ISRAEL: NƠI DUY NHẤT TRÊN THẾ GIỚI CÓ BA NGÀY GIÁNG SINH KHÁC NHAU
Giáng Sinh, hay còn gọi là Lễ Giáng Sinh, là một trong những dịp lễ quan trọng nhất trong lịch sử nhân loại, không chỉ đối với các tín đồ Cơ Đốc Giáo mà còn lan tỏa ảnh hưởng đến văn hóa toàn cầu. Đây là dịp kỷ niệm sự ra đời của Chúa Jesus Christ, vị cứu tinh được tiên tri trong Kinh Thánh Cựu Ước, tại một ngôi làng nhỏ bé mang tên Bethlehem (Bết-lê-hem), nằm cách Jerusalem chỉ khoảng 10 km về phía nam. Sự kiện này xảy ra cách đây hơn 2.000 năm, vào thời kỳ La Mã thống trị vùng đất Thánh, và đã trở thành biểu tượng của hy vọng, bình an và tình yêu thương. Dù bạn có theo đạo hay không, Giáng Sinh vẫn gắn liền với cuộc sống hàng ngày qua những biểu tượng như cây thông Noel, ông già Noel, hay những bản thánh ca vang vọng khắp nơi. Tuy nhiên, trong khi hầu hết thế giới kỷ niệm Giáng Sinh vào một hoặc hai ngày cố định, thì tại Israel – vùng đất Thánh của ba tôn giáo lớn Abraham (Do Thái Giáo, Cơ Đốc Giáo và Hồi Giáo) – lại có một hiện tượng độc đáo: ba ngày Giáng Sinh khác nhau. Điều này khiến Israel trở thành nơi duy nhất trên thế giới nơi mà không khí lễ hội kéo dài qua nhiều tuần, phản ánh sự đa dạng tôn giáo và lịch sử phong phú của đất nước này.
Để hiểu rõ hơn về hiện tượng đặc biệt này, chúng ta cần quay ngược thời gian về nguồn gốc của Lễ Giáng Sinh. Theo Kinh Thánh Tân Ước, Chúa Jesus giáng sinh tại Bethlehem, trong một chuồng chiên đơn sơ, vì cha mẹ Ngài – ông Joseph và bà Mary – không tìm được chỗ trọ tại quán trọ. Sự kiện này được các nhà tiên tri Cựu Ước dự báo, chẳng hạn như trong sách Mi-chê 5:2: “Hỡi Bết-lê-hem Ép-ra-tha, ngươi nhỏ nhất trong các chi phái Giu-đa, song từ ngươi sẽ ra cho Ta một Đấng cai trị trong Y-sơ-ra-ên”. Ngày nay, Bethlehem vẫn là trung tâm của các lễ hội Giáng Sinh, với Nhà Thờ Giáng Sinh (Church of the Nativity) – một trong những nhà thờ cổ nhất thế giới, được xây dựng từ thế kỷ thứ 4 – trở thành điểm hành hương của hàng triệu tín đồ. Tuy nhiên, tại Jerusalem, thủ đô cổ kính và linh thiêng của Israel, sự đa dạng của các nhánh Cơ Đốc Giáo đã tạo nên ba ngày lễ riêng biệt, mỗi ngày gắn liền với một lịch sử và truyền thống tôn giáo khác nhau.
Israel là quê hương của Cơ Đốc Giáo, nơi Chúa Jesus sinh ra, sống, giảng dạy, chịu chết và phục sinh. Với dân số khoảng 9 triệu người, trong đó khoảng 2% là tín đồ Cơ Đốc Giáo (khoảng 180.000 người), đất nước này là nơi hội tụ của hầu hết các nhánh lớn trong Cơ Đốc Giáo: Công Giáo La Mã, Chính Thống Giáo Đông Phương, và Giáo Hội Armenia. Jerusalem, với Khu Phố Cơ Đốc (Christian Quarter) trong Thành Cổ (Old City), là trung tâm của sự đa dạng này. Khu phố này bao gồm các nhà thờ, tu viện và cộng đồng thuộc các giáo phái khác nhau, từ Nhà Thờ Mộ Thánh (Church of the Holy Sepulchre) – nơi được tin là địa điểm Chúa Jesus bị đóng đinh và phục sinh – đến các khu vực dành riêng cho người Armenia. Chính sự tồn tại song song của ba nhóm Cơ Đốc Giáo chính này, mỗi nhóm sử dụng lịch tôn giáo khác nhau, đã dẫn đến việc kỷ niệm Giáng Sinh vào ba ngày riêng biệt: 25 tháng 12, 7 tháng 1 và 19 tháng 1 (theo lịch Gregorian hiện đại).
Hãy bắt đầu với ngày Giáng Sinh phổ biến nhất trên thế giới: 25 tháng 12. Đây là ngày lễ của Giáo Hội Công Giáo La Mã (Roman Catholic Church) và các giáo phái Tin Lành (Protestants), bao gồm Anh Giáo (Anglicans), Lutheran, Episcopalians và nhiều nhóm khác. Tại Israel, các cộng đồng này tổ chức lễ hội vào ngày này theo lịch Gregorian – lịch dương lịch hiện đại được giới thiệu bởi Giáo Hoàng Gregory XIII vào năm 1582 để sửa chữa sự lệch lạc của lịch Julian cũ. Lịch Gregorian được chấp nhận rộng rãi ở phương Tây, nơi Cơ Đốc Giáo chiếm đa số, và do đó, 25 tháng 12 trở thành ngày Giáng Sinh tiêu chuẩn ở châu Âu, Mỹ và nhiều quốc gia khác. Ở Jerusalem, các nhà thờ Công Giáo như Nhà Thờ Giáng Sinh ở Bethlehem sẽ tổ chức Thánh Lễ Nửa Đêm (Midnight Mass) vào tối 24 tháng 12, với hàng ngàn tín đồ tụ họp để hát thánh ca và cầu nguyện. Không khí lễ hội ở đây thường rực rỡ với đèn trang trí, cây thông và các buổi biểu diễn âm nhạc, thu hút du khách từ khắp nơi. Theo các nguồn lịch sử, ngày 25 tháng 12 được chọn để kỷ niệm Giáng Sinh từ thế kỷ thứ 4, nhằm thay thế các lễ hội ngoại giáo La Mã như Saturnalia, và dần trở thành chuẩn mực cho phần lớn thế giới Cơ Đốc.
Tiếp theo là ngày 7 tháng 1, ngày Giáng Sinh của Chính Thống Giáo Đông Phương (Eastern Orthodox Church), bao gồm các nhà thờ Nga, Hy Lạp, Serbia, Bulgaria, Coptic (Ai Cập), Ethiopia và nhiều nhóm khác. Tại Israel, cộng đồng Chính Thống Giáo là đông đảo nhất trong số các tín đồ Cơ Đốc, đặc biệt ở Jerusalem và Bethlehem, nơi có các tu viện cổ kính như Tu Viện Thánh Saba (Mar Saba Monastery). Ngày này tương ứng với 25 tháng 12 theo lịch Julian – lịch cổ do Julius Caesar giới thiệu vào năm 45 TCN, nhưng hiện nay chậm hơn lịch Gregorian khoảng 13 ngày do tích lũy lỗi thời gian. Vì vậy, khi thế giới phương Tây chuyển sang lịch Gregorian vào thế kỷ 16, nhiều giáo hội Đông Phương vẫn giữ lịch Julian để duy trì truyền thống. Ở Jerusalem, lễ hội vào ngày 7 tháng 1 thường trang nghiêm hơn, với các buổi lễ kéo dài, nhịn ăn trước đó (Advent fast), và các cuộc diễu hành từ Jerusalem đến Bethlehem. Hàng ngàn tín đồ Nga và Hy Lạp hành hương đến đây, biến Thành Cổ thành một bức tranh sống động của văn hóa Đông Âu. Theo ước tính, đây là ngày Giáng Sinh được kỷ niệm bởi phần lớn cộng đồng Cơ Đốc ở Thánh Địa, vì Chính Thống Giáo chiếm tỷ lệ cao trong dân số Cơ Đốc Israel.
Cuối cùng, và độc đáo nhất, là ngày 19 tháng 1 (hoặc đôi khi từ 18-19 tháng 1), ngày Giáng Sinh của Giáo Hội Armenia Apostolic (Armenian Apostolic Church). Đây là một trong những giáo hội cổ nhất thế giới, được thành lập bởi hai vị Tông Đồ của Chúa Jesus: Thánh Bartholomew (Ba-thê-lê-my) và Thánh Thaddeus (Giu-đe Tha-đê-ô), vào thế kỷ thứ 1. Armenia trở thành quốc gia đầu tiên chấp nhận Cơ Đốc Giáo làm quốc giáo vào năm 301 SCN, trước cả Đế Quốc La Mã. Ban đầu, họ kỷ niệm Giáng Sinh kết hợp với Lễ Hiển Linh (Epiphany) – kỷ niệm Chúa Jesus chịu phép rửa và hiện ra trước thế gian – vào ngày 6 tháng 1. Tuy nhiên, trong khi Giáo Hội Công Giáo chuyển Giáng Sinh sang 25 tháng 12 vào thế kỷ thứ 4, Giáo Hội Armenia vẫn giữ ngày 6 tháng 1 theo lịch Julian. Do chênh lệch 13 ngày giữa hai lịch, ngày 6 tháng 1 Julian tương ứng với khoảng 19 tháng 1 theo lịch Gregorian hiện đại. Tại Jerusalem, cộng đồng Armenia – tập trung ở Khu Phố Armenia (Armenian Quarter) trong Thành Cổ – tổ chức lễ hội vào ngày này với các buổi lễ đặc trưng, bao gồm Thánh Lễ tại Nhà Thờ Thánh James (St. James Cathedral), và các cuộc diễu hành với trang phục truyền thống. Mặc dù cộng đồng Armenia ở Israel không đông bằng các nhóm khác (khoảng vài nghìn người), nhưng sự hiện diện của họ làm phong phú thêm bức tranh đa dạng tôn giáo ở Thánh Địa. Lễ hội của họ thường kéo dài hai ngày, từ 18 đến 19 tháng 1, để kỷ niệm cả Giáng Sinh và Epiphany.
Sự khác biệt về ngày Giáng Sinh ở Israel chủ yếu xuất phát từ việc sử dụng các lịch tôn giáo khác nhau. Lịch Gregorian, chính xác hơn về mặt thiên văn, được áp dụng bởi Công Giáo và Tin Lành để đồng bộ với chu kỳ Mặt Trời. Ngược lại, lịch Julian – cũ hơn và chậm dần theo thời gian – vẫn được các giáo hội Đông Phương và Armenia sử dụng để giữ gìn truyền thống cổ xưa. Chênh lệch hiện tại là 13 ngày, nhưng có thể tăng lên 14 ngày vào năm 2100 do quy tắc năm nhuận. Ngoài ra, sự khác biệt còn nằm ở cách diễn giải Kinh Thánh: một số giáo hội coi Giáng Sinh là riêng biệt, trong khi Armenia kết hợp với Epiphany. Điều này không chỉ là vấn đề lịch sử mà còn phản ánh sự đa dạng văn hóa: Công Giáo mang màu sắc phương Tây, Chính Thống Giáo mang hơi thở Đông Âu và Trung Đông, còn Armenia đại diện cho di sản Caucasus cổ kính.
Tại Jerusalem và Bethlehem, ba ngày Giáng Sinh này biến vùng đất Thánh thành một lễ hội liên tục từ cuối tháng 12 đến giữa tháng 1. Du khách có thể chứng kiến ba lần cây thông được thắp sáng, ba lần Thánh Lễ Nửa Đêm, và ba lần các cuộc diễu hành qua các con phố cổ kính. Ví dụ, vào ngày 25 tháng 12, không khí sôi động với du khách phương Tây; ngày 7 tháng 1, các nhóm Nga và Hy Lạp mang theo biểu tượng Slav; còn ngày 19 tháng 1, cộng đồng Armenia tổ chức các buổi lễ trang nghiêm với tiếng chuông nhà thờ vang vọng. Israel, với chính sách tự do tôn giáo, bảo vệ quyền hành đạo của tất cả các nhóm, khiến nơi đây trở thành biểu tượng của sự hòa hợp tôn giáo giữa xung đột.
Israel không chỉ là nơi Chúa Jesus giáng sinh mà còn là minh chứng sống động cho sự đa dạng của Cơ Đốc Giáo. Ba ngày Giáng Sinh khác nhau – 25/12, 7/1 và 19/1 – không phải là sự chia rẽ mà là sự phong phú, nhắc nhở chúng ta về thông điệp cốt lõi của lễ hội: bình an trên đất và lòng nhân ái giữa con người. Nếu bạn có cơ hội đến Thánh Địa vào dịp này, bạn sẽ trải nghiệm một Giáng Sinh “ba trong một” độc đáo, nơi lịch sử, đức tin và văn hóa hòa quyện một cách kỳ diệu.
Lm. Anmai, CSsR
