ĐỪNG TƯỞNG NGƯỜI THÂN THÌ KHÔNG PHẢN BỘI
Kính thưa quý vị thính giả thân mến, hôm nay chúng ta cùng dừng lại một chút để suy ngẫm về một chủ đề mà có lẽ ai trong chúng ta cũng từng ít nhất một lần trải qua hoặc chứng kiến: sự phản bội. Nhưng không phải phản bội từ những kẻ xa lạ, những kẻ thù không đội trời chung. Không, hôm nay chúng ta nói về sự phản bội từ chính những người thân cận nhất, những người từng cùng ta chia sẻ bữa ăn, cùng ta cầu nguyện, cùng ta gọi nhau là anh em, là thầy, là bạn. Chủ đề của chúng ta là: “ĐỪNG TƯỞNG NGƯỜI THÂN THÌ KHÔNG PHẢN BỘI”.
Tôi nhớ có một câu nói rằng: “Người làm ta đau nhất thường không phải là kẻ xa lạ, mà là người từng cùng ta bẻ bánh. Từng cùng ta cầu nguyện. Từng gọi ta là Thầy, là anh em.” Và điều này không phải là một phát minh hiện đại hay một triết lý trừu tượng. Nó được khắc họa rõ nét trong chính Kinh Thánh – cuốn sách thiêng liêng không che giấu bất kỳ sự thật phũ phàng nào về bản tính con người. Kinh Thánh dạy chúng ta rằng phản bội không chỉ đến từ kẻ thù bên ngoài, những kẻ công khai chống đối. Nhiều khi, nó đến từ những người rất thân, rất gần với chúng ta – những người mà chúng ta tin tưởng nhất.
Hãy tưởng tượng bạn đang ở trong một mối quan hệ thân thiết, một cộng đồng, một gia đình tinh thần. Bạn nghĩ rằng sự gần gũi ấy là lá chắn bảo vệ khỏi mọi tổn thương. Nhưng không, Kinh Thánh nhắc nhở chúng ta qua ba nhân vật nổi bật: Giu-đa Ít-ca-ri-ốt, Phê-rô, và Đê-ma. Ba con người này đều ở rất gần Chúa Giê-su và rất gần với Giáo Hội sơ khai. Họ không phải là những kẻ lạ mặt; họ là những người đồng hành, những người được chọn lựa. Và qua ba kiểu phản bội khác nhau của họ, chúng ta nhận được ba lời cảnh tỉnh sâu sắc cho lương tâm của chính mình. Hôm nay, chúng ta sẽ cùng khám phá từng câu chuyện một cách chi tiết, suy ngẫm về ý nghĩa của chúng, và áp dụng vào cuộc sống hàng ngày. Vì phản bội không phải là chuyện của quá khứ; nó vẫn đang xảy ra quanh ta, và đôi khi, chính trong lòng ta.
Bắt đầu với nhân vật đầu tiên: Giu-đa Ít-ca-ri-ốt – khi lòng trung thành bị thay thế bằng tính toán.
Giu-đa không phải là một kẻ ngoài cuộc. Ông là một trong Nhóm Mười Hai – nhóm môn đệ thân cận nhất của Chúa Giê-su. Hãy nghĩ mà xem: Ông đã đi theo Thầy từ những ngày đầu, nghe từng lời giảng dạy sâu sắc, chứng kiến từng phép lạ kỳ diệu. Ông thấy Chúa biến nước thành rượu ở Ca-na (Gioan 2:1-11), thấy Chúa chữa lành người bại liệt (Mát-thêu 9:1-8), thậm chí thấy Chúa làm cho La-da-rô sống lại từ cõi chết (Gioan 11). Ông ở đó, sát bên Thầy, chia sẻ mọi khoảnh khắc. Thế nhưng, ở đâu đó sâu thẳm trong lòng ông, một sự tính toán âm thầm bắt đầu lớn lên. Có thể là vì tiền bạc – Kinh Thánh kể rằng ông giữ túi tiền của nhóm và thường lấy trộm (Gioan 12:6). Có thể là vì tham vọng – ông mong đợi một Đấng Mêsia sẽ lật đổ đế quốc Rô-ma bằng sức mạnh chính trị, chứ không phải bằng thập giá khiêm nhường. Hoặc có thể là vì thất vọng khi thực tế không khớp với kỳ vọng cá nhân.
Phản bội của Giu-đa không bắt đầu từ nụ hôn nổi tiếng trong vườn Ghết-sê-ma-nê (Mát-thêu 26:47-50), nơi ông dùng cử chỉ thân mật để chỉ điểm Thầy cho lính tráng. Không, nó đã âm ỉ từ lâu trước đó. Gioan viết rõ: “Ông là kẻ ăn cắp” (Gioan 12:6). Nghĩa là, phản bội bắt đầu khi trái tim không còn hoàn toàn thuộc về Thầy nữa. Nó bắt đầu từ những thỏa hiệp nhỏ: một chút tham lam, một chút bất mãn, một chút tính toán lợi ích cá nhân. Và dần dần, những thứ ấy tích tụ thành một quyết định lớn: bán Thầy với giá 30 đồng bạc – giá của một nô lệ (Mát-thêu 26:15).
Trong cuộc sống hôm nay, kiểu phản bội này không hề xa lạ. Có những người vẫn đi bên Chúa, vẫn tham dự Thánh Lễ, vẫn hát thánh ca, nhưng lòng đã ở nơi khác. Họ sống hai mặt: miệng nói yêu mến Chúa, nhưng hành động lại đầy toan tính. Ví dụ, trong công việc, bạn có thể thấy một đồng nghiệp thân thiết, từng cùng bạn chia sẻ ý tưởng, nhưng rồi họ bán đứng bạn để thăng tiến. Hoặc trong gia đình, một người thân mà bạn tin tưởng, nhưng họ tính toán lợi ích để chiếm đoạt tài sản. Trong Giáo Hội, có những người sốt sắng bề ngoài, nhưng bên trong đầy tham vọng quyền lực hoặc lợi lộc. Lời cảnh tỉnh từ Giu-đa là: Hãy kiểm tra trái tim mình. Bạn có đang giữ một “giá để mặc cả” với Chúa và với người thân không? Một chút tham lam hôm nay có thể dẫn đến phản bội lớn lao mai sau. Hãy nhớ lời Chúa Giê-su: “Không ai có thể làm tôi hai chủ” (Mát-thêu 6:24). Trung thành phải là tuyệt đối, không phải là một cuộc giao dịch.
Tiếp theo, chúng ta nói về Phê-rô – khi sợ hãi lớn hơn tình yêu.
Phê-rô thì khác hẳn Giu-đa. Ông yêu Chúa thật lòng. Hãy nhớ lại lời tuyên bố mạnh mẽ của ông: “Dù mọi người vấp ngã, con cũng không” (Mát-thêu 26:33). Ông là người đầu tiên nhận ra Chúa Giê-su là Đấng Mêsia (Mát-thêu 16:16), là người sẵn sàng rút gươm bảo vệ Thầy (Gioan 18:10). Thế nhưng, khi đối diện với nguy hiểm thực sự – trong sân dinh thượng tế, giữa đám lính và đầy tớ – ông run sợ. Ba lần chối Thầy: “Tôi không biết Người” (Mát-thêu 26:69-75). Không phải vì tham lam, không phải vì tính toán, mà đơn giản vì sợ hãi. Sợ mất mạng, sợ liên lụy, sợ đau khổ.
Phản bội của Phê-rô là kiểu phản bội thụ động: không bán Thầy, nhưng trốn tránh trách nhiệm. Ông chọn im lặng để tự bảo vệ mình. Và điều đáng quý là, sau ba lần chối, tiếng gà gáy nhắc ông nhớ lời Thầy tiên báo, và ông “khóc lóc thảm thiết” (Mát-thêu 26:75). Nước mắt ấy cứu ông khỏi tuyệt vọng, dẫn ông đến sự phục hồi sau Phục Sinh, khi Chúa hỏi ông ba lần: “Con có yêu mến Thầy không?” (Gioan 21:15-17).
Trong đời sống chúng ta, kiểu phản bội này phổ biến đến mức đáng sợ. Chúng ta biết điều đúng, nhưng vì sợ hãi, chúng ta chọn im lặng. Ví dụ, trong xã hội, bạn thấy bất công xảy ra – như tham nhũng, bạo lực gia đình, hay lạm dụng quyền lực – nhưng bạn im lặng vì sợ mất việc, sợ bị trả thù. Trong Giáo Hội, bạn chứng kiến những gương xấu: lạm dụng phụng vụ, gian dối trong bí tích, hay những scandal làm ô danh sự thánh thiện. Bạn biết, nhưng bạn “khua tay” nói: “Tôi không biết, tôi không liên quan” để tìm sự an toàn cho bản thân. Chúng ta đã chối Chúa bao lần như vậy? Bao lần chúng ta đứng ngoài, để cái ác lộng hành, để người công chính chết giữa sự dữ bủa vây?
Phê-rô đã khóc, và nước mắt ấy là chìa khóa cho sự trở lại. Đáng tiếc, nhiều người chúng ta hôm nay không khóc. Chúng ta biện minh cho sự thiếu trách nhiệm của mình bằng đủ lý do: “Tôi bận rộn”, “Tôi không đủ sức”, “Người khác sẽ làm”. Lời cảnh tỉnh từ Phê-rô là: Đừng để sợ hãi lớn hơn tình yêu. Hãy can đảm lên tiếng, dù phải trả giá. Vì Chúa không bỏ rơi những ai trung thành, như Ngài đã phục hồi Phê-rô thành trụ cột của Giáo Hội.
Bây giờ, đến với nhân vật thứ ba: Đê-ma – khi yêu thế gian hơn yêu Chúa.
Đê-ma thì khác hẳn hai người kia. Không có hành động kịch tính, không nụ hôn phản bội, không lời chối bỏ công khai. Chỉ một câu rất ngắn trong thư của Thánh Phao-lô: “Vì yêu mến thế gian hiện tại, Đê-ma đã bỏ tôi mà đi” (2 Ti-mô-thê 4:10). Đê-ma từng là cộng sự của Phao-lô, được nhắc đến trong các thư khác như Cô-lô-xê 4:14 và Phi-lê-môn 1:24. Ông là người đồng hành trong sứ vụ, chia sẻ khó khăn. Thế nhưng, khi Phao-lô bị giam cầm tại Rô-ma, chờ đợi cái chết – lúc cần bạn bè nhất – Đê-ma bỏ đi.
Nguyên nhân được nói rõ: “Yêu mến thế gian hiện tại”. Có thể là sự an toàn, tránh khỏi tù tội. Có thể là danh vọng, quay về cuộc sống bình thường. Có thể là tiện nghi vật chất, không muốn chịu khổ. Hoặc chỉ đơn giản là một cuộc sống không còn nguy hiểm, không còn phải lang thang rao giảng giữa bách hại. Đê-ma không ghét Chúa, không công khai chối đức tin. Ông chỉ… rời đi lặng lẽ. Đây là kiểu phản bội đáng sợ nhất: không phải chống đối ồn ào, mà là dửng dưng trước Chúa. Không phải phản bội lớn lao, mà là rút lui dần dần để tìm an toàn cho bản thân.
Trong thời đại hôm nay, kiểu phản bội của Đê-ma lan tràn khắp nơi. Chúng ta có đức tin khi mọi sự thuận lợi: công việc ổn định, gia đình êm ấm, xã hội bình yên. Nhưng khi thử thách đến – bệnh tật, mất việc, bách hại đức tin, hay đơn giản là phải hy sinh thời gian cho Giáo Hội – chúng ta lung lay. Chúng ta chọn “yêu thế gian hiện tại” hơn: yêu sự thoải mái, yêu giải trí, yêu tiền bạc, yêu danh tiếng. Chúng ta không bỏ đạo công khai, nhưng dần dần xa rời: ít đi Lễ hơn, ít cầu nguyện hơn, ít giúp đỡ người khác hơn. Đê-ma nhắc chúng ta về nguy hiểm của một đức tin hời hợt: trung thành khi dễ dàng, nhưng rút lui khi phải trả giá. Lời Chúa cảnh báo: “Ai yêu mạng sống mình thì sẽ mất, còn ai vì Ta mà mất mạng sống thì sẽ tìm lại được” (Mát-thêu 16:25).
Bây giờ, sau khi khám phá ba câu chuyện này, chúng ta cần đặt lại lương tâm mình. Vấn đề không phải là: “Người thân có phản bội tôi không?” – vì chắc chắn có thể xảy ra, như Chúa Giê-su từng bị phản bội. Vấn đề lớn hơn là: “Tôi có đang phản bội trong chính cách sống của mình không?” Hãy đặt tay lên ngực và tự hỏi:
- Tôi có sống hai mặt như Giu-đa không? Bên ngoài sốt sắng, tham dự mọi hoạt động, nhưng bên trong đầy toan tính, tham lam, và sẵn sàng “bán” người thân để lợi ích cá nhân?
- Tôi có trốn tránh trách nhiệm như Phê-rô không? Biết rõ điều đúng, thấy rõ cái sai, nhưng vì sợ hãi – sợ mất bạn bè, sợ bị cô lập, sợ tổn thất – mà chọn im lặng, chọn đứng ngoài?
- Và tôi có giống Đê-ma không? Yêu bản thân đến mức dửng dưng trước thập giá của Chúa và của anh em? Yêu sự an toàn đến mức rời xa khi phải hy sinh? Yêu thế gian hiện tại – với Netflix, shopping, du lịch – hơn là trung thành đến cùng với đức tin?
Phản bội không phải lúc nào cũng là một biến cố lớn, kịch tính như trong phim ảnh. Nó thường là những thỏa hiệp nhỏ lặp đi lặp lại: một chút tính toán hôm nay, một chút sợ hãi ngày mai, một chút tiện nghi mỗi tuần. Và rồi, trái tim đổi hướng lúc nào không hay. Như dòng sông bị xói mòn dần dần, đến một ngày, nó chảy về hướng khác.
Kết thúc câu chuyện, chúng ta thấy rằng người thân có thể phản bội – và điều đó đau đớn vô cùng. Nhưng điều đáng sợ hơn là chính ta có thể trở thành người rời bỏ, người phản bội. Xin cho chúng ta không chỉ buồn vì bị phản bội, nhưng biết run sợ trước khả năng chính mình phản bội. Xin cho tình yêu dành cho Chúa mạnh hơn mọi lời mời gọi của thế gian: tiền bạc, danh vọng, an toàn, tiện nghi.
Vì điều làm Thiên Chúa đau nhất không phải là kẻ thù chống đối công khai, nhưng là người từng yêu mà nay trở mặt, chối từ và lạnh nhạt. Hãy nhớ lời Thánh Vịnh: “Kẻ thù con thì con không ngại, nhưng chính bạn bè thân thiết mới làm con đau đớn” (Thánh Vịnh 41:9, diễn giải từ bản dịch).
Nhưng may mắn thay, câu chuyện Kinh Thánh không kết thúc bằng phản bội. Giu-đa tuyệt vọng và tự vẫn (Mát-thêu 27:5), một kết thúc bi thảm vì không quay về. Phê-rô khóc và được phục hồi, trở thành vị Giáo Hoàng đầu tiên. Đê-ma thì lặng lẽ biến mất khỏi trang sử, không biết số phận ra sao. Còn chúng ta? Mỗi ngày vẫn còn cơ hội chọn lại. Chọn trung thực thay vì hai mặt. Chọn can đảm thay vì trốn tránh. Chọn trung thành thay vì tiện nghi.
Điều cứu ta không phải là mạnh mẽ hơn người khác, mà là đủ khiêm nhường để quay về. Vì Thiên Chúa không mệt mỏi khi tha thứ – Ngài luôn chờ đợi như người cha trong dụ ngôn Người Con Hoang Đàng (Lu-ca 15:11-32). Chỉ có chúng ta mệt mỏi khi trở lại, vì kiêu ngạo hoặc lười biếng.
Xin cho lương tâm ta không ngủ yên trong những thỏa hiệp nhỏ. Xin cho trái tim ta không đổi hướng trong âm thầm. Và nếu đã lỡ bước, xin cho ta còn biết khóc như Phê-rô – những giọt nước mắt sám hối chân thành – trước khi trở thành một Đê-ma khác giữa thời đại hôm nay, lạnh lùng và rời đi mà không một lời từ biệt.
Cảm ơn quý vị đã lắng nghe. Nếu chủ đề này chạm đến lòng bạn, hãy chia sẻ với người khác, và hãy cùng nhau cầu nguyện cho sức mạnh trung thành. Chúa bình an. Lm. Anmai, CSsR
