Tiếng gọi: “Hãy theo Thầy”
Hướng cầu nguyện
Ngày đầu tiên của cuộc tĩnh tâm, Cha đừng vội mở cuốn sổ ghi những điều cần sửa, những việc phải làm, những chương trình cần đổi. Cũng đừng vội xét mình theo cách người quản lý kiểm tra một năm đã qua: bao nhiêu lễ đã cử hành, bao nhiêu nhà đã thăm, bao nhiêu người đã đưa trở lại, bao nhiêu việc còn dang dở. Những câu hỏi ấy có chỗ của chúng, nhưng chưa phải hôm nay. Hôm nay, Cha được mời trở về một điều đơn sơ hơn và sâu hơn: trước khi Cha làm bất cứ điều gì cho Chúa, Chúa đã nhìn Cha. Trước khi Cha chọn Người, Người đã đi qua đời Cha. Trước khi Cha biết gọi tên ơn gọi của mình, Người đã biết tên Cha. Có lẽ Cha không nhớ được ngày nào, giờ nào ánh mắt ấy chạm tới mình. Có lẽ tiếng gọi không đến trong một biến cố rực rỡ, nhưng lớn dần qua những lần giúp lễ, qua một bài giảng, một cuốn sách, một người nghèo Cha gặp, một linh mục già âm thầm sống đời mình. Dù đến bằng cách nào, tiếng gọi vẫn mang cùng một cốt lõi: “Hãy theo Thầy.” Không phải: “Hãy trở thành một người đáng kính.” Không phải: “Hãy xây dựng một sự nghiệp tôn giáo.” Cũng chưa phải: “Hãy làm được nhiều việc.” Trước mọi điều ấy là một lời mời bước vào tương quan với Đức Giêsu, ở gần Người, học cách nhìn của Người, rồi cùng Người đi vào đời.
Cha hãy ở lại thật lâu bên bờ hồ Galilê. Đừng đọc cảnh gọi các môn đệ như một đoạn Tin Mừng đã quá quen. Hãy nghe tiếng nước vỗ vào mạn thuyền, tiếng người gọi nhau kéo lưới, tiếng chân trên bờ cát. Simon và Anrê có một ngày lao động như mọi ngày. Giacôbê và Gioan còn đang vá lưới bên cha mình. Lưới rách thì phải vá; cá bắt được thì phải bán; thuyền hỏng thì phải sửa. Đức Giêsu đi vào chính nhịp sống đó. Người không đợi các ông hoàn tất mọi việc, thu xếp mọi quan hệ, giải quyết hết mọi băn khoăn rồi mới gọi. Người gọi khi cuộc đời các ông còn đang làm dở. Với Matthêu cũng thế: bàn thu thuế chưa biến mất, quá khứ của ông chưa được viết lại, ánh nhìn nghi ngại của người khác chưa hề dịu xuống. Đức Giêsu nhìn thấy ông tại nơi nhiều người chỉ thấy một kẻ có tội. Tiếng gọi không vang lên sau khi Matthêu đã tự thanh tẩy mình cho xứng đáng; tiếng gọi mở ra con đường để ông đứng dậy. Cha cũng đã được gọi giữa một cuộc đời đang làm dở. Cha có gia đình, tính khí, tài năng, giới hạn, những ước muốn cao đẹp và cả những động cơ chưa thật trong. Chúa nhìn thấy tất cả, và Người vẫn gọi.
Có một sự dịu dàng rất lớn trong sự thật ấy. Nhiều năm làm linh mục có thể khiến Cha quen nhìn mình qua trách nhiệm: Cha là người phải có mặt, phải giải quyết, phải biết câu trả lời, phải làm điểm tựa. Nhưng trong giờ cầu nguyện này, Cha không cần bắt đầu bằng vai trò. Cha có thể ngồi trước Chúa như người thanh niên ngày trước, người đã từng run khi nộp đơn xin vào chủng viện, từng lúng túng trong những ngày đầu tập sống kỷ luật, từng tự hỏi mình có thật được gọi hay không. Cha có thể đem cả người thanh niên ấy vào nhà nguyện, ngồi xuống bên cạnh người ấy và để Đức Giêsu nhìn cả hai. Người biết Cha trước ngày chịu chức và Người biết Cha bây giờ. Người biết lòng quảng đại ban đầu; Người cũng biết những năm tháng đã để lại mệt mỏi, cứng cỏi hoặc thất vọng. Ánh mắt Người không dừng ở một bức ảnh ngày lễ mở tay, cũng không chỉ dừng ở những thiếu sót của hiện tại. Người nhìn trọn cuộc đời Cha và vẫn nói với con người đang ngồi đây: “Hãy theo Thầy.”
Cha hãy nhớ lại lúc đầu. Có ai đã kể cho Cha nghe về đời linh mục? Có vị linh mục nào đã làm Cha nhận ra một cuộc đời có thể được trao đi như thế? Cha có nhớ lần đầu mình dám nói với gia đình về ý định đi tu, nhớ niềm vui của người thân hay vẻ lo âu trên khuôn mặt họ? Có thể có người đã đặt lên Cha một giấc mơ mà Cha chưa biết phân biệt với giấc mơ của mình. Có thể Cha yêu vẻ đẹp của bàn thờ, áo lễ, lời ca và sự kính trọng dành cho linh mục. Có thể Cha đã tìm trong đời tu một nơi nương tựa giữa một thế giới khiến mình bất an. Có thể Cha đã thực sự yêu Chúa, nhưng tình yêu ấy còn trẻ, còn lẫn với nhu cầu được nhìn nhận. Không cần sợ khi thấy những động cơ ấy đứng cạnh nhau. Chúa thường bắt đầu với con người thật, chứ không với một bản trình bày đã được sửa cho đẹp. Điều Cha được mời làm hôm nay là đem sự thật ấy ra ánh sáng. Hãy nói với Người: “Lạy Chúa, lúc đầu con đã muốn theo Chúa, nhưng con cũng muốn nhiều điều khác. Xin cho con thấy điều nào trong lòng con đã lớn lên cùng tình yêu Chúa, điều nào âm thầm chiếm chỗ của Chúa.”
Rồi Cha hãy nhớ ngày nằm sấp trước bàn thờ. Đó là một cử chỉ mà thân xác thường nhớ lâu hơn trí óc. Cả cộng đoàn cầu nguyện; tên các thánh được xướng lên; Cha nằm đó, không đứng trước mọi người để chứng tỏ mình có thể gánh vác, nhưng phủ phục vì biết mình cần được đỡ nâng. Sàn nhà thờ hôm ấy đã đón lấy cả nhiệt thành lẫn sự bất lực của Cha. Cha không biết rõ những năm về sau sẽ có gì: ai sẽ được gửi đến cho mình, ai sẽ làm mình tổn thương, mình sẽ phạm những sai lầm nào, sẽ có những đêm nào không ngủ được. Cha cũng không biết những niềm vui sẽ sâu đến đâu: một người trở về tòa giải tội sau nhiều năm, một gia đình làm hòa, một đứa trẻ gọi Cha bằng giọng tin cậy, một người hấp hối siết nhẹ tay khi nghe lời kinh. Cha đã nằm xuống mà không nắm được tương lai. Cử chỉ ấy nói thay Cha: “Con thuộc về Chúa. Xin Chúa dùng đời con.” Hôm nay, khi đã biết thêm một phần cái giá của lời ấy, Cha có thể thưa lại không? Câu trả lời không cần hùng hồn. Một tiếng “vâng” mệt mỏi nhưng thật có thể đẹp hơn lời tuyên bố mạnh mẽ mà lòng chưa sẵn sàng sống.
Ngày đầu cũng là lúc Cha thành thật nhìn xem mình đã đi sau ai trong những năm qua. Theo Đức Giêsu và thi hành công việc của Người gắn liền với nhau, nhưng chúng có thể bị tách rời trong lòng một linh mục. Cha vẫn có thể cử hành các bí tích, điều hành giáo xứ, chuẩn bị bài giảng, họp hành, thăm bệnh, xây nhà thờ, gây quỹ và giải quyết vô số việc mà ít khi hỏi: “Lạy Chúa, hôm nay Chúa muốn con ở đâu? Chúa đang dẫn con đến với ai? Chúa muốn con nhìn người này thế nào?” Khi câu hỏi ấy vắng quá lâu, việc mục vụ vẫn chạy, nhưng trái tim dần sống như thể mọi thứ tùy thuộc vào mình. Một ngày thành công khiến Cha phấn chấn quá mức; một ngày thất bại khiến Cha thấy cả con người mình vô giá trị. Lời khen trở thành thức ăn; lời chê trở thành bản án. Cha có thể tự nhủ mình đang lo cho Hội Thánh, nhưng chính giữa những lo toan ấy, Chúa bị đẩy về phía sau như người bảo trợ cho kế hoạch đã định. Hãy để ngày đầu trả lại thứ tự một cách nhẹ nhàng mà dứt khoát: Đức Giêsu đi trước. Cha đi sau. Việc mục vụ là nơi Cha theo Người, chứ không phải nơi Cha thay Người làm chủ.
Đi sau Đức Giêsu đòi Cha chấp nhận nhịp chân của Người. Có lúc Người dừng lại bên một người ăn xin khi đám đông đang thúc đi. Có lúc Người rời đám đông để cầu nguyện. Có lúc Người bước vào nhà một người bị chê trách. Có lúc Người không giữ lại những người bỏ đi. Có lúc Người nói một lời rất dịu; có lúc Người nói một lời khiến người nghe không thể tiếp tục tự lừa mình. Nếu Cha đã quen đo một ngày bằng số việc hoàn tất, nhịp chân ấy có thể làm Cha khó chịu. Một cuộc trò chuyện dài với một người đang đau khổ có thể khiến lịch bị trễ. Một giờ thinh lặng trước Nhà Tạm có thể khiến Cha thấy mình chưa làm được gì. Một quyết định đúng có thể làm chậm một dự án đang được nhiều người mong. Nhưng người môn đệ không học cách đi theo bằng việc bắt Thầy bước theo nhịp của mình. Cha hãy hỏi: Trong thời gian gần đây, điều gì khiến Cha sốt ruột nhất khi cầu nguyện? Sự sốt ruột ấy có đang chỉ cho Cha thấy một nơi mình chưa dám trao quyền dẫn đường cho Chúa?
“Hãy theo Thầy” cũng có nghĩa là Cha được gọi theo một Người đang sống, không theo hình ảnh đẹp mà Cha đã tự vẽ. Hình ảnh ấy có thể đã nâng đỡ Cha lúc đầu: một linh mục giảng hay, được yêu mến, có cộng đoàn đông, tổ chức giỏi, luôn bình an, luôn biết phải làm gì. Nhưng đời linh mục thật sẽ đưa Cha qua những ngày không giống bức tranh ấy. Có bài giảng Cha chuẩn bị kỹ mà người nghe dường như không nhận được gì. Có người Cha đã giúp nhiều năm rồi vẫn bỏ đi, đôi khi còn hiểu lầm Cha. Có quyết định Cha tưởng là khôn ngoan mà sau đó phải sửa. Có lúc bệnh tật, tuổi tác hoặc hoàn cảnh buộc Cha trao lại những việc mình từng làm rất tốt. Nếu Cha đồng nhất ơn gọi với một phiên bản thành công của mình, những ngày ấy sẽ giống như bằng chứng mình đã thất bại. Nhưng nếu ơn gọi là theo Đức Giêsu, thì chính trong những ngày ấy Cha có thể học một điều khó hơn: vẫn ở với Người khi không còn được nâng đỡ bằng kết quả dễ thấy.
Cha hãy nhìn lại những khuôn mặt đã đi qua đời mục vụ của mình. Người đầu tiên Cha rửa tội còn ở đó không? Người bệnh mà Cha từng xức dầu trong một đêm mưa, Cha có nhớ tên không? Có ai đã lặng lẽ cầu nguyện cho Cha nhiều năm mà Cha chưa từng biết? Có ai Cha đã tránh gặp vì câu chuyện của họ quá rắc rối, vì họ đòi hỏi quá nhiều, hay vì mỗi lần gặp họ Cha phải đối diện với giới hạn của mình? Đức Giêsu đã gọi Cha khỏi chiếc thuyền quen thuộc và tiếp tục gọi Cha qua những con người cụ thể. Nhiều khi tiếng “Hãy theo Thầy” vang lên trong tiếng gõ cửa nhà xứ lúc Cha vừa muốn nghỉ, trong câu hỏi vụng về của một thiếu niên, trong sự im lặng của một người chồng không biết nói về nỗi đau, trong ánh mắt một bà mẹ đã cầu nguyện quá lâu cho đứa con. Cha không thể đáp ứng mọi nhu cầu và cũng không được tự coi mình là đấng cứu độ của mọi người. Nhưng Cha có thể xin Chúa cho mình nhận ra đâu là cuộc gặp gỡ Người đang mời mình bước vào, đâu là giới hạn Người muốn mình khiêm tốn thừa nhận, và đâu là công việc mình đang bám lấy chỉ vì không chịu nổi cảm giác không cần thiết.
Có lẽ Cha đang mang một vết thương với Hội Thánh, với cộng đoàn, với anh em linh mục, với bề trên, hoặc với chính mình. Ngày đầu không buộc Cha gọi vết thương ấy là nhỏ. Chúa cũng không yêu cầu Cha tự thuyết phục rằng mọi sự đã ổn. Người gọi Cha trong chính hoàn cảnh hiện tại: giáo xứ này, con người này, sức khỏe này, những điều chưa được giải quyết này. Khi nói “Hãy theo Thầy”, Người không bảo Cha quay lại làm người của ngày chịu chức, như thể mọi năm tháng ở giữa có thể xóa đi. Người gọi người linh mục của hôm nay, với kinh nghiệm đã trả giá, với lòng tốt còn nguyên ở vài chỗ và với những chỗ đã trở nên chai cứng. Cha có thể thưa: “Lạy Chúa, con không còn nguyên vẹn như ngày đầu. Có những điều con đã đánh mất; có những điều con không biết lấy lại bằng cách nào.” Rồi hãy ở yên. Đừng vội kết thúc lời thú nhận bằng một quyết tâm lớn. Hãy cho ánh mắt Chúa có thời gian chạm tới đúng chỗ Cha vẫn che lại.
Hãy nhớ ánh mắt Đức Giêsu dành cho người thanh niên giàu có: Người nhìn anh và đem lòng yêu mến. Tình yêu ấy không làm nhẹ lời mời; Người vẫn đụng đến chỗ anh không muốn buông. Trong đời Cha cũng có thể có một “tài sản” như thế. Đó không nhất thiết là tiền. Đó có thể là tiếng tốt, khả năng kiểm soát, vị trí mình quen giữ, quyền được mọi người tìm đến, hình ảnh một cha xứ luôn đúng, hay nỗi an toàn của việc không để ai biết mình yếu. Những điều ấy đôi khi đã phục vụ sứ mạng, nên buông chúng lại càng khó. Cha hãy xin ơn gọi đúng tên điều mình đang giữ chặt. Chúa không nhìn Cha với vẻ hả hê vì phát hiện một thiếu sót. Người nhìn và yêu mến, rồi mời Cha tự do hơn. Cha có thể chưa buông được ngay hôm nay. Nhưng Cha có thể thôi giả vờ rằng bàn tay mình đang mở.
Đừng quên rằng Đức Giêsu đã gọi Simon, người sau này sẽ có lúc tuyên xưng đầy xác tín và cũng có lúc chối Thầy ba lần. Người gọi Matthêu, người không thể xóa quá khứ thu thuế khỏi ký ức những người từng biết ông. Người gọi Giacôbê và Gioan, những người phải học lại ý nghĩa của chỗ nhất trong Nước Trời. Các môn đệ không được chọn vì hành trình của họ đã hoàn chỉnh. Họ được chọn để sống hành trình ấy cùng Người. Cha cũng vậy. Sự thật về những lần Cha yếu đuối cần được nhìn nhận và, khi cần, được sửa chữa bằng những việc cụ thể. Nhưng sự thật ấy không có quyền cướp lời nói đầu tiên của Chúa trên đời Cha. Lời nói đầu tiên vẫn là tiếng gọi. Cả sau những lần Cha đã trả lời không trọn, Người vẫn có thể mở cho Cha một bước tiếp theo. Trong giờ cầu nguyện này, Cha đừng tự phong cho mình một bản án nặng hơn điều Chúa nói; cũng đừng tự miễn cho mình một sự hoán cải mà Người đang kiên nhẫn mời gọi.
Có thể nhiều năm qua Cha đã quen giới thiệu bản thân bằng nơi mình phục vụ và những công việc mình đảm nhận. Thử tưởng tượng trong ít phút tất cả những tên gọi ấy được đặt xuống: cha xứ, cha phó, cha giáo, người phụ trách, người sáng lập, người được nhiều người biết đến, người từng làm được một việc lớn. Nếu không có những tên gọi ấy, Cha là ai trước mặt Đức Giêsu? Câu hỏi có thể làm lòng trống đi. Hãy ở trong khoảng trống đó. Người gọi Cha bằng tên trước khi trao cho Cha một nhiệm vụ. Các nhiệm vụ có thể thay đổi; tương quan này cần được nuôi dưỡng đến cuối đời. Sẽ có ngày Cha làm được ít hơn bây giờ. Sẽ có ngày người khác đảm nhận những việc Cha từng tưởng không ai thay được. Nếu căn tính của Cha chỉ nằm trong công việc, ngày ấy sẽ rất đau. Nếu Cha tập ở lại với Đức Giêsu từ hôm nay, Cha sẽ dần hiểu mình vẫn là người được yêu và được gọi, cả khi đôi tay không còn làm nhiều như trước.
Trong ngày thứ nhất, Cha có thể dành một khoảng cầu nguyện để lần theo lịch sử ơn gọi của mình mà không cố biến nó thành câu chuyện đẹp. Hãy nhớ ba hoặc bốn thời điểm Chúa đã đến gần: một niềm vui không thể giải thích hết, một thử thách khiến Cha phải chọn lại, một lần được tha thứ, một lần nhận ra mình được sai đến với người khác. Sau đó, hãy nhớ một vài thời điểm Cha đã bước lệch: một quyết định vì sợ, một cuộc gặp Cha đã khép lòng, một mùa mục vụ Cha đã để việc làm khô kinh nguyện. Đặt tất cả trước Chúa như đặt một tấm bản đồ trên bàn. Đừng chỉ cho Người những con đường ngay thẳng. Hãy chỉ cả những chỗ Cha đi vòng, những đoạn Cha đứng lại, những nơi Cha tưởng đã mất đường. Người đã ở đâu trong từng đoạn ấy? Có khi chỉ sau nhiều năm Cha mới nhận ra Người vẫn đi cùng, dù lúc đó Cha không cảm thấy gì. Cũng có khi Cha chưa nhìn ra. Cha được phép nói: “Lạy Chúa, đoạn này con vẫn chưa hiểu.”
Buổi chiều hoặc buổi tối, nếu có thể, Cha hãy trở lại nhà nguyện với một câu hỏi ngắn: “Lạy Thầy, hôm nay Thầy muốn con theo Thầy từ chỗ nào?” Đừng cố trả lời thay Người. Chỉ ngồi đó và để những điều trong ngày lắng xuống. Một tên người có thể hiện lên. Một nỗi sợ có thể lộ ra. Một việc đã trì hoãn có thể trở nên rõ ràng. Hoặc chẳng có gì khác ngoài sự im lặng. Đừng vội gọi sự im lặng là vô ích. Nhiều năm quen nói cho người khác nghe về Chúa có thể khiến một linh mục khó ngồi yên để chính mình được Chúa nói. Ngày đầu chỉ cần mở lại khả năng ấy. Cha có thể dùng một lời rất ngắn, lặp lại chậm rãi theo hơi thở: “Lạy Giêsu, con đây.” Nếu tâm trí chạy về công việc, hãy nhẹ nhàng trở lại. Nếu mệt, hãy nói mình mệt. Nếu buồn ngủ, hãy nói mình buồn ngủ. Cha đang ở trước một Người, và Người có thể đón nhận sự thật đơn sơ của Cha.
Khi bước ra khỏi nhà nguyện, Cha vẫn còn những trách nhiệm của mình. Tiếng gọi không đưa Cha ra khỏi cuộc đời cụ thể. Simon sẽ học cách gặp con người như trước kia ông từng thả lưới giữa biển; Matthêu sẽ đem cả kinh nghiệm của một người từng bị khinh miệt vào hành trình mới. Chúa cũng không xóa lịch sử của Cha. Người muốn đi vào lịch sử ấy và làm nó sinh hoa trái. Vì vậy, câu “Hãy theo Thầy” hôm nay có thể dẫn Cha trở về với cùng một giáo xứ, cùng những cuộc họp, cùng một người khó tính, cùng căn phòng làm việc chất giấy tờ. Điều thay đổi trước tiên là cách Cha hiện diện: Cha không phải kéo Chúa theo để chứng thực mọi lựa chọn của mình; Cha được mời tìm xem Người đã đứng ở đâu giữa những điều quen thuộc. Sự thay đổi ấy bắt đầu rất nhỏ, nhưng nó có thể trả lại linh hồn cho cả một đời mục vụ.
Người bảo các ông: “Hãy theo tôi, tôi sẽ làm cho các anh thành những kẻ lưới người như lưới cá.” Lập tức các ông bỏ chài lưới mà đi theo Người.
Mc 1,17-18
Xét mình ngày thứ nhất
Nếu hôm nay Đức Giêsu đi ngang qua đúng nơi Cha đang sống và nói lại: “Hãy theo Thầy”, điều gì trong Cha sẽ đứng dậy trước, và điều gì sẽ chần chừ? Cha có đang chờ một hoàn cảnh khác, một giáo xứ khác, một sức khỏe khác, một quá khứ ít vết thương hơn rồi mới bắt đầu lại không? Trong một năm vừa qua, lúc nào Cha cảm thấy mình thật sự ở gần Đức Giêsu? Lúc nào Cha đã làm công việc của Người mà gần như không còn trò chuyện với Người? Khi một chương trình thành công, điều đầu tiên Cha tìm là tạ ơn hay được nhìn nhận? Khi một việc thất bại, Cha có thể đem nỗi buồn đến với Chúa, hay Cha chỉ tìm cách tự vệ và đổ lỗi? Có người nào Cha đã dần xem như một trở ngại cho kế hoạch của mình, trong khi Chúa đang mời Cha nhìn họ như một con người cần được yêu thương? Có hình ảnh nào về “người linh mục thành công” đang khiến Cha không dám nhận tuổi tác, sự mệt mỏi, giới hạn hoặc nhu cầu được giúp đỡ của mình? Và sau cùng, khi mọi câu hỏi đã được đặt xuống, Cha có thể nhìn Đức Giêsu và nói thật với Người: “Lạy Thầy, con vẫn muốn theo Thầy” không?
Xin ơn ngày thứ nhất: Xin ơn nhớ lại mối tình đầu và nhận ra tiếng gọi của Chúa vẫn đang vang lên trong đời mình hôm nay. Xin cho Cha can đảm đứng dậy từ chính nơi Cha đang đứng, bước theo Đức Giêsu với con người thật của mình, từng bước một.
