyên đơn” (Acteur), khởi xướng hồ sơ xin lập án phong thánh. Việc này không chỉ tôn vinh chứng tá đức tin của cha mà còn mang lại nguồn cảm hứng cho toàn thể Giáo hội Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh các vị tử đạo Việt Nam đã được phong thánh hàng loạt vào năm 1988. Nếu bỏ lỡ thời hạn này mà không có lý do đặc biệt, hồ sơ có thể bị trì hoãn thêm 30 năm, dẫn đến mất mát lớn về thời gian và cơ hội thu thập chứng tích từ các nhân chứng còn sống.
QUY TRÌNH PHONG THÁNH: TẬP TRUNG VÀO GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA CẤP GIÁO PHẬN VÀ ĐẶC THÙ CHO CÁC VỊ TỬ ĐẠO
Quy trình phong thánh trong Giáo hội Công giáo là một quá trình nghiêm ngặt, kéo dài, dựa trên nền tảng sự thật và đức tin, nhằm xác nhận rằng ứng viên đã sống tinh thần Phúc Âm cách anh hùng hoặc đã tử đạo vì đức tin. Toàn bộ tiến trình được chia thành các giai đoạn chính: chuẩn bị, điều tra cấp giáo phận, điều tra cấp Bộ Phong Thánh (Roma), tuyên phong Chân Phước, và cuối cùng là phong Thánh. Đối với các vị tử đạo như cha Giuse, quy trình có một số đặc thù quan trọng: không cần phép lạ để tuyên phong Chân Phước (Beatification), mà chỉ cần xác nhận sự tử đạo thực sự vì đức tin; tuy nhiên, vẫn cần một phép lạ thứ hai (xảy ra sau khi tuyên phong Chân Phước) để phong Thánh (Canonization).
Giai đoạn điều tra cấp giáo phận là bước đầu tiên và quan trọng nhất, nơi mà Giáo phận Kontum sẽ đóng vai trò trung tâm. Việc kiểm chứng “Danh thơm, tiếng tốt về sự thánh thiện” (fama sanctitatis) bắt đầu bằng việc thu thập các chứng tích thuận lợi hoặc bất lợi tại Giáo hội địa phương. Giáo phận, với tư cách “Nguyên đơn” (Acteur), sẽ đề cử một “Cáo thỉnh viên” (Postulator) để đại diện tiến hành công việc. Theo quy luật cũ, chỉ linh mục mới được làm Cáo thỉnh viên, nhưng theo luật hiện hành (từ năm 1983), bất kỳ tín hữu nào cũng có thể đảm nhận vai trò này miễn là có khả năng chuyên môn và được Giám mục phê chuẩn.
Cáo thỉnh viên chịu trách nhiệm soạn thảo đơn thỉnh nguyện (supplex libellus), sưu tập tài liệu chứng cớ, các tác phẩm và bút tích của ứng viên (trong trường hợp cha Giuse, có thể bao gồm các bài giảng, nhật ký mục vụ, và chứng từ từ giáo dân). Trong đơn, cần giới thiệu danh sách những người có thể cung khai về đời sống của cha, chẳng hạn như các linh mục đồng dòng, giáo dân tại Sa Loong, và thậm chí cả những nhân chứng về cái chết của cha. Đơn này sẽ được nộp tại Tòa Giám mục Kontum – nơi cha qua đời. Trong trường hợp đặc biệt, có thể xin phép Tòa Thánh để nộp tại nơi cha hoạt động lâu dài (như các vùng truyền giáo Tây Nguyên) hoặc ủy quyền cho một Giáo phận khác.
Trước khi khởi sự, phải chờ đủ năm năm từ ngày cha qua đời, nhằm giảm bớt ảnh hưởng từ truyền thông và đảm bảo fama sanctitatis là chân thực. Trong giai đoạn này, cần phân tích kỹ lưỡng các bút tích của cha để xác nhận không có gì trái với đức tin. Sau khi nhận đơn, Đức Giám mục Kontum sẽ bàn hỏi với các Giám mục khác trong vùng (như các Giám mục miền Tây Nguyên hoặc Hội đồng Giám mục Việt Nam) để quyết định có tiến hành hay không. Nếu thuận tiện, ngài sẽ ra thông cáo công khai về việc thỉnh nguyện, kêu gọi các tín hữu cung cấp dữ kiện thuận lợi hoặc đối nghịch – ví dụ, chứng từ về đời sống thánh thiện của cha hoặc bất kỳ tranh cãi nào liên quan đến cái chết của cha.
Tiếp theo, Đức Giám mục sẽ chỉ định ít nhất hai kiểm duyệt viên (censores) để nghiên cứu toàn bộ tác phẩm và bút tích của cha Giuse, kiểm tra xem có gì trái nghịch với đức tin và phong hóa hay không. Đồng thời, ngài xin ý kiến Tòa Thánh để nhận “Nihil obstat” (không có gì trở ngại). Sau khi nhận được phản hồi tích cực từ Tòa Thánh, Đức Giám mục sẽ ra Quyết định mở Vụ án. Từ lúc này, cha Giuse có thể được gọi là “Tôi tớ Chúa” (Servus Dei). Danh xưng “Đáng kính” (Venerabilis) chỉ được sử dụng sau khi Bộ Phong Thánh chấp nhận Bản tường trình (Positio) từ cấp Giáo phận, xác nhận các nhân đức anh hùng hoặc sự tử đạo.
Khi tuyên thánh cho một vị như cha Giuse, Đức Thánh Cha sẽ công nhận rằng tiếng nói của các tín hữu về fama sanctitatis là phù hợp với thực tại – ở đây, là chứng tá tử đạo của cha trong lúc thi hành bí tích. Cáo thỉnh viên giữ vai trò then chốt trong việc điều hành và soạn thảo Positio – một bản tường trình chi tiết tổng hợp tất cả tài liệu, chứng từ và phân tích. Positio phải đảm bảo trung thực tuyệt đối; bất kỳ sự bỏ sót, che đậy, sai sự thật, dàn dựng hay dối trá nào cũng có thể dẫn đến đình trệ, kéo dài hoặc hủy bỏ hồ sơ. Trong thực tế, nhiều hồ sơ phong thánh bị dừng lại giữa chừng do thiếu tính chân thực, và việc soạn thảo Positio có thể mất hàng chục năm, đòi hỏi chuyên môn cao từ các nhà thần học, sử học và giáo luật.
Sau khi hoàn tất Positio, một Tòa án hoặc Hội đồng do Đức Giám mục Kontum triệu tập sẽ được thành lập, gồm các chuyên gia thần học, giáo luật và sử học để nghiên cứu, xem xét, chất vấn và tranh luận. Tòa án này có thể mời chuyên viên từ Bộ Phong Thánh tham gia để chứng kiến và xác nhận tính trung thực. Tất cả thành viên, kể cả Đức Giám mục, phải thực hiện nghi thức đặt tay trên Sách Thánh để tuyên thệ trung thành với Sự thật và đức tin Kitô giáo.
Nếu Positio được thông qua với sự đồng thuận của hơn 2/3 số thành viên, hồ sơ sẽ được niêm phong ngay tại phiên tòa, trước sự chứng kiến của tất cả, và chuyển lên Bộ Phong Thánh bởi Đức Giám mục và Cáo thỉnh viên. Đối với trường hợp tử đạo như cha Giuse, Positio sẽ tập trung chứng minh rằng cái chết của cha là sự tử đạo thực sự – nghĩa là cha đã tự nguyện hy sinh mạng sống vì đức tin, không phải do nguyên nhân khác. Điều này có thể được hỗ trợ bởi chứng từ về lời tha thứ cuối cùng của cha và bối cảnh sứ vụ của cha tại vùng truyền giáo.
TẦM QUAN TRỌNG VÀ LỜI KÊU GỌI HÀNH ĐỘNG
Việc nộp hồ sơ cho cha Giuse không chỉ là một nghĩa vụ mà còn là một sứ mệnh thiêng liêng, giúp Giáo hội Việt Nam tiếp tục truyền thống tôn vinh các vị tử đạo. Với chỉ còn một năm nữa để đủ thời hạn, Giáo phận Kontum và Dòng Đa Minh Việt Nam cần khẩn trương chuẩn bị: thành lập nhóm thu thập chứng từ, chỉ định Cáo thỉnh viên, và kêu gọi cộng đồng tín hữu tham gia. Các ví dụ lịch sử như các vị tử đạo Việt Nam (phong thánh năm 1988) hay Thánh Gioan Phaolô II cho thấy rằng một hồ sơ vững chắc có thể mang lại ơn ích lớn lao cho toàn thể Giáo hội.
Hãy hành động ngay hôm nay để cha Giuse Trần Ngọc Thanh sớm được tôn vinh như một vị thánh, chứng tá cho lòng thương xót Chúa trong thời đại chúng ta.
