GIÁO HỘI CÔNG GIÁO NHÌN VỀ TRÍ TUỆ NHÂN TẠO: MỌI TIẾN BỘ CÔNG NGHỆ PHẢI PHỤC VỤ LỢI ÍCH CHUNG CỦA NHÂN LOẠI
Trong bối cảnh công nghệ đang phát triển vượt bậc, trí tuệ nhân tạo (AI) đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày của con người. Từ các ứng dụng hỗ trợ y tế, giáo dục đến quản lý kinh tế và an ninh, AI mang lại vô vàn lợi ích. Tuy nhiên, Giáo Hội Công Giáo, với sứ mệnh hướng dẫn con người sống theo các giá trị đạo đức và nhân văn, luôn nhấn mạnh rằng mọi tiến bộ công nghệ phải phục vụ lợi ích chung của nhân loại. Quan điểm này không chỉ là một lời kêu gọi chung chung mà còn được xây dựng trên nền tảng thần học, triết học và các tài liệu chính thức từ Vatican, nhằm đảm bảo rằng AI không trở thành công cụ gây hại mà phải góp phần nâng cao phẩm giá con người.
Giáo Hội Công Giáo nhìn nhận AI như một sản phẩm của sự sáng tạo con người, được Chúa ban tặng qua trí tuệ và khả năng sáng chế. Theo tài liệu “Antiqua et nova” do Vatican công bố gần đây, trí tuệ là một phần thiết yếu của việc con người được tạo dựng “theo hình ảnh Chúa” (Sáng Thế Ký 1:27). Do đó, AI không phải là một thực thể độc lập mà là công cụ do con người tạo ra và kiểm soát. Giáo Hội khẳng định rằng tính đạo đức của AI phụ thuộc hoàn toàn vào lựa chọn của con người. Nếu sử dụng đúng cách, AI có thể giúp giảm nghèo đói, cải thiện chăm sóc sức khỏe và thúc đẩy hòa bình. Ngược lại, nếu lạm dụng, nó có thể dẫn đến bất bình đẳng xã hội, mất việc làm hàng loạt hoặc thậm chí là các rủi ro tồn vong.
Một trong những lo ngại lớn nhất của Giáo Hội là tiềm năng rủi ro từ AI, đặc biệt là các hệ thống vũ khí tự trị. Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã nhiều lần kêu gọi cấm sử dụng các vũ khí như vậy, vì chúng có thể hoạt động mà không cần sự can thiệp của con người, dẫn đến “rủi ro tồn vong” cho nhân loại. Trong tài liệu Vatican mới, Giáo Hội nhấn mạnh rằng AI phải được hướng dẫn bởi các nguyên tắc đạo đức, đảm bảo tôn trọng quyền con người, tự do và phẩm giá. Ví dụ, trong lĩnh vực y tế, AI có thể hỗ trợ chẩn đoán bệnh nhanh chóng hơn, giúp cứu sống nhiều người ở các khu vực nghèo khó. Tuy nhiên, nếu AI được sử dụng để phân biệt đối xử dựa trên dữ liệu cá nhân, nó sẽ vi phạm nguyên tắc công bằng xã hội mà Giáo Hội luôn bảo vệ.
Giáo Hội cũng khuyến khích các tín hữu tham gia tích cực vào việc định hình tương lai của AI. Theo quan điểm Công Giáo, con người không nên coi AI như một “người hàng xóm” hay một thực thể có quyền lợi ngang bằng, mà phải sử dụng nó như một công cụ để phục vụ lợi ích chung. Các giáo phận và tổ chức Công Giáo trên thế giới, như ở Mỹ và châu Âu, đã tổ chức các hội thảo để thảo luận về cách tích hợp AI vào giáo dục tôn giáo mà không làm mất đi giá trị nhân văn. Chẳng hạn, AI có thể giúp dịch Kinh Thánh sang nhiều ngôn ngữ hơn, mang Lời Chúa đến với mọi người, nhưng không thể thay thế vai trò của linh mục trong việc hướng dẫn tâm linh.
Hơn nữa, Giáo Hội nhấn mạnh tầm quan trọng của trách nhiệm đạo đức trong phát triển AI. Các nhà phát triển và chính phủ phải đảm bảo rằng AI tôn trọng tự do ngôn luận, bảo vệ dữ liệu cá nhân và thúc đẩy sự phát triển toàn diện của con người. Trong bối cảnh AI đang được áp dụng rộng rãi trong tài chính, nông nghiệp và giao thông, Giáo Hội kêu gọi xây dựng các khung pháp lý quốc tế để ngăn chặn lạm dụng. Ví dụ, nếu AI được sử dụng để thao túng thông tin hoặc kiểm soát dư luận, nó sẽ đi ngược lại với sứ mệnh của Giáo Hội trong việc bảo vệ sự thật và công lý.
Từ góc nhìn thần học, AI nhắc nhở con người về giới hạn của mình. Giáo Hội dạy rằng chỉ có Chúa mới là Đấng Toàn Năng, và con người không nên cố gắng “chơi vai Chúa” qua công nghệ. Thay vào đó, AI nên được sử dụng để phản ánh lòng thương xót của Chúa, giúp đỡ những người yếu thế trong xã hội. Các tài liệu từ Vatican khuyến nghị rằng các nhà khoa học và kỹ sư Công Giáo nên cầu nguyện và suy tư trước khi phát triển AI, đảm bảo rằng mọi sáng tạo đều hướng tới lợi ích chung.
Trong lĩnh vực giáo dục, Giáo Hội thấy AI như một cơ hội để nâng cao kiến thức, nhưng cũng cảnh báo về nguy cơ làm giảm sự tương tác con người. Ví dụ, các chương trình học trực tuyến sử dụng AI có thể giúp trẻ em ở vùng sâu vùng xa tiếp cận giáo dục chất lượng, nhưng không thể thay thế sự hướng dẫn từ thầy cô và cha mẹ. Giáo Hội khuyến khích các trường Công Giáo tích hợp giáo dục đạo đức về AI vào chương trình học, dạy học sinh cách sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm.
Ngoài ra, Giáo Hội quan tâm đến tác động của AI đối với lao động. Với sự tự động hóa ngày càng tăng, nhiều việc làm có thể bị mất đi, dẫn đến bất ổn xã hội. Giáo Hội kêu gọi các chính sách hỗ trợ đào tạo lại lao động, đảm bảo rằng tiến bộ công nghệ không để ai bị bỏ lại phía sau. Đây là thể hiện của nguyên tắc công bằng xã hội trong học thuyết Công Giáo, nơi mọi người đều có quyền sống xứng đáng.
Quan điểm của Giáo Hội Công Giáo về trí tuệ nhân tạo là một lời nhắc nhở sâu sắc rằng công nghệ phải luôn phục vụ con người, không phải ngược lại. Bằng cách nhấn mạnh lợi ích chung, phẩm giá và trách nhiệm đạo đức, Giáo Hội hướng dẫn nhân loại sử dụng AI như một món quà từ Chúa, góp phần xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn. Trong tương lai, khi AI tiếp tục phát triển, vai trò của Giáo Hội sẽ càng quan trọng hơn trong việc định hình một xã hội công bằng và nhân văn.
Lm. Anmai, CSsR
