Dòng Chúa Cứu Thế (Congregatio Sanctissimi Redemptoris – CSSR), còn gọi là Dòng Redemptorist, được thành lập bởi Thánh Alphonsus Liguori vào năm 1732 tại Ý, với sứ mệnh chính là rao giảng Tin Mừng cho người nghèo khổ và bị bỏ rơi. Dòng đã lan rộng toàn cầu, và tại Việt Nam, DCCT chính thức hiện diện từ năm 1925, khi ba vị thừa sai người Canada đầu tiên đến Huế để thành lập cộng đoàn. Ban đầu, họ tập trung vào việc truyền giáo cho các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên và các vùng nông thôn, xây dựng nhiều tu viện, nhà thờ, trường học, bệnh viện và cơ sở mục vụ. Đến năm 1969, Giáo hội Công giáo miền Nam Việt Nam sở hữu hàng trăm cơ sở giáo dục và y tế, trong đó DCCT đóng góp đáng kể với các tu viện lớn tại Huế, Đà Lạt, Sài Gòn, Thủ Đức và các tỉnh miền Trung – Nam.
Sau năm 1975, với sự thay đổi chính quyền, nhiều cơ sở tôn giáo, bao gồm của DCCT, bị nhà nước trưng dụng hoặc chuyển quyền sử dụng theo các chính sách đất đai và quốc hữu hóa. Theo thống kê từ các nguồn lịch sử như Wikipedia và các báo cáo của Giáo hội, hàng trăm cơ sở Công giáo bị tịch thu, chuyển thành bệnh viện, trường học, công viên hoặc cơ quan nhà nước. Lý do chính thức thường là “phục vụ lợi ích công cộng” hoặc “mượn tạm”, nhưng nhiều trường hợp dẫn đến tranh chấp kéo dài do thiếu bồi thường hoặc thủ tục pháp lý rõ ràng. Các vụ việc nổi bật liên quan đến DCCT thường xảy ra tại các khu đất lớn, có giá trị kinh tế cao, dẫn đến các cuộc biểu tình của giáo dân và linh mục, như vụ Thái Hà năm 2008 hay L’Accueil năm 2025. Những tranh chấp này không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động tôn giáo mà còn phản ánh căng thẳng giữa nhà nước và Giáo hội Công giáo Việt Nam, với các cáo buộc vi phạm quyền sở hữu và tự do tôn giáo từ phía Giáo hội, trong khi nhà nước nhấn mạnh tính pháp lý của việc chuyển quyền.
Danh sách dưới đây tập trung vào các cơ sở thuộc DCCT bị trưng dụng toàn bộ hoặc một phần, được sắp xếp từ Bắc vào Nam dựa trên các nguồn đáng tin cậy như Wikipedia, báo chí Việt Nam (BBC Tiếng Việt, VOA Tiếng Việt, RFA), và tài liệu của chính DCCT. Tôi mở rộng chi tiết lịch sử, quá trình trưng dụng, các sự kiện tranh chấp nổi bật, tình trạng hiện tại, và ảnh hưởng đến cộng đồng. Bổ sung hình ảnh cụ thể để minh họa, lấy từ kết quả tìm kiếm hình ảnh liên quan.
1. Tu viện Dòng Chúa Cứu Thế Thái Hà (Hà Nội)
- Vị trí và lịch sử thành lập: Tu viện nằm tại 182 Nguyễn Lương Bằng, phường Quang Trung, quận Đống Đa, Hà Nội (liên quan đến khu đất 116 Nam Đồng). DCCT mua khu đất rộng 61.455 m² vào năm 1928 từ thời Pháp thuộc, với mục đích xây dựng tu viện, nhà thờ và cơ sở mục vụ. Đây là một trong những cơ sở đầu tiên của DCCT tại miền Bắc, phục vụ cộng đồng Công giáo địa phương và các hoạt động truyền giáo. Tu viện được xây dựng theo phong cách Gothic, với nhà thờ Thái Hà trở thành biểu tượng đức tin cho hàng ngàn giáo dân.
- Quá trình trưng dụng: Sau năm 1954, khi miền Bắc dưới chính quyền cộng sản, một phần đất bị tiếp quản. Đến ngày 24/10/1961, linh mục Vũ Ngọc Bích ký bàn giao hầu hết khu đất (trừ nhà thờ) cho nhà nước, theo các tài liệu chính thức. Sau 1975, phần còn lại bị chuyển quyền sử dụng mà không bồi thường, trở thành Bệnh viện Đống Đa và Công viên 1/6. Đây là phần của chính sách quốc hữu hóa đất đai tôn giáo, nhằm chuyển tài sản tư nhân sang công cộng.
- Các sự kiện tranh chấp nổi bật: Vụ việc bùng nổ năm 2008 khi giáo dân và linh mục DCCT tổ chức cầu nguyện đòi đất, dẫn đến căng thẳng với chính quyền. Hàng trăm giáo dân tụ tập, dựng lều và biểu tình ôn hòa, nhưng bị cáo buộc “vi phạm pháp luật”. Năm 2011, giáo xứ Thái Hà khởi kiện chính quyền, nhưng tòa án bác đơn. Năm 2019, tranh chấp tiếp tục khi UBND phường Quang Trung mượn đất làm trụ sở mà không xin phép, dẫn đến yêu cầu dừng thi công từ phía DCCT. Gần đây nhất, năm 2024, DCCT phản đối Bệnh viện Đống Đa xây dựng nhà mới trên đất tu viện, cho rằng đây là vi phạm quyền sở hữu lịch sử. Các nguồn như BBC và VOA ghi nhận sự tham gia của hàng nghìn giáo dân, với các khẩu hiệu đòi công lý.
- Tình trạng hiện tại: Phần lớn đất vẫn là Bệnh viện Đống Đa (một cơ sở y tế công) và công viên công cộng. Tu viện chỉ giữ được nhà thờ và một phần nhỏ, dẫn đến hạn chế hoạt động mục vụ. Tranh chấp vẫn âm ỉ, với DCCT liên tục gửi đơn khiếu nại.
- Ảnh hưởng đến cộng đồng: Vụ việc đã khơi dậy tinh thần đoàn kết trong Giáo hội Công giáo Việt Nam, trở thành biểu tượng đấu tranh cho quyền sở hữu tôn giáo. Tuy nhiên, nó cũng dẫn đến căng thẳng xã hội, với một số linh mục bị bắt giữ tạm thời năm 2008.
2. Khu đất L’Accueil (Nhà Đón Tiếp, Huế – Thừa Thiên Huế)
- Vị trí và lịch sử thành lập: Khu đất nằm tại phường An Cựu, TP. Huế, với diện tích hơn 20.000 m², bao gồm tu viện, nhà nguyện và 9 biệt thự. DCCT mua đất năm 1930 để làm nơi nghỉ dưỡng, đào tạo tu sĩ và đón tiếp khách hành hương. Tên “L’Accueil” (tiếng Pháp nghĩa là “Sự Đón Tiếp”) phản ánh sứ mệnh mục vụ của Dòng, phục vụ cộng đồng Công giáo miền Trung từ thời Pháp thuộc đến Việt Nam Cộng hòa.
- Quá trình trưng dụng: Sau 30/4/1975, khu đất bị chiếm dụng với danh nghĩa “phục vụ lợi ích công cộng”, tương tự nhiều cơ sở tôn giáo khác. Ban đầu được dùng làm khách sạn Hải Yến, sau đó bỏ hoang do tranh chấp. Đến thập niên 2010, chính quyền địa phương phá bỏ một phần mà không có sự đồng ý đầy đủ từ DCCT, nhằm xây dựng phức hợp thương mại.
- Các sự kiện tranh chấp nổi bật: Tranh chấp kéo dài hơn 10 năm, với các vụ tham nhũng liên quan cán bộ địa phương. Năm 2025, chính quyền rào tôn khu đất vào đêm khuya (01/9/2025), dẫn đến phản đối mạnh mẽ từ DCCT Huế. Giáo hội gửi đơn khiếu nại, cáo buộc vi phạm quyền sở hữu lịch sử dưới ba chế độ (Pháp, Việt Nam Cộng hòa, và hiện tại). Các nguồn như Facebook và báo chí Công giáo ghi nhận sự tham gia của linh mục và giáo dân, kêu gọi cầu nguyện cho công lý.
- Tình trạng hiện tại: Khu đất phần lớn bỏ hoang, với một phần bị chuyển mục đích kinh tế. DCCT vẫn đòi quyền sở hữu, nhưng chính quyền duy trì quyền kiểm soát.
- Ảnh hưởng đến cộng đồng: Vụ việc làm suy giảm hoạt động mục vụ của DCCT tại Huế, ảnh hưởng đến hàng trăm tu sĩ và giáo dân. Nó cũng nhấn mạnh vấn đề đất đai tôn giáo ở miền Trung, với các cáo buộc “cưỡng chế” từ phía Giáo hội.
3. Khu đất Núi Chúa Cứu Thế (Đà Lạt, Lâm Đồng)
- Vị trí và lịch sử thành lập: Khu đất khoảng 35-63 ha trên núi Chúa Cứu Thế (Cam Ly), Đà Lạt, được biệt hiến từ thập niên 1930-1942. Đây là tu viện lớn, dùng để nghỉ dưỡng, cầu nguyện và đào tạo tu sĩ, với kiến trúc cổ giữa rừng thông. DCCT Canada khởi xướng, phục vụ truyền giáo cho dân tộc thiểu số Tây Nguyên.
- Quá trình trưng dụng: Sau 1975, bị chiếm dụng do chính sách đất đai và đô thị hóa. Phần đất bị chuyển thành Viện Sinh học Tây Nguyên và các cơ sở nhà nước.
- Các sự kiện tranh chấp nổi bật: Tranh chấp từ năm 2010, với DCCT đòi lại đất nhưng bị bác bỏ. Năm 2021, các báo chí đề cập sự hoang phế của một phần tu viện cũ.
- Tình trạng hiện tại: Phần lớn là bảo tàng và viện nghiên cứu công lập, với tu viện cổ bị hạn chế sử dụng.
- Ảnh hưởng đến cộng đồng: Giảm sứ mệnh truyền giáo của DCCT ở Tây Nguyên
4. Nhà thương Thủ Đức (Tu viện Dòng Chúa Cứu Thế Thủ Đức, TP.HCM)
- Vị trí và lịch sử thành lập: Khu phố 1, phường Linh Xuân, TP. Thủ Đức (nay thuộc TP.HCM). Xây dựng trước 1975 làm bệnh viện tôn giáo, phục vụ người nghèo và mục vụ y tế.
- Quá trình trưng dụng: Sau 1975, bị tịch thu và chuyển thành bệnh viện công.
- Các sự kiện tranh chấp nổi bật: Ít tranh chấp công khai, nhưng là phần của đợt tịch thu lớn sau 1975.
- Tình trạng hiện tại: Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức, phục vụ y tế công cộng.
Kết luận
Các cơ sở của DCCT bị trưng dụng phản ánh lịch sử phức tạp của Giáo hội Công giáo Việt Nam sau 1975, với hơn 200 cơ sở bị ảnh hưởng theo thống kê. Mặc dù một số vụ dẫn đến tranh chấp gay gắt, DCCT vẫn tiếp tục sứ mệnh với 194 linh mục và hàng trăm tu sĩ (dữ liệu 2013). Nếu cần thêm chi tiết hoặc cơ sở khác (như Fyan, Di Linh), hãy cung cấp thông tin bổ sung.
